Νέο γύρο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκαλεί το νομοσχέδιο που προωθεί το κυβερνών κόμμα AKP του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με στόχο να δοθεί στην Άγκυρα η δυνατότητα ανακήρυξης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) έως και 200 ναυτικά μίλια από τις τουρκικές ακτές, στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, το νομοσχέδιο βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας από το AKP και προβλέπει την εξουσιοδότηση του Τούρκου προέδρου να διεκδικεί δικαιώματα της Τουρκίας σε τομείς όπως η αλιεία, οι γεωτρήσεις, η εξόρυξη φυσικών πόρων και η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων, ακόμη και σε περιοχές που θεωρούνται αμφισβητούμενες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η κίνηση αυτή αποτελεί απάντηση στις ενεργειακές και θαλάσσιες διεκδικήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου στις πλούσιες σε φυσικό αέριο περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Το μήνυμα που επιδιώκει να εκπέμψει η Άγκυρα είναι ότι δεν πρόκειται να δεχθεί αποκλεισμό από τις γεωπολιτικές και ενεργειακές εξελίξεις της περιοχής.
Το σχέδιο της Άγκυρας και οι αμφισβητούμενες ζώνες
Το υπό διαμόρφωση νομοσχέδιο συνδέεται άμεσα με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», μέσω του οποίου η Τουρκία επιδιώκει να επεκτείνει την επιρροή της στις θαλάσσιες ζώνες του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, ο σχεδιασμός της Άγκυρας περιλαμβάνει περιοχές που σχετίζονται τόσο με την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου όσο και με το αμφισβητούμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Τουρκία φέρεται να εξετάζει την ανακήρυξη θαλάσσιων ζωνών χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις δυνητικές ΑΟΖ άλλων χωρών, όπως της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παρά το γεγονός ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει στα παράκτια κράτη να θεσπίζουν ΑΟΖ έως και 200 ναυτικά μίλια, η Τουρκία δεν έχει κυρώσει τη συγκεκριμένη σύμβαση. Η Άγκυρα απορρίπτει διαχρονικά τη θέση της Ελλάδας ότι τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, υποστηρίζοντας ότι η υφαλοκρηπίδα πρέπει να υπολογίζεται με βάση τις ηπειρωτικές ακτές.
Παράλληλα, η τουρκική πλευρά θεωρεί ότι νησιωτικά κράτη όπως η Κύπρος δικαιούνται μόνο περιορισμένα θαλάσσια δικαιώματα εντός των χωρικών τους υδάτων. Επιπλέον, η αυτοανακηρυχθείσα «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα, διεκδικεί επίσης μερίδιο στους ενεργειακούς πόρους που βρίσκονται ανοιχτά των κυπριακών ακτών.
Η αντίδραση της Αθήνας
Η ελληνική κυβέρνηση αντέδρασε με δηλώσεις υπουργών στις πληροφορίες για το τουρκικό νομοσχέδιο, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί αναθεωρητικές πρακτικές που αμφισβητούν το Διεθνές Δίκαιο.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, από το Αγαθονήσι, υπογράμμισε ότι όλα τα ελληνικά νησιά, ανεξαρτήτως μεγέθους, διαθέτουν πλήρη δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Όπως τόνισε, η Ελλάδα επιδιώκει σχέσεις καλής γειτονίας και σταθερότητας στην περιοχή, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν θα αποδεχθεί «αναθεωρητικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να αμφισβητήσουν το αυτονόητο».
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης σημείωσε ότι οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια που επιχειρεί να ρυθμίσει ζητήματα τα οποία πρέπει να επιλύονται μέσω διμερών ή πολυμερών διαδικασιών δεν παράγει διεθνή αποτελέσματα.
Μιλώντας στο συνέδριο Energy Transition Summit των Financial Times και της «Καθημερινής», ο υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι τέτοιου είδους κινήσεις έχουν μόνο εσωτερική ισχύ, ενώ πρόσθεσε ότι η Ελλάδα διαθέτει πολλούς τρόπους αντίδρασης, δίνοντας έμφαση στη στρατηγική της πρόληψης και της διπλωματικής δράσης αντί της εκ των υστέρων αντίδρασης.
Το γεωπολιτικό διακύβευμα
Η νέα αυτή πρωτοβουλία της Άγκυρας αναμένεται να επηρεάσει εκ νέου τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι ενεργειακοί πόροι, οι θαλάσσιες ζώνες και οι γεωπολιτικές συμμαχίες αποτελούν πεδίο έντονου ανταγωνισμού.
Η Τουρκία επιχειρεί να κατοχυρώσει ρόλο κεντρικού παίκτη στις εξελίξεις της περιοχής, την ώρα που Ελλάδα και Κύπρος στηρίζουν τις θέσεις τους στο Διεθνές Δίκαιο και στις προβλέψεις της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η προώθηση του νομοσχεδίου ενδέχεται να πυροδοτήσει νέες διπλωματικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
