Την πρώτη του ολοκληρωμένη προγραμματική πρόταση έδωσε στη δημοσιότητα ο Αλέξης Τσίπρας, παρουσιάζοντας το σχέδιο «Διαφάνεια», μια εναλλακτική πρόταση για τη Διαύγεια, μέσα από το Ινστιτούτο που φέρει το όνομά του. Πρόκειται για την πρώτη δημόσια παρέμβαση πολιτικού χαρακτήρα του Ινστιτούτου, η οποία ανοίγει τη συζήτηση για ένα νέο μοντέλο διαφάνειας και λογοδοσίας στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος.
Σύμφωνα με την πρόταση, η «Διαφάνεια» περιγράφεται ως μια ενιαία, κεντρική ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία φιλοδοξεί να ενοποιήσει, να δομήσει και να καθιστά ελέγξιμη σε πραγματικό χρόνο τη διαδρομή κάθε δημόσιας δαπάνης, από το στάδιο της προκήρυξης έως την τελική πληρωμή.
Στο κείμενο της αναλυτικής πρότασης επισημαίνεται ότι, παρότι η «Διαύγεια» αποτέλεσε το 2010 ένα σημαντικό βήμα θεσμικής διαφάνειας, η μετέπειτα ψηφιακή εξέλιξη του Δημοσίου πραγματοποιήθηκε χωρίς ενιαίο σχεδιασμό. Δημιουργήθηκαν πολλαπλές ψηφιακές πλατφόρμες και πληροφοριακά συστήματα, τα οποία λειτουργούν αποσπασματικά και χωρίς ουσιαστική διαλειτουργικότητα.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με το Ινστιτούτο, είναι ένα κατακερματισμένο οικοσύστημα, όπου τα δεδομένα είναι διάσπαρτα, συχνά μη δομημένα και δύσκολα αξιοποιήσιμα. Σε πολλές περιπτώσεις, τα διαφορετικά στάδια μιας δημόσιας δαπάνης δεν συνδέονται μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ολοκληρωμένη παρακολούθηση, τον ουσιαστικό έλεγχο και την ανάλυση κινδύνου.
Μια ενιαία πλατφόρμα με εργαλεία AI
Η πρόταση για τη «Διαφάνεια» προβλέπει τη δημιουργία ενός κεντρικού ψηφιακού κόμβου, ο οποίος θα αντλεί δεδομένα από τα υφιστάμενα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου, θα τα ενοποιεί, θα τα δομεί και θα τα εμπλουτίζει αυτόματα. Στόχος είναι η πλήρης και συνεχής αποτύπωση της πορείας κάθε δημόσιας δαπάνης, με δυνατότητα ελέγχου σε πραγματικό χρόνο.
Κομβικό ρόλο στο εγχείρημα διαδραματίζει η αξιοποίηση εργαλείων AI, τα οποία θα επιτρέπουν την ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων και τον εντοπισμό μοτίβων κινδύνου. Παράλληλα, προβλέπεται η υλοποίηση της πλατφόρμας με λογισμικό ανοικτού κώδικα, ανοικτά δεδομένα και API, ώστε να διασφαλίζεται η τεχνολογική ανεξαρτησία του Δημοσίου και να αποφεύγεται η εξάρτηση από συγκεκριμένους προμηθευτές.
Όπως τονίζεται, η «Διαφάνεια» δεν έρχεται να προστεθεί ως μία ακόμη πλατφόρμα, αλλά να λειτουργήσει ως ενιαία υποδομή που καθιστά αξιοποιήσιμες όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες. Με αυτόν τον τρόπο, πολίτες, δημοσιογράφοι, ερευνητές και ελεγκτικοί μηχανισμοί αποκτούν πρόσβαση σε διασυνδεδεμένα και δομημένα δεδομένα.
Από τη δημοσιοποίηση στη λογοδοσία
Στην πρόταση υπογραμμίζεται ότι η «Διαφάνεια» στοχεύει στη δημιουργία ενός ενιαίου, αξιόπιστου και αμετάβλητου ψηφιακού ίχνους για κάθε δημόσια δαπάνη. Παράλληλα, προβλέπεται η ενσωμάτωση μηχανισμών πρόληψης και καταστολής της απάτης, μέσω δεικτών κινδύνου για φαινόμενα όπως υπερκοστολογήσεις, καταχρηστικές απευθείας αναθέσεις και τεχνητές κατατμήσεις έργων.
Η πρόταση εισάγει, σύμφωνα με το κείμενο, τη μετάβαση από τη «στατική διοικητική δημοσιοποίηση» σε ένα δυναμικό μοντέλο ψηφιακής διακυβέρνησης, όπου η παρακολούθηση είναι συνεχής, προληπτική και τεκμηριωμένη.
Το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα ξεκαθαρίζει ότι το διακύβευμα της «Διαφάνειας» δεν είναι απλώς τεχνικό. Πρόκειται, όπως επισημαίνεται, για μια βαθιά πολιτική επιλογή που αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος λογοδοτεί στους πολίτες.
Με την τεχνολογία, τα δεδομένα και την τεχνογνωσία να χαρακτηρίζονται ήδη διαθέσιμα, το βάρος μετατίθεται στην πολιτική βούληση: αν η διαφάνεια θα παραμείνει μια τυπική υποχρέωση ή αν θα εξελιχθεί σε ενεργό μηχανισμό ουσιαστικού ελέγχου, πρόληψης της διαφθοράς και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς.
Πηγή: dimokratia.gr
