Του Δημήτριου Καπάνταη, MD, MSc, FEBO
χειρουργού οφθαλμιάτρου, ειδικού στη Χειρουργική Βλεφάρων, Δακρυϊκής Συσκευής & Κόγχου
Παρά το γεγονός ότι οι νέες ανακαλύψεις σε διάφορους τομείς της επιστήμης μόνο σπάνιες δεν είναι, υπάρχουν κάποιες που ανατρέπουν τα δεδομένα και αλλάζουν θεαματικά την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Σε αυτές τις ανακαλύψεις συγκαταλέγεται σίγουρα και το μικροσκοπικό ένθεμα το οποίο τοποθετήθηκε χειρουργικά στο πίσω μέρος του ματιού και το οποίο, σε συνδυασμό με ειδικά γυαλιά, επανάφερε μέρος της κεντρικής όρασης σε ασθενείς με γεωγραφική ατροφία (η οποία είναι προχωρημένη ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας ξηρού τύπου).
Πρόκειται για ένα επαναστατικό σύστημα που μπορεί να επαναφέρει μέρος της πολύτιμης κεντρικής όρασης η οποία είναι απαραίτητη για την ανάγνωση και αναγνώριση προσώπων σε ασθενείς που έχουν σοβαρή απώλεια ή θόλωσή της εξαιτίας της πάθησης της γεωγραφικής ατροφίας.
Πώς λειτουργεί
Το σύστημα PRIMA (Photovoltaic Retina Implant Microarray) λειτουργεί με ειδικά γυαλιά τα οποία μετατρέπουν το φως σε ηλεκτρικό σήμα που στη συνέχεια μεταφέρεται από τα υγιή κύτταρα του αμφιβληστροειδούς τα οποία βρίσκονται βαθύτερα από τα κύτταρα που προσβάλλονται από τη νόσο, στον εγκέφαλο. Το σύστημα αποτελείται από τρία στοιχεία, το ένθεμα που έχει μέγεθος 2 επί 2 χιλιοστά και τοποθετείται χειρουργικά στο πίσω μέρος του οφθαλμού, ένα ζευγάρι γυαλιά με κάμερα και έναν προβολέα καθώς και έναν φορητό επεξεργαστή τσέπης (pocket processor). Έτσι η οπτική σκηνή που αντικρύζει ο ασθενής καταγράφεται από την κάμερα των γυαλιών, έπειτα μεταφέρεται στον επεξεργαστή τσέπης και στη συνέχεια προβάλλεται με υπέρυθρο φως στο ένθεμα που το μετατρέπει σε ηλεκτρικό σήμα το οποίο με τη σειρά του γίνεται αντιληπτό ως όραση στον εγκέφαλο.
Εντυπωσιακά αποτελέσματα
Σε κλινική μελέτη η οποία δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine, 38 ασθενείς υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση κατά την οποία τοποθετήθηκε το ένθεμα PRIMA στον αμφιβληστροειδή του ενός οφθαλμού σε διάφορα κλινικά κέντρα σε έξι Ευρωπαϊκές χώρες. Οι ασθενείς έπασχαν από γεωγραφική ατροφία και σοβαρές οπτικές διαταραχές με οπτική οξύτητα 6/96 ή χειρότερη, δηλαδή πρακτικά ήταν σχεδόν τυφλοί. Το 84,4% των ασθενών αυτών ανέκτησε όραση ώστε να διαβάζει αριθμούς, γράμματα και λέξεις μετά από 12 μήνες από την χειρουργική ένθεση του PRIMA. Συγκεκριμένα, η μέση βελτίωση της οπτικής οξύτητας ήταν περίπου 5 γραμμές στον πίνακα μέτρησης της όρασης και επιτεύχθηκε με την χρήση ψηφιακών βοηθημάτων που παρείχε το σύστημα όπως ψηφιακή μεγέθυνση (zoom), μετά από 12 μήνες. Το 69% των ασθενών παρουσίασε από μέση μέχρι υψηλή ικανοποίηση από την χρήση του συστήματος.
Μετά την χειρουργική ένθεση, οι ασθενείς χρειάστηκαν οπτική εκπαίδευση μέσα στους πρώτους 12 μήνες ώστε να μάθουν πως να χρησιμοποιούν το σύστημα.
Άλλα οπτικά βοηθήματα χαμηλής όρασης όπως οι ειδικοί τηλεσκοπικοί ενδοφακοί καθώς και οι εξωτερικοί μεγεθυντικοί φακοί μεγεθύνουν τις εικόνες που παρατηρεί ο ασθενής ώστε να χρησιμοποιηθεί ο αμφιβληστροειδής που βρίσκεται εξωτερικά από τις κεντρικές βλάβες που προκαλεί η γεωγραφική ατροφία. Με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουν βελτίωση της όρασης κατά περίπου 2 γραμμές και μεγεθύνουν το σύνολο του οπτικού πεδίου που μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της αντίληψης του βάθους.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο του Stanford και εκ των συγγραφέων της μελέτης Daniel Palanker, το σύστημα PRIMA μπορεί να μεγεθύνει μόνο την κεντρική όραση χωρίς να επηρεάζει το περιφερικό οπτικό πεδίο. Αυτή η λειτουργία επιτυγχάνεται χάρη στο υπέρυθρο φως που εκπέμπει ο προβολέας των γυαλιών το οποίο είναι αόρατο στα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς που βρίσκονται εξωτερικά του ενθέματος και τα οποία μπορούν να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται από τους ασθενείς καθώς βοηθούν στην πλοήγηση στον χώρο και στον προσανατολισμό. Επιπλέον, καθώς το ένθεμα είναι φωτοβολταϊκό, δεν χρειάζεται εξωτερικό καλώδιο ή άλλη πηγή ενέργειας εκτός από το φως.
Η χειρουργική επέμβαση τοποθέτησης του ενθέματος πραγματοποιήθηκε από ειδικούς οφθαλμιάτρους χειρουργούς υαλοειδούς – αμφιβληστροειδούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, 19 από τους 38 ασθενείς παρουσίασαν ανεπιθύμητες ενέργειες όπως αύξηση της πίεσης του οφθαλμού και ρήξεις αμφιβληστροειδούς. Όπως αναφέρεται, οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς με παρακολούθηση των ασθενών ή περαιτέρω επεμβατικές θεραπείες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το σύστημα PRIMA δεν είναι ακόμη εμπορικά διαθέσιμο σε καμία χώρα. Η εταιρεία που το αναπτύσσει στην Καλιφόρνια έχει κάνει αίτηση για να λάβει σήμανση CE η οποία πιστοποιεί ότι μία συσκευή συμμορφώνεται με τα κριτήρια ασφάλειας και υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
