Του Θάνου Χερχελετζή
Μέσα σε ένα περιβάλλον πολέμων, θρησκευτικών εντάσεων και γεωπολιτικής αστάθειας, οι χριστιανικές κοινότητες της Μέσης Ανατολής εκπέμπουν κραυγή αγωνίας για το μέλλον τους. Οι ιστορικές κοινότητες που επί αιώνες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της περιοχής συρρικνώνονται διαρκώς, καθώς οι συγκρούσεις, η ανασφάλεια και η μετανάστευση αποδυναμώνουν την παρουσία τους. Παρά τις αντίξοες συνθήκες, δίνουν καθημερινά αγώνα επιβίωσης για να παραμείνουν όρθιες, λειτουργώντας ως φορείς ειρήνης, διαλόγου και συνύπαρξης.
Το μήνυμα αυτό αναδείχθηκε κατά την διάρκεια του διεθνούς επιστημονικού συμποσίου με τίτλο «Οι Χριστιανοί της Μέσης Ανατολής: Προκλήσεις και Προοπτικές», που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ.
Ο αντιπρύτανης του ΑΠΘ και διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος «Θρησκεία, Γεωπολιτική και Διεθνής Ασφάλεια», Νικόλαος Μαγγιώρος, περιέγραψε τη Μέση Ανατολή ως «μια περιοχή που φλέγεται», τονίζοντας ωστόσο ότι παραμένει ταυτόχρονα «η γη όπου γεννήθηκε και διαδόθηκε ο χριστιανισμός». Παρά τις αλλεπάλληλες κρίσεις, τις πολεμικές συγκρούσεις και τις μετακινήσεις πληθυσμών, υπογράμμισε ότι οι χριστιανικές κοινότητες «αντέχουν και συνεχίζουν να αποτελούν φωνές ειρήνης και συνύπαρξης, αλλά και φορείς ανθρωπιστικών αξιών».
Ο πρύτανης του ΑΠΘ, Κυριάκος Αναστασιάδης, επισήμανε τον ιστορικό ρόλο των χριστιανικών κοινοτήτων στην εκπαίδευση, τον πολιτισμό και τον διαθρησκειακό διάλογο, σημειώνοντας πως σήμερα βρίσκονται αντιμέτωπες με «σύνθετες προκλήσεις που συνδέονται με πολέμους, μετακινήσεις πληθυσμών, θρησκευτικές εντάσεις και ζητήματα ασφάλειας».
Ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, κ. Φιλόθεος, κατά τον χαιρετισμό του τόνισε την ανάγκη διατήρησης της χριστιανικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή. «Η παρουσία των χριστιανών σε αυτούς τους τόπους είναι αρχαία και πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστεί, παρά τις πολλές προκλήσεις», είπε και πρόσθεσε: «Μπορεί ανθρωπίνως να φοβόμαστε ότι τα πράγματα είναι δύσκολα, όμως εμείς ελπίζουμε στη δράση του Θεού και προσευχόμαστε να αλλάξει τις βουλές των ισχυρών της γης και να ενδυναμώσει ακόμη περισσότερο όλες τις χριστιανικές Εκκλησίες που βρίσκονται σε αυτούς τους τόπους».
Ο κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής, π. Αθανάσιος Γκίκας, αναφέρθηκε στη σημασία του συνεδρίου, λέγοντας ότι δεν αποτελεί απλώς μια ακαδημαϊκή διοργάνωση, αλλά δημόσια παρέμβαση της θεολογικής επιστήμης στη σύγχρονη πραγματικότητα.
Κεντρικός ομιλητής στο συμπόσιο ήταν ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Antony O’Mahony, ο οποίος υπογράμμισε ότι «το 1910 οι χριστιανοί αποτελούσαν περίπου το 13% του πληθυσμού της Μ. Ανατολής, ενώ σήμερα υπολογίζεται ότι είναι λιγότερο από 4% και το ποσοστό συνεχίζει να μειώνεται».
«Η Μ. Ανατολή γίνεται ολοένα και περισσότερο μουσουλμανική, ενώ οι χριστιανικές κοινότητες μετατρέπονται σταδιακά σε διασπορικές κοινότητες παγκόσμιας κλίμακας», πρόσθεσε, συνδέοντας αυτή την εξέλιξη με τις γεωπολιτικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί σήμερα και στις πολεμικές συγκρούσεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν οι εκπρόσωποι τοπικών Εκκλησιών από την Μ. Ανατολή που συμμετείχαν στο συμπόσιο. Ο αρχιεπίσκοπος Πέλλης κ. Φιλούμενος από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων «έκρουσε καμπανάκι», λέγοντας ότι η παρουσία των χριστιανών στους Αγίους Τόπους μειώνεται δραματικά. «Στα Ιεροσόλυμα οι Χριστιανοί ήταν 10% πριν από 20 χρόνια, τώρα είναι 2%. Η παρουσία τους στον τόπο είναι μαρτυρία», σημείωσε και αναφέρθηκε στους κινδύνους από τον πόλεμο.
Ο μητροπολίτης Γουινέας, κ. Γεώργιος, από το Πατριαρχείο Αλεξάνδρειας είπε πως «η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η συρρίκνωση του χριστιανικού και του ελληνικού στοιχείου στη Μέση Ανατολή». Όπως εξήγησε τα τελευταία χρόνια εκατοντάδες χριστιανοί έχουν μεταναστεύσει προς Καναδά, Αυστραλία και ΗΠΑ.
Για την κατάσταση στο Λίβανο και το Ιράν μίλησε ο αρχιμανδρίτης Barouyr Shernezian της Αρμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. «Η Αρμενική Ορθόδοξη Εκκλησία αυτή τη στιγμή είναι η μεγαλύτερη χριστιανική εκκλησία στο Ιράν. Έχουμε τρεις κοινότητες εκεί. Αντιλαμβάνεστε τα προβλήματα, όχι μόνο λόγω των συγκρούσεων, αλλά και της οικονομικής τους κατάστασης. Και εκεί και στον Λίβανο», τόνισε.
Στο συμπόσιο μίλησαν ακόμη ο π. Μάριος Ατάλλα από τη Μαρωνιτική Καθολική Εκκλησία, μέσω διαδικτυακής σύνδεσης ο αρχιεπίσκοπος Χαλεπίου, κ. Μπούτρος Κασσις, από το Συρο-ορθόδοξο Πατριαρχείο Αντιοχείας, ο μητροπολίτης κ. Παύλος, από το Κοπτικό Ορθόδοξο Πατριαρχείο και ο πρεσβύτερος της Ευαγγελικής Εκκλησίας Ελλάδος, από την Εκκλησία της Κατερίνης, Πάρης Χατζηγεωργίου.
Παρά το ζοφερό σκηνικό στη Μ. Ανατολή στο συμπόσιο αναδείχθηκε μια σημαντική διάσταση: η επιμονή των χριστιανικών κοινοτήτων να διατηρήσουν την παρουσία τους στους τόπους όπου γεννήθηκε ο χριστιανισμός. Πρόκειται για μια παρουσία εύθραυστη, αλλά ζωντανή — μια επίμονη μαρτυρία επιβίωσης σε μια από τις πιο ταραγμένες γωνιές του πλανήτη.
