Σοβαρές δυσκολίες επικοινωνίας, που σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν μέχρι την πλήρη αδυναμία συνεννόησης, αντιμετωπίζουν μετανάστες και πρόσφυγες κατά την επαφή τους με δημόσιες υπηρεσίες στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν πρόκειται για άτομα που μιλούν Γλώσσες Μικρότερης Διάδοσης, γεγονός που επιβαρύνει τόσο τους ίδιους όσο και τους εργαζόμενους στους τομείς της δικαιοσύνης, της υγείας, της κοινωνικής φροντίδας και της δημόσιας διοίκησης.
Το ζήτημα αυτό ανέδειξε πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου DIALOGOS («Communication in Public Service Interpreting and Translating with Languages of Lesser Diffusion»). Το έργο συνδύασε έρευνα πεδίου σε δημόσιες δομές με την ανάπτυξη διαδραστικού εκπαιδευτικού υλικού για τη διερμηνεία και τη μετάφραση στις δημόσιες υπηρεσίες.
Κατά το εαρινό εξάμηνο του ακαδημαϊκού έτους 2022-2023, η ερευνητική ομάδα του DIALOGOS διεξήγαγε εκτεταμένη έρευνα με ερωτηματολόγια και δομημένες συνεντεύξεις, με στόχο τη χαρτογράφηση των πραγματικών συνθηκών επικοινωνίας σε δημόσιους φορείς. Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 45 επαγγελματίες από διαφορετικούς κλάδους: δικαστικοί λειτουργοί και υπάλληλοι, επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κοινωνικοί λειτουργοί, ιατροί, δικηγόροι, διοικητικοί υπάλληλοι και νοσηλευτές.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η επικοινωνία με ομιλητές γλωσσών μικρότερης διάδοσης αποτελεί καθημερινή πρόκληση. Σημαντικό ποσοστό των συμμετεχόντων δήλωσε ότι αντιμετωπίζει συχνά σοβαρά προβλήματα συνεννόησης, ενώ η γλωσσική υποστήριξη στις υπηρεσίες τους χαρακτηρίζεται αποσπασματική. Παρότι σε ορισμένες δομές υπάρχουν μόνιμοι ή εξωτερικοί συνεργάτες διερμηνείς και μεταφραστές, σε πολλές περιπτώσεις η απουσία οργανωμένου μηχανισμού υποστήριξης παραμένει εμφανής, με άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
«Η πρόσβαση στην υγεία και τη δικαιοσύνη αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα. Η αδυναμία συνεννόησης, ωστόσο, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές συνέπειες, από ζητήματα δημόσιας υγείας έως αυξημένο διοικητικό φόρτο», επισημαίνει η επιστημονικά υπεύθυνη του έργου, αν. καθηγήτρια του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ελπίδα Λουπάκη. Όπως τονίζει, το DIALOGOS στοχεύει στη γεφύρωση αυτού του κενού, ευαισθητοποιώντας τόσο τους δημόσιους υπαλλήλους όσο και τους χρήστες των υπηρεσιών για τη σημασία της επαγγελματικής διερμηνείας και μετάφρασης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απόψεις των συμμετεχόντων σχετικά με τις λύσεις υπέρβασης των γλωσσικών εμποδίων. Η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί την παρουσία επαγγελματιών διερμηνέων και μεταφραστών – με φυσική παρουσία ή εξ αποστάσεως – ως τη μόνη αξιόπιστη επιλογή. Αντίθετα, εργαλεία αυτόματης μετάφρασης, όπως το Google Translate, κατατάσσονται στις λιγότερο αποτελεσματικές μεθόδους, μαζί με τη μετάφραση μέσω συγγενών ή φίλων χωρίς εκπαίδευση.
Στο πλαίσιο του έργου δημιουργήθηκε ένας ολοκληρωμένος κύκλος μαθημάτων και διαδραστικό εκπαιδευτικό υλικό, ανοιχτής πρόσβασης, διαθέσιμο στα ελληνικά, αγγλικά, ισπανικά και ιταλικά. Στόχος είναι η εκπαίδευση φυσικών ομιλητών Γλωσσών Μικρότερης Διάδοσης, ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν ως διαπολιτισμικοί διερμηνείς και μεταφραστές στις δημόσιες υπηρεσίες.
Το DIALOGOS υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Erasmus+ KA220-HED, με εταίρους πανεπιστήμια και οργανισμούς από την Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα, αναδεικνύοντας ότι η γλωσσική πρόσβαση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά βασική προϋπόθεση για την ισότιμη άσκηση δικαιωμάτων.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ/ΜΠΕ
