Ο αγροτικός τομέας αποτελεί θεμέλιο λίθο για κάθε οικονομία, καθώς διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη διατροφή του πληθυσμού, στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας, στην τροφοδότηση σημαντικών τομέων όπως η μεταποίηση και το εμπόριο, ενώ παράλληλα αποτελεί καίριο παράγοντα για την εξωστρέφεια της χώρας μέσω των αγροτικών εξαγωγών.
Η συνολική αξία της ελληνικής αγροτικής παραγωγής αγγίζει περί τα 12,9 δισεκατομμύρια ευρώ συμβάλλοντας στο ελληνικό ΑΕΠ, αντιπροσωπεύοντας 3,6% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ). Και αν το ποσοστό μοιάζει μικρό ωστόσο κρύβει σημαντική αλυσιδωτή επίδραση σε συναφείς τομείς, όπως η βιομηχανία τροφίμων, ο τουρισμός, η μεταποίηση, αλλά και οι υπηρεσίες.
Θα πρέπει μα σημειωθεί πως σε γεωργία και κτηνοτροφία απασχολείται περίπου το 11% του εργατικού δυναμικού της χώρας μας (συμπεριλαμβανομένης της αλιείας και της δασοκομίας), γεγονός που τον καθιστά ζωτικής σημασίας για τις αγροτικές κοινότητες, όπου συχνά αποτελεί τη μοναδική πηγή εσόδων.
Τα παραπάνω μεγέθη καταδεικνύουν πως η κρίση στον αγροτικό τομέα, που είναι σήμερα σε εξέλιξη θα επηρεάσει συνολικότερα την οικονομία της χώρας μας, αν κάτι δεν αλλάξει σύντομα.
Οι διαρθρωτικές αδυναμίες που εμποδίζουν την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα
Μικρές και κατακερματισμένες αγροτικές εκμεταλλεύσεις
Η μέση έκταση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα είναι μόλις 5,3 εκτάρια, σημαντικά μικρότερη σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 17,1 εκταρίων. Το μικρό μέγεθος περιορίζει την εφαρμογή οικονομιών κλίμακας και τον εκσυγχρονισμό των αγροτικών μονάδων, κάτι που εμποδίζει τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας.
Γήρανση του αγροτικού πληθυσμού
Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι οικονομική, αλλά δημογραφική. Περίπου το 65% των διαχειριστών αγροτικών μονάδων είναι άνω των 55 ετών, με την πλειονότητα αυτών (37,1%) να είναι άνω των 65 ετών. Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού συνιστά σοβαρό πρόβλημα, καθώς οι μεγαλύτεροι σε ηλικία αγρότες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και δεν επενδύουν μακροπρόθεσμα. Η προσέλκυση νέων επιχειρηματιών στον αγροτικό τομέα είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της παραγωγής και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
Έλλειψη τεχνικής εκπαίδευσης
Το χαμηλό επίπεδο τεχνικής εκπαίδευσης αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα. Μόλις το 0,7% των αγροτών έχει πλήρη αγροτική εκπαίδευση, και το 94,1% βασίζεται αποκλειστικά στην πρακτική εμπειρία. Αυτό δυσκολεύει την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και μεθόδων καλλιέργειας. Η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των αγροτών, μέσω επέκτασης αγροτικών σχολών και της προώθησης της διά βίου μάθησης, είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της τεχνολογικής αναβάθμισης του τομέα.
Τεχνολογικές επενδύσεις και καινοτομία
Η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών στον αγροτικό τομέα είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Παρά την ανάπτυξη τεχνολογιών όπως η γεωργία ακριβείας και η χρήση έξυπνων συστημάτων άρδευσης, ο ελληνικός αγροτικός τομέας υστερεί σε επενδύσεις φυσικού κεφαλαίου, κυρίως λόγω του κατακερματισμού των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Περιβαλλοντικές προκλήσεις και κλιματική αλλαγή
Ο ελληνικός αγροτικός τομέας αντιμετωπίζει επίσης σημαντικές περιβαλλοντικές προκλήσεις. Η κλιματική αλλαγή και η διαχείριση υδάτων αποτελούν βασικά ζητήματα για την μελλοντική ανάπτυξη του τομέα. Η μείωση των βροχοπτώσεων και η αυξανόμενη ανάγκη για άρδευση επηρεάζουν αρνητικά την αγροτική παραγωγή, δημιουργώντας προβλήματα διαθεσιμότητας νερού. Η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών και η υιοθέτηση καλλιεργειών που είναι ανθεκτικές στις νέες κλιματικές συνθήκες, η επέκταση της γεωργίας σε θερμοκήπια και η βελτίωση των αρδευτικών υποδομών είναι μερικά από τα μέτρα που μπορούν να αντιμετωπίσουν τις περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Δυσμενείς εξελίξεις στο κόστος παραγωγής
Οι αυξημένες τιμές των εισροών (ενέργεια, λιπάσματα, ζωοτροφές) έχουν επιβαρύνει σημαντικά τον αγροτικό τομέα, συμπιέζοντας τα περιθώρια κέρδους των αγροτών. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, ειδικά σε περιόδους πληθωρισμού, καθιστά δύσκολη τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών αγροτικών προϊόντων, αυξάνοντας τις τιμές στην τελική αγορά.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
