Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για τη σχέση πολιτισμού και υγείας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, με τίτλο «Πολιτισμός και υγεία: Ώρα για δράση». Η εκδήλωση ανέδειξε την αυξανόμενη σημασία της τέχνης ως παράγοντα ενίσχυσης της ψυχικής και σωματικής ευεξίας, ενώ παράλληλα παρουσιάστηκε το πιλοτικό πρόγραμμα πολιτιστικής συνταγογράφησης που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας.
Τη συζήτηση άνοιξε ο μάνατζερ της Αγοράς του φεστιβάλ, Θάνος Σταυρόπουλος, ο οποίος καλωσόρισε το κοινό επισημαίνοντας ότι η ευεργετική επίδραση της τέχνης στη ζωή των ανθρώπων είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένη. «Το ξέρουμε ότι η τέχνη κάνει καλό. Πλέον γνωρίζουμε και με επιστημονικά δεδομένα ότι συμβάλλει και στην υγεία», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια, η προϊσταμένη του Γραφείου MEDIA – Δημιουργική Ευρώπη, Άννα Κασιμάτη, αναφέρθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η συζήτηση. Όπως τόνισε, η εποχή χαρακτηρίζεται από σημαντικές επιστημονικές προόδους, αλλά ταυτόχρονα από κοινωνικές συνθήκες που δημιουργούν νέες προκλήσεις για την υγεία. «Η επιστήμη προχωρά με άλματα, ωστόσο το περιβάλλον που δημιουργούμε συχνά γεννά νέα προβλήματα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να επανεφεύρουμε τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε για την προστασία της υγείας μας», υπογράμμισε.
Κεντρική ομιλήτρια της εκδήλωσης ήταν η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογράφου του Υπουργείου Πολιτισμού, Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη, η οποία παρουσίασε τα βασικά συμπεράσματα πρόσφατης ευρωπαϊκής έρευνας σχετικά με τη συμβολή του πολιτισμού στην υγεία. Όπως εξήγησε, το 2023 τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κλήθηκαν να συγκροτήσουν ομάδες ειδικών από τους τομείς του πολιτισμού και της υγείας, με στόχο την ανάπτυξη ενός κοινού διαλόγου. «Υγεία δεν σημαίνει μόνο απουσία ασθένειας, αλλά και παρουσία ευεξίας», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η ψυχική υγεία αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα δημόσιας πολιτικής.
Ιδιαίτερα μετά την πανδημία, τα ζητήματα ψυχικής υγείας έχουν έρθει στο προσκήνιο, καθώς φαινόμενα όπως η κοινωνική απομόνωση, η μοναξιά και η υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων επηρεάζουν όλο και περισσότερους ανθρώπους. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση δράσεων που συνδέουν την τέχνη με την ευεξία αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Σύμφωνα με τη Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη, στόχος είναι η δημιουργία ενός οικοσυστήματος συνεργασίας ανάμεσα στον χώρο του πολιτισμού και εκείνον της υγείας. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες επιδιώκεται όχι μόνο η βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών, αλλά και η αποσυμφόρηση του συστήματος υγείας, η μείωση της φαρμακευτικής εξάρτησης και η ανάπτυξη πιο εξατομικευμένων μορφών φροντίδας.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η έννοια της πολιτιστικής συνταγογράφησης, μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, οι πολίτες ενθαρρύνονται να συμμετέχουν σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες –όπως εργαστήρια τέχνης, μουσικής ή θεάτρου– ως συμπληρωματική παρέμβαση για την ενίσχυση της ψυχικής υγείας. Το ελληνικό πιλοτικό πρόγραμμα εντάσσεται στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» και υλοποιείται τόσο σε μεγάλα αστικά κέντρα όσο και στην περιφέρεια.
Στη συζήτηση συμμετείχε επίσης η επιμελήτρια εκπαιδευτικών προγραμμάτων του MOMus, Μαρία Κοκορότσκου, η οποία μίλησε για τον ρόλο των πολιτιστικών οργανισμών στην υλοποίηση τέτοιων δράσεων. Όπως εξήγησε, τα προγράμματα που υλοποιούνται στα μουσεία συχνά λειτουργούν ως χώροι προσωπικής έκφρασης και αυτογνωσίας, ενώ τα τελευταία χρόνια εντάσσονται όλο και πιο συστηματικά σε θεραπευτικά ή υποστηρικτικά πλαίσια.
Η ίδια τόνισε ότι η έννοια της θεραπείας δεν περιορίζεται μόνο στην ιατρική αντιμετώπιση μιας ασθένειας, αλλά συνδέεται και με τη φροντίδα, την κοινωνική επαφή και την ανακούφιση. Παράλληλα, επισήμανε τη σημασία των συνεργασιών μεταξύ διαφορετικών φορέων, καθώς τα ζητήματα υγείας έχουν πολλαπλές διαστάσεις και απαιτούν συντονισμένες παρεμβάσεις.
Όπως υπογράμμισαν οι συμμετέχοντες, οι δράσεις που συνδέουν τον πολιτισμό με την υγεία δεν αφορούν μόνο άτομα που έχουν διαγνωστεί με προβλήματα ψυχικής υγείας. Σε μια εποχή αυξημένων κοινωνικών πιέσεων και άγχους, τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά και να συμβάλουν στη δημιουργία μιας πιο συμπεριληπτικής και ανθρώπινης κοινωνίας.
