Της Δήμητρας Μακρή
Τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος εκκίνησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης με την τελική εισήγηση να αναμένεται τον Μάρτιο και στόχο τη σύσταση κοινοβουλευτικής προαναθεωρητικής επιτροπής τον Απρίλιο, με απαιτούμενη πλειοψηφία 180 βουλευτών για την αλλαγή άρθρου.
Το θεμέλιο κείμενο της ελληνικής Δημοκρατίας του 1975 έχει τεθεί σε αυτή τη διαδικασία άλλες τέσσερις φορές: το 1986, το 2001, το 2008, το 2019.
Στη… βάσανο της αναθεώρησης ο Κυριάκος Μητσοτάκης σκοπεύει να θέσει το άρθρο 16 για ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων, το 24ο για την προστασία του περιβάλλοντος, το 30ο την εκλογή και 6ετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας (ΠτΔ), το 86ο την ευθύνη υπουργών, το 90ο την εκλογή ηγεσίας στη Δικαιοσύνη και το 103ο σχετικά με τη μονιμότητα των Δημοσίων υπαλλήλων.
Είναι όμως ο χρόνος, η δυναμική της πολιτικής σκηνής κατάλληλοι; Υπάρχουν οι απαιτούμενες συναινέσεις για μια συνταγματική αναθεώρηση τώρα; Ο Χάρης Καστανίδης, πρώην υπουργός και βουλευτής του ΠΑΣΟΚ είπε στη «Θ», πως είναι «πολιτικά αδιάφορο, αν υπήρχαν σκοπιμότητες στην επιλογή του χρόνου. Σημασία έχει να μην δοθεί τώρα ευρεία πλειοψηφία, διότι η επόμενη πλειοψηφία της Βουλής, όποια και αν είναι, θα κάνει ό,τι θέλει». Ανέφερε το παράδειγμα του 2019, επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ, όταν τέθηκε η πρόταση για την αναθεώρηση του Συντάγματος κι έλαβε στην προτείνουσα Βουλή πλειοψηφία των 3/5 για να εκλεγεί μετά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος «έκανε μία αναθεώρηση καταγέλαστη σε αρκετές πλευρές της, για να μην πω ότι εξευτέλιζε θεσμούς, όπως του ΠτΔ, όπου με το δήθεν επιχείρημα, ότι εάν δεν ευρίσκετο η πλειοψηφία των 3/5, των 180 βουλευτών, και διελύετο η Βουλή, κατέληξε να περάσει επιλογή ΠτΔ από το Σώμα έστω και με σχετική πλειοψηφία. Λοιπόν, αυτό σημαίνει ότι οι κομματικοί μας υπάλληλοι διορίζονται ΠτΔ, όπως και συνέβη φυσικά, καταστρατηγώντας πλήρως το πνεύμα του συντάγματος που επιζητεί ο ΠτΔ να είναι ένα πρόσωπο ευρείας εθνικής συναίνεσης. Όταν έχεις, αυτή την πολύ πρόσφατη καταστρατήγηση του πνεύματος για τη συνταγματική αναθεώρηση, που ζητά ένα ευρύ πλαίσιο συναινέσεων, παίρνεις από την προτείνουσα Βουλή και μετά πας και κάνεις ό,τι θέλεις, αυτό κατά την άποψή μου είναι έξω και από το άρθρο κι από το πνεύμα του άρθρου 110, που προβλέπει τα της συνταγματικής αναθεώρησης. Συνεπώς, το κρίσιμο κατά την άποψή μου είναι απλή πλειοψηφία τώρα για τις αναθεωρητέες διατάξεις και η ευρεία πλειοψηφία να εξασφαλιστεί στην αναθεωρητική Βουλή, ώστε να είναι πιο αξιόπιστη η διαδικασία της αναθεώρησης και να οδηγηθούμε στις πρέπουσες λύσεις».
Ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ Ευάγγελος Βενιζέλος σε δήλωσή του τόνισε πως «ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησής του, αυτή είναι η αρχή που πρέπει να διαπερνά όλες μας τις αντιδράσεις σε σχέση με την αναθεώρηση του Συντάγματος. Το πρόβλημα της χώρας δεν είναι συνταγματικό, είναι η βαθιά κρίση αξιοπιστίας των θεσμών και η διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου της Μεταπολίτευσης χωρίς αυτό να έχει αποκατασταθεί μετά την οικονομική κρίση και τη λεγόμενη επιστροφή στην κανονικότητα. Η αναθεώρηση του Συντάγματος καθίσταται συνεπώς ζήτημα τεχνικό και κοινωνικά αδιάφορο, αν δεν υπάρξει ένα πειστικό και ευρείας αποδοχής νέο αφήγημα εθνικής συνοχής και κοινωνικής συμπερίληψης» σημείωσε και πρόσθεσε ότι η χώρα «πρέπει να καταστεί έστω τυπικά διακυβερνήσιμη πριν το Σύνταγμα καταστεί αναθεωρήσιμο». Τέλος υπογράμμισε πως για μια συζήτηση περί αναθεώρησης του Συντάγματος χρειάζεται πλήρης αίσθηση των ορίων που θέτει η πολλαπλότητα των έννομων τάξεων (εθνική, διεθνής, ενωσιακή) και η ύπαρξη μηχανισμών διεθνούς δικαστικού ελέγχου ακόμη και του ίδιου του εθνικού Συντάγματος και των αλλαγών που επιφέρει η αναθεώρησή του.
Αντιδράσεις
Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης ήταν άμεσες. Έγιναν πολλές αναφορές περί υποκρισίας, ειδικά στο θέμα του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών καθώς πολλοί έσπευσαν να θυμίσουν τις φορές που δεν τηρήθηκε το Σύνταγμα.
Η αξιωματική αντιπολίτευση ξεκαθάρισε ότι δεν θα δώσει «λευκή επιταγή», προαναγγέλλοντας δική της ολοκληρωμένη πρόταση.
Ο ΣΥΡΙΖΑ λέει «ναι» στην αναθεώρηση αλλά με την προϋπόθεση του σεβασμού στους συνταγματικούς κανόνες, στην αξιολόγηση στο Δημόσιο, όχι στην άρση μονιμότητας ή στο άρθρο 16 και για το 86 να μην εξαρτάται ο έλεγχος των υπουργών από την κυβερνητική πλειοψηφία. Το ΚΚΕ ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να συναινέσει και θα καταθέσει τις δικές του προτάσεις. Η Νέα Αριστερά κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι επιχειρεί να «συνταγματοποιήσει» τις επιλογές της ώστε να τις καταστήσει παθογένειες της χώρας. Ο Κυριάκος Βελόπουλος, της Ελληνικής Λύσης, χαρακτήρισε επικοινωνιακή τη διαδικασία.
Να αλλάξει το 86ο
Ο κ. Καστανίδης ανέφερε πως στην κοινωνία έχει ωριμάσει η ιδέα να αλλάξει το άρθρο 86 του Συντάγματος περί ευθύνης υπουργών ή στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Αν μάλιστα αναλογιστεί κανείς ότι «έγιναν διάφορα ευτράπελα, ουσιαστικά ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε την πλειοψηφία για να μην ελεγχθεί τίποτα από ποινικές ευθύνες υπουργών του σε σειρά σκανδάλων -από τις υποκλοπές μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ». Χαρακτήρισε «ντροπή» για τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος όπως το κατάντησε ο πρωθυπουργός. Και είναι ακόμη μεγαλύτερη ντροπή ο άνθρωπος ο οποίος φαλκίδευσε το άρθρο 86, μην επιτρέποντας τη διερεύνηση ποινικής ευθύνης τυχόν ποινικής ευθύνης οποιουδήποτε πολιτικού προσώπου της κυβέρνησης να προτείνει αναθεώρηση του άρθρου 86. Τι τον εμπόδιζε να εφαρμόσει το ισχύον άρθρο 86”. Υποστήριξε την αναθεώρηση καθώς είναι ώριμη η κοινωνική απαίτηση, αλλά με την πλειοψηφία στην Αναθεωρητική κι όχι στην Προτείνουσα Βουλή.
Στο Άρθρο 110 για την Αναθεώρηση του Συντάγματος
- Oι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Kοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφοι 1, 4 και 7, 5 παράγραφοι 1 και 3, 13 παράγραφος 1 και 26.
- H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Bουλής που λαμβάνεται, ύστερα από πρόταση 50 τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Mε την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.
- Aφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Bουλή, η επόμενη Bουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.
- Aν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, σύμφωνα με την παράγραφο 2, η επόμενη Bουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.
