Της Χιονίας Βλάχου – Μπλιάτκα
Η πρόσφατη προβολή της ταινίας Καποδίστριας ανέδειξε ξανά τη σχέση του ελληνικού κοινού με το έργο του Γιάννη Σμαραγδή αλλά επιπλέον άλλαξε τα δεδομένα του filmgoing των τελευταίων χρόνων.
Οι γεμάτες αίθουσες, τα συνεχόμενα sold out και η έντονη συζήτηση που συνοδεύει την ταινία, δεν αποτελούν συγκυριακό φαινόμενο. Αντίθετα, επιβεβαιώνουν ότι ο Σμαραγδής παραμένει ένας δημιουργός που ενεργοποιεί τη μνήμη και προκαλεί διάλογο, ανιχνεύει καλλιτεχνικά την Ιστορία, ακόμα και σε μια εποχή κυριαρχίας της ταχύτητας και της επιφάνειας.
Αυτή τη φορά μας «αφηγείται» τη ιστορία του Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας μετά την απελευθέρωσή της χώρας από την οθωμανική αυτοκρατορία.
Γεννημένος στο Ηράκλειο Κρήτης το 1946, με σπουδές κινηματογράφου στην Ελλάδα και στο Παρίσι, ο Γιάννης Σμαραγδής ανήκει στη γενιά εκείνων των δημιουργών που αντιμετώπισαν από νωρίς το σινεμά ως πνευματικό εργαλείο. Από τις πρώτες του δουλειές, μικρού μήκους ταινίες και ντοκιμαντέρ ήδη από τη δεκαετία του ’70 έως τις μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές, το έργο του διαμορφώνει μια ενιαία καλλιτεχνική πρόταση με σαφή ιδεολογικό και αισθητικό προσανατολισμό.
Η φιλμογραφία του δεν εξαντλείται σε ορισμένους εμβληματικούς τίτλους -αν και αυτοί λειτουργούν ως καθοριστικοί σταθμοί. Οι ταινίες Καβάφης (1996), Ελ Γκρέκο (2007) και Καζαντζάκης (2017) είναι μέρος μιας ευρύτερης δημιουργικής διαδρομής που περιλαμβάνει κινηματογράφο, ντοκιμαντέρ, τηλεόραση και θεωρητική ενασχόληση με την τέχνη της εικόνας. Κοινός παρονομαστής σε όλα τα έργα του είναι η επιμονή στην ανθρώπινη διάσταση των ιστορικών προσώπων και η άρνηση της εύκολης αγιογραφίας.
Ο βραβευμένος σκηνοθέτης επιλέγει σταθερά μορφές που δοκιμάστηκαν από την εποχή τους και λειτούργησαν ως φορείς ιδεών, αξιών και ρήξεων. Δεν τον ενδιαφέρει η απλή αναπαράσταση γεγονότων αλλά η εσωτερική διαδρομή των ανθρώπων που σφράγισαν την περίοδο που έδρασαν. Αυτή η προσέγγιση εξηγεί και τη διαχρονική απήχηση του έργου του τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, τη συμμετοχή του σε διεθνή φεστιβάλ και πολιτιστικούς θεσμούς, τις σημαντικές βραβεύσεις που απέσπασε καθώς και την εκλογή του από τον Οκτώβριο του 2024 ως τακτικού μέλους της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών.
Ο «Καποδίστριας» εντάσσεται οργανικά σε αυτή τη μακρά πορεία. Η ανταπόκριση του κοινού δείχνει ότι υπάρχει ακόμα ισχυρή ανάγκη για έργα που συνομιλούν σοβαρά με την Ιστορία και την πολιτική ηθική, χωρίς εκπτώσεις και ευκολίες. Ο Γιάννης Σμαραγδής εξακολουθεί να υπηρετεί έναν κινηματογράφο στοχαστικό και απαιτητικό, που ζητά από τον θεατή συμμετοχή και σκέψη.
Για τη συνολική του προσφορά στον πολιτισμό και την Ιστορία, τιμήθηκε στην εκδήλωση για τα 15 χρόνια λειτουργίας της εφημερίδας «Δημοκρατία» στις αρχές Δεκεμβρίου από τον Όμιλο Φιλιππάκη στον οποίο ανήκει και η εφημερίδα «Θεσσαλονίκη».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
