Του Δημήτριου Τσαϊλά, συνεργάτη και ερευνητή του Institute for National and International Security (INIS), και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS)
Το πρόσφατο περιστατικό που αφορούσε ένα μη επανδρωμένο θαλάσσιο σκάφος στη Λευκάδα δεν ήταν μια μεμονωμένη ανωμαλία. Ήταν μια υπενθύμιση ότι το περιβάλλον θαλάσσιας ασφάλειας αλλάζει ραγδαία και γίνεται ολοένα και πιο ασαφές. Οι ελληνικές θάλασσες δεν ορίζονται πλέον αποκλειστικά από τον συμβατικό κρατικό ανταγωνισμό ή την παραδοσιακή ναυτική αποτροπή. Αντίθετα, διαμορφώνονται από ένα φάσμα υβριδικών απειλών, με μη επανδρωμένα συστήματα, δίκτυα λαθρεμπορίου, παράνομη διακίνηση, επικίνδυνα φορτία, διαταραχές στον κυβερνοχώρο και ολοένα και πιο πολύπλοκες μεταναστευτικές ροές που λειτουργούν σε όλο το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτές οι προκλήσεις δεν αποτελούν πλέον θεωρητικά μελλοντικά σενάρια που συζητούνται μόνο σε στρατηγικά φόρουμ. Είναι επιχειρησιακές πραγματικότητες που εκτυλίσσονται σε πραγματικό χρόνο, συχνά στη γκρίζα ζώνη μεταξύ ειρήνης και ανοιχτής αντιπαράθεσης. Αναδείχτηκε η ικανότητα κρατικών ή μη κρατικών φορέων να εκμεταλλεύονται την ασάφεια, να δοκιμάζουν συστήματα επιτήρησης και να μετρούν τους χρόνους απόκρισης χωρίς να υπερβαίνουν το όριο της επίσημης σύγκρουσης.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι επομένως μόνο το ίδιο το drone, αλλά και τι αποκαλύπτει για τον μεταβαλλόμενο χαρακτήρα του ανταγωνισμού στη θάλασσα. Η ισχύς στον 21ο αιώνα προβάλλεται ολοένα και περισσότερο μέσω πόρων χαμηλής βαρύτητας, που μπορούν να αμφισβητηθούν και υβριδικών μέσων.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στη γεωγραφία, τις συμμαχίες ή τα παραδοσιακά στρατιωτικά μέσα. Πρέπει να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες στη θαλάσσια επιτήρηση, τις πληροφορίες, την ταχεία αντίδραση, την τεχνολογική καινοτομία και την αμυντική παραγωγή. Εξίσου σημαντική, ωστόσο, είναι η ανάγκη πλήρους αξιοποίησης των νομικών μέσων που είναι ήδη διαθέσιμα βάσει του διεθνούς δικαίου.
Ένα σημαντικό αλλά αχρησιμοποίητο εργαλείο είναι η κήρυξη συνορεύουσας ζώνης. Σύμφωνα με το Άρθρο 33 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, κάθε παράκτιο κράτος έχει το δικαίωμα να δημιουργήσει μια συνορεύουσα ζώνη που εκτείνεται έως και 24 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης του. Αυτή η ζώνη δεν αποτελεί κυρίαρχο έδαφος και δεν επεκτείνει τα χωρικά ύδατα. Αυτό που παρέχει αντ’ αυτού είναι επιχειρησιακό βάθος και δικαιοδοτική εμβέλεια.
Η απάντηση στις αναδυόμενες θαλάσσιες απειλές δεν είναι ο πανικός, αλλά η προετοιμασία. Για την Ελλάδα, η πρόκληση δεν είναι απλώς να αντιδράσει σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, αλλά να την προβλέψει πριν η ασάφεια μετατραπεί σε κρίση.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
