Με στόχο το… συμμάζεμα της διάσπαρτης νομοθεσίας που διέπει την Τοπική Αυτοδιοίκηση στη χώρα μας, το υπουργείο Εσωτερικών προωθεί προς ψήφιση τον Ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τα «βιβλία» του βρίσκονται σε φάση επεξεργασίας και διαλόγου με τους φορείς, ενώ η επίσημη δημόσια διαβούλευση αναμένεται να ξεκινήσει το επόμενο διάστημα. Οικονομικά και σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων φαίνεται πως αποτελούν τα δύο μεγάλα κεφάλαια που απασχολούν τους εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης, σε αυτόν τον «διάλογο» με το υπουργείο. Πέντε αυτοδιοικητικοί Α΄ και Β΄ βαθμού της Θεσσαλονίκης παραθέτουν τις απόψεις τους στη «Θ».
Αθηνά Αηδονά, Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας
Η προσπάθεια κωδικοποίησης της νομοθεσίας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση κινείται σε θετική κατεύθυνση, καθώς επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα πεδίο που χαρακτηρίζεται από πολυνομία, ασάφειες και συχνά αντικρουόμενες διατάξεις. Οι περιφέρειες της χώρας δεν διέθεταν ποτέ μέχρι σήμερα έναν κώδικα που να αποτυπώνει με σαφήνεια το πλαίσιο θεσμικής λειτουργίας τους.
Ωστόσο, η πρωτοβουλία για την κατάρτιση του ενιαίου κώδικα δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς ως μια προσπάθεια για συστηματοποίηση και κωδικοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας. Μπορεί και πρέπει να αποτελέσει μια ιστορική ευκαιρία, ώστε να τεθούν τα θεμέλια για μια βαθύτερη διοικητική μεταρρύθμιση. Η Ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η βελτίωση επιμέρους διατάξεων, αλλά η μετάβαση σε ένα πιο λειτουργικό, αποτελεσματικό και σύγχρονο μοντέλο διακυβέρνησης. Είναι αναγκαίο να περάσουμε από την περιφερειακή αυτοδιοίκηση στην ουσιαστική περιφερειακή διακυβέρνηση.
Κεντρική προϋπόθεση, για να επιτευχθεί αυτή η μετάβαση, είναι ο σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ των επιπέδων διοίκησης. Απαιτούνται ξεκάθαρες αρμοδιότητες και, επομένως, ευθύνες – χωρίς αλληλοεπικαλύψεις και γκρίζες ζώνες, ώστε να είναι σαφές ποιος σχεδιάζει, ποιος αποφασίζει και ποιος υλοποιεί. Παράλληλα, είναι αναγκαίες η απλοποίηση διαδικασιών και η υιοθέτηση ενός νέου, πιο ορθολογικού μοντέλου νομοθέτησης, που θα αποτρέπει τη δημιουργία ενός ακόμη σύνθετου και δυσλειτουργικού πλαισίου.
Εξίσου κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η σύνδεση αρμοδιοτήτων με τους αναγκαίους πόρους. Κάθε μεταβίβαση αρμοδιότητας πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους πόρους και το αναγκαίο προσωπικό.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η ενίσχυση της μητροπολιτικής διοίκησης σε Θεσσαλονίκη και Αττική. Στη Θεσσαλονίκη, οι μητροπολιτικές αρμοδιότητες θεσμοθετήθηκαν ήδη από τον «Καλλικράτη», στο πλαίσιο της Μητροπολιτικής Επιτροπής Θεσσαλονίκης, που λειτουργεί σε επίπεδο Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Ωστόσο, δεκαπέντε χρόνια μετά οι αρμοδιότητες αυτές δεν έχουν ακόμη μεταβιβαστεί στο σύνολό τους. Θετικά στοιχεία υπάρχουν και σε επιμέρους προβλέψεις του νέου κώδικα, όπως στην τυποποίηση των διαδικασιών για τον προϋπολογισμό. Την ίδια στιγμή, όμως, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι ο έλεγχος που ασκείται στους ΟΤΑ θα παραμείνει έλεγχος νομιμότητας και δεν θα μετατραπεί σε έλεγχο σκοπιμότητας των πολιτικών επιλογών των αιρετών.
Η ενίσχυση των περιφερειών αποτελεί προϋπόθεση για ένα πιο αποτελεσματικό κράτος, καλύτερο σχεδιασμό πολιτικών και ουσιαστική εξυπηρέτηση των πολιτών. Ο νέος κώδικας μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, αρκεί να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία με τόλμη και διορατικότητα.
Γιάννης Α. Μυλόπουλος, επικεφαλής παράταξης Αλλαγή στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
Η τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση στη χώρα μας πάσχει, με το πιο σημαντικό πρόβλημά της να αφορά στην εξάρτησή της από το κεντρικό κράτος. Που την αντιμετωπίζει όχι ως ισότιμο εταίρο διακυβέρνησης και ως ανεξάρτητο πυλώνα της Δημοκρατίας, αλλά ως ένα εκτελεστικό παράρτημα του κράτους, χωρίς εργαλεία και πόρους. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, την αντιμετωπίζει και σαν πεδίο μετάθεσης ευθυνών για να μη θιγεί το κυβερνητικό γόητρο, όπως συμβαίνει συχνά με τις φυσικές καταστροφές.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει ανάγκη από πόρους. χρηματοδοτικούς και ανθρώπινους. Η μετακύληση ευθυνών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, όποτε βολεύει το κράτος, χωρίς την ταυτόχρονη θεσμική διασφάλιση των αναγκαίων οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, δεν διασφαλίζει τον αποκεντρωμένο και γνήσια αυτοδιοικητικό ρόλο που οφείλουν να διαδραματίσουν δήμοι και περιφέρειες.
Το Παρατηρητήριο των ΟΤΑ έχει διαπιστώσει ότι το 76% των δήμων μέχρι την αρχή του χρόνου δεν είχαν υποβάλει προϋπολογισμό, προφανώς γιατί αδυνατούν να το πράξουν. Και φυσικά τι να πούμε για την έλλειψη ανθρωπίνων πόρων όταν η μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας, η Αττική, λειτουργεί με στελεχωμένο μόλις το 50,88% των οργανικών της θέσεων.
Στον νέο Κώδικα, επίσης, δεν αντιμετωπίζεται το κορυφαίο ζήτημα της άδικης κατανομής των πόρων στις περιφέρειες. Έχει υπολογιστεί ότι αντιστοιχούν περίπου 116 ευρώ ανά κάτοικο της Αττικής, όταν για το Βόρειο Αιγαίο αντιστοιχούν 5,95 ευρώ και για τη Στερεά Ελλάδα 541 ευρώ.
Ακόμη, δεν θίγονται κρίσιμα ζητήματα, όπως η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και η θεσμοθέτηση της Μητροπολιτικής Διοίκησης σε μεγάλες πόλεις.
Ως προς το προτεινόμενο εκλογικό σύστημα, υπονομεύονται οι δύο κύριες συνιστώσες του: η αντιπροσωπευτικότητα και η σταθερότητα των θεσμών. Ο νέος Κώδικας δεν είναι ούτε νέος, ούτε συνιστά διοικητική μεταρρύθμιση. Αποτελεί μια προσπάθεια συγκέντρωσης και κωδικοποίησης υφιστάμενων νομοθετικών ρυθμίσεων. Γι’ αυτό και δεν ανταποκρίνεται στα κρίσιμα ζητήματα της Αυτοδιοίκησης, στη δημοκοπική συρρίκνωση, στην εγκατάλειψη και στην ερημοποίηση της υπαίθρου, στην ανάδειξη των συγκριτικών πλεονεκτημάτων των περιφερειών, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της βιώσιμης ανάπτυξής τους, στην προσαρμογή τους στην κλιματική αλλαγή και στη θωράκισή τους απέναντι στις φυσικές καταστροφές, στην ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους, καθώς και στη βελτίωση της καθημερινότητας και της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών.
Λάζαρος Κυρίζογλου, πρόεδρος ΚΕΔΕ, δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης
Από το 1974 έως σήμερα καμία κυβέρνηση δεν ασχολήθηκε με την κωδικοποίηση σε ενιαίο κείμενο των πάσης φύσεως νομοθετικών ρυθμίσεων που αφορούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Πρόκειται για περισσότερες από 530 και εν συνεχεία πάνω από 1000 νομοθετικές ρυθμίσεις, νόμους, προεδρικά διατάγματα, βασιλικά διατάγματα, κοινές υπουργικές αποφάσεις. Τα κυρίαρχα ζητήματα της Τ.Α. σήμερα είναι η πιστή εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 του Συντάγματος. Το πρώτο προβλέπει την οργάνωση της διοίκησης του κράτους κατά το αποκεντρωτικό σύστημα, κάτι που δεν ισχύει σήμερα, παρά τα όποια θετικά βήματα. Το δεύτερο αφορά τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια της Τ.Α. και ότι το κράτος πρέπει να ασκεί έλεγχο νομιμότητας και όχι έλεγχο σκοπιμότητας επί των λαμβανομένων αποφάσεων της αυτοδιοίκησης. Επίσης, για κάθε αρμοδιότητα που μεταφέρεται από κεντρικά όργανα στην Τ.Α. πρέπει να μεταφέρονται οι απαιτούμενοι πόροι, το προσωπικό και τα μέσα. Γίνεται αυτό; Όχι. Η Τ.Α. δεν λαμβάνει τους πόρους που θα έπρεπε να λαμβάνει, σύμφωνα με το άρθρο 259 του Καλλικράτη. Αντίθετα, λαμβάνει οικονομική ενίσχυση κατά πολύ μικρότερη. Συγκεκριμένα, αντί των 8,2 δις θα πάρουμε το 2026 2,8 δις. Σήμερα η Αυτοδιοίκηση διαθέτει τους περισσότερους από κάθε άλλη περίοδο πόρους από διάφορα χρηματοδοτικά εργαλεία για εκτέλεση έργων, όχι όμως για το λειτουργικό κόστος των δήμων. Ζητάμε να εφαρμοστεί η Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με ουσιαστική συγκέντρωση αρμοδιοτήτων και πόρους. Σε ό,τι αφορά το εκλογικό σύστημα, συμφωνούμε στην εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών, δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, με έναν γύρο, διότι το σύστημα του 50+1% δημιουργεί αδικίες και δεν είναι διαφανές, διότι μεταξύ πρώτου και δευτέρου γύρου γίνονται συνεννοήσεις ερήμην των πολιτών, σε επίπεδο επικεφαλής των παρατάξεων. Ο πρώτος γύρος είναι εκείνος που εκφράζει την αληθινή βούληση των πολιτών».
Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, πρόεδρος ΠΕΔ ΚΜ, δήμαρχος Πυλαίας – Χορτιάτη
«Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε διαβούλευση, χωρίς αμφιβολία έχει πολλά θετικά στοιχεία. Είκοσι χρόνια μετά τον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, περίπου 500 κανονιστικά κείμενα (νόμοι, βασιλικά και προεδρικά διατάγματα, ΚΥΑ κλπ.) της περιόδου 1975 – 2022 κωδικοποιούνται, βάζοντας μία τάξη στο νομοθετικό χάος. Τεράστια δουλειά.
Ωστόσο, δεν είμαστε ακόμη σε θέση να πούμε με βεβαιότητα ότι αφήνουμε οριστικά πίσω μας την Αυτοδιοίκηση που ζούμε χρόνια τώρα. Πιστεύω ότι οι τελικές ρυθμίσεις θα πρέπει να υιοθετούν τολμηρές τομές, που θα αλλάξουν οριστικά τη σχέση Κράτους – Αυτοδιοίκησης, καθιστώντας επιτέλους την Τ.Α. πολύτιμο και ισότιμο συνεργάτη της Πολιτείας στην αναπτυξιακή προσπάθεια.
Στα οικονομικά, ζητούμε να μπει τέλος στην ομηρία των ΚΑΠ και να χειραφετηθούν οικονομικά οι Δήμοι. Αυτό σημαίνει επαρκής χρηματοδότηση, με καθαρές και ευθείες διαδικασίες, αντί επαιτείας.
Επίσης, για το προσωπικό ζητούμε ένα τριετές πρόγραμμα συμπλήρωσης της στελέχωσης των Δήμων, με βάση τα οικεία οργανογράμματα και απλοποίηση-ταχύτητα των διαδικασιών.
Έχουμε θέσει το θέμα της υποστήριξης των μικρών ορεινών και νησιωτικών δήμων και, τέλος, πιστεύουμε ότι πρέπει να περιληφθούν διατάξεις, που θα ξεκαθαρίζουν τις αρμοδιότητες στις μητροπολιτικές περιοχές, όπου σήμερα δυστυχώς επικρατεί σύγχυση.
Ελπίζω ότι η προσπάθεια ΚΕΔΕ και υπουργείου θα ολοκληρωθεί, έχουμε έναν υπουργό που μας ακούει, ακούει τις προτάσεις μας που δεν είναι σημειώσεις στο γραφείο, αλλά είναι βγαλμένες από την καθημερινή πρακτική και επαφή με τους πολίτες στις τοπικές κοινωνίες. Η συνεργασία θα είναι πάντοτε για το κοινό καλό».
Σίμος Δανιηλίδης, δήμαρχος Νεάπολης – Συκεών
«Τελικά αποδεικνύεται άνθρακες ο θησαυρός. Αυτή η αξιόλογη εργασία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί Νέος Κώδικας. Δεν έχει τη βαθιά μεταρρυθμιστική τομή, δεν προβλέπει μεταφορά κρίσιμων αρμοδιοτήτων από το κράτος στην Αυτοδιοίκηση. Έχει ένα θετικό: συγκεντρώνει σε έναν νόμο τις χιλιάδες διάσπαρτες διατάξεις, νόμους, Π.Δ., βασιλικά διατάγματα κλπ, ωστόσο, δεν αναφέρεται κάτι σχετικά με τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος, με τα οποία προβλέπεται η διοικητική αυτοτέλεια και η οικονομική αυτοδυναμία και ότι οποιαδήποτε αρμοδιότητα μεταφέρεται από το κράτος σημαίνει αυτόματα και μεταφορά των αντίστοιχων πόρων και προσωπικού. Οι ελπίδες που είχαμε ότι ο νέος Κώδικας θα έλυνε αυτά τα ζητήματα ήταν φρούδες. Εκείνο που είναι πολύ ανησυχητικό και επικίνδυνο, όπως προειδοποίησα και στο έκτακτο συνέδριο της ΚΕΔΕ, είναι ότι τα πακέτα των τόμων που δόθηκαν, δεν αναφέρονται στο άρθρο 259 του Καλλικράτη, που αφορά τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, δηλαδή, το 20% από το φόρο εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων, το 12% από το ΦΠΑ και 11,5% από τον ΕΝΦΙΑ. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει προκλητικότατη υπεξαίρεση από αυτούς τους πόρους, από τους οποίους το ποσό που το 2024 έπρεπε να πάρουν οι δήμοι ήταν 8,5 δις, αλλά εισέρρευσαν μόλις 2,7 δις (εκ των οποίων τα 2,3 δις είναι μισθοδοσία, που καλύπτεται από το δημοτικό ταμείο), ενώ το 2026 προβλέπεται να δοθούν 2,8 δις, όταν μισθοδοσία και ενέργεια εκτοξεύτηκαν στα ύψη. Η μη αναφορά στο άρθρο 59 με βάζει σε σκέψεις. Είναι casus belli για την Αυτοδιοίκηση αν τυχόν η κυβέρνηση κρατά στο τέλος τον τόμο περί των οικονομικών και προχωρήσει σε έναν άλλου τύπου προσδιορισμό, πιο θολό, ένα σύστημα πολύ χαμηλής χρηματοδότησης, που να είναι στην απόλυτη δικαιοδοσία του εκάστοτε υπουργού. Μιλάμε για έναν νέο κρατισμό, έναν νέο συγκεντρωτισμό από τον οποίο διέπεται η κυβέρνηση»
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
