Γράφει ο #ΜΕΤΡΟπόντικας
Τα εμβόλια και στα ζώα… δίχασαν επιστήμονες και κυβερνήσεις και οδήγησαν στην καταστροφή της ελληνικής κτηνοτροφίας
Η σχετικά πρόσφατη ιστορία της ευλογιάς στην Ελλάδα ξεκινά τον Αύγουστο του 2024 με τα πρώτα κρούσματα στη βόρεια Ελλάδα, πιθανότατα από παράνομες εισαγωγές ζώων ή ανεπαρκείς ελέγχους στα σύνορα και τις μετακινήσεις. Από την αρχή, δεν εφαρμόστηκαν αυστηρά προληπτικά μέτρα όπως ενισχυμένη βιοασφάλεια στις εκτροφές, συστηματική ιχνηλάτηση, άμεσοι περιορισμοί εισαγωγών από περιοχές υψηλού κινδύνου και ενημέρωση των κτηνοτρόφων με αποτέλεσμα η νόσος να εξαπλωθεί γρήγορα σε πολλές περιφέρειες. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης επέλεξε αποκλειστικά τη στρατηγική των μαζικών θανατώσεων, ισχυριζόμενο επανειλημμένα ότι ο εμβολιασμός δεν ήταν εφικτός, δεν υπήρχε εγκεκριμένο εμβόλιο στην ΕΕ, η Ελλάδα δεν θα γινόταν «πειραματόζωο» και ότι οποιοσδήποτε εμβολιασμός θα οδηγούσε σε μακροχρόνιους περιορισμούς εξαγωγών, όπως της φέτας. Κτηνοτρόφοι και κτηνίατροι κατήγγειλαν αυτή την προσέγγιση ως καταστροφική, τονίζοντας ότι αγνοούσε εναλλακτικές λύσεις, προκαλούσε τεράστιες οικονομικές ζημιές και ψυχολογική πίεση, ενώ υπήρχαν και καθυστερήσεις σε αποζημιώσεις
Δύο απαντήσεις για το ίδιο πρόβλημα;
Καθώς η κρίση κλιμακωνόταν το καλοκαίρι του 2025, στα τέλη Ιουλίου ευρωβουλευτές του πασοκ υπέβαλαν ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκφράζοντας ανησυχία ζητώντας ενημέρωση για ευρωπαϊκή βοήθεια. Η απάντηση του αρμόδιου επιτρόπου Olivér Várhelyi στις 17 Οκτωβρίου 2025 – δημοσιευμένη στο site του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – επιβεβαίωσε ανταλλαγές επιστολών τονίζοντας τη σύσταση για εμβολιασμό με δωρεάν υποστήριξη από την ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων. Παρά τη δημοσιοποίηση αυτής της απάντησης, δεν υπήρξε άμεση αντίδραση ή follow-up από τους ευρωβουλευτές εκείνη την περίοδο (!) ίσως γιατί μιλούσαν για σύσταση, όχι για οδηγία ή προϋπόθεση πχ για ενισχύσεις αγροτών. Σύμφωνα με όσα καταγγέλλονται λίγες μέρες νωρίτερα, στις 6 Οκτωβρίου 2025, ο ίδιος επίτροπος είχε στείλει επιστολή προς το υπουργείο για τον εμβολιασμό «αναγκαίο και υποχρεωτικό» μέτρο βάσει ευρωπαϊκού δικαίου, επικρίνοντας την Ελλάδα για ανεξέλεγκτη εξάπλωση και μαζικές θανατώσεις αντί εμβολιασμού, παρουσιάζοντάς την ως «αρνητική εξαίρεση» στην ΕΕ προειδοποιώντας για πιθανές κυρώσεις, όπως επέκταση απαγορεύσεων ή περιορισμούς σε γαλακτοκομικά!
«Κατόπιν εορτής»
Στις 22 Οκτωβρίου 2025, και ενώ η νόσος είχε ήδη ξεφύγει με χιλιάδες εστίες και εκατοντάδες χιλιάδες θανατωμένα ζώα, το υπουργείο αγροτικής ανάπτυξης ανακοίνωσε τη σύσταση Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής για τη διαχείριση της κρίσης αφού η ζημιά ήταν πλέον μη αναστρέψιμη. Μέχρι το τέλος του 2025 οι θανατώσεις είχαν ξεπεράσει τις 463.000, με σχεδόν 2.000 εστίες. Πριν από λίγα 24ωρα, η βουλευτής Λάρισας Ευαγγελία Λιακούλη υποστήριξε ότι η επιστολή της 6ης Οκτωβρίου 2025 είναι «κόλαφος» για την κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι την απέκρυψε ζητώντας εισαγγελική παρέμβαση. Κατά την άποψη πολλών κτηνιάτρων-δημοσίων υπαλλήλων που για ευνόητους λόγους δεν θέλουν να την καταθέσουν επωνύμως «Το μεγαλύτερο λάθος ήταν ότι το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είδε την ευλογιά ως πρόβλημα μόνο των κτηνιάτρων, αντί να την αντιμετωπίσει ως εθνική κρίση. Έτσι, χάθηκε πολύτιμος χρόνος. Θα έπρεπε να υπάρχει ένας εθνικός μηχανισμός πολιτικής προστασίας όπως συμβαίνει σε φωτιές, πλημμύρες και καταστροφές. Με απαγόρευση μετακινήσεων ζώων για αρκετές ημέρες μετά το τελευταίο κρούσμα, με αυστηρούς ελέγχους και πρόστιμα για όποιον παρανομεί. Τα φορτηγά που μεταφέρουν ζώα, γάλα ή ζωοτροφές πρέπει να έχουν GPS, ώστε να ξέρουμε πού πάνε κάθε στιγμή, με τα δεδομένα να αποθηκεύονται για έναν μήνα. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι η Ελλάδα δεν έχει ένα ενιαίο σύστημα. Σε πολλές περιοχές, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες κρατούσαν μέχρι πρότινος σημειώσεις με το… χέρι, με αποτέλεσμα να χάνονται δεδομένα ή να γίνονται διπλοκαταχωρήσεις. Αυτό έφερε σύγχυση, με φήμες να φουντώνουν και τους κτηνοτρόφους να κρύβουν κρούσματα από φόβο ή ανασφάλεια»
Θέλουμε τάξη στο χάος της ελληνικής κτηνοτροφίας;
Αυτό είναι ένα δύσκολο ερώτημα με ακόμη δυσκολότερη απάντηση στη χώρα του ΟΠΕΚΕΠΕ και των επιδοτήσεων… χωρίς στην πραγματικότητα να υπάρχουν χωράφια ή κοπάδια. Οι κτηνίατροι και οι κτηνοτρόφοι έχουν πει κατά καιρούς ότι «Το ΥΠΑΑΤ απέτυχε να μιλήσει με τους κτηνοτρόφους και τους φορείς τους, αφήνοντας την κατάσταση να γίνει χαοτική. Εκτός από μερικές ανακοινώσεις και κάποιες προσπάθειες επιστημόνων, η κεντρική κτηνιατρική υπηρεσία ήταν ανύπαρκτη. Αντί να συντονίζει, έμεινε πίσω, χωρίς να δίνει σαφείς οδηγίες ή να χτίζει εμπιστοσύνη. Στο επίπεδο των περιφερειών, τα πράγματα ήταν εξίσου προβληματικά. Η ευλογιά εξαπλώθηκε από τη Θράκη σε όλη σχεδόν τη χώρα, αλλά κάθε περιφέρεια έκανε του κεφαλιού της. Δεν υπήρχε ενιαίο σχέδιο δράσης, ούτε κάποιος υπεύθυνος να συντονίζει. Μερικές περιφέρειες έπαιρναν πρωτοβουλίες χωρίς να ρωτήσουν το υπουργείο με αποτέλεσμα να μπερδεύονται όλοι με όλους, από τους κτηνοτρόφους μέχρι τα μέσα ενημέρωσης. Όμως η ελληνική κτηνοτροφία δεν είναι μόνο δουλειά, είναι τρόπος ζωής για χιλιάδες οικογένειες και σήμερα δεν έχουν ούτε τρόπο, ούτε ζωή».
Εγχειρίδιο και σεμινάρια!
Έκθεση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης https://food.ec.europa.eu/document/download/e1a0d539-c6bb-4b71-b5cd-9dba5a958164_en?filename=reg-com_ahw_20250328_pres-23.pdf που παρουσιάστηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο του 2025 αφορά στην επιδημία από τον Αύγουστο του 2024 μέχρι τον Απρίλιο του 2025. Έγιναν, όπως λέει, χιλιάδες έλεγχοι σε φάρμες και κλινικές εξετάσεις σε εκατοντάδες χιλιάδες ζώα. Το ΑΠΘ βοήθησε συντάσσοντας ένα εγχειρίδιο βιοασφάλειας για τις φάρμες και διοργανώνοντας σεμινάρια και τηλεδιασκέψεις σε διάφορες περιοχές για να εκπαιδεύσει κτηνοτρόφους και επαγγελματίες. Ωστόσο στην έκθεση δεν αναφέρεται εμβολιασμός και όλα τα μέτρα βασίζονται σε γρήγορη σφαγή, περιορισμούς και βελτίωση της υγιεινής. Τότε, το 2025, μέρος της αντιπολίτευσης (στελέχη ΜέΡΑ25, ΠΑΣΟΚ, Πλεύσης Ελευθερίας) υποστήριζαν ότι «η κυβέρνηση προχώρησε σε σφαγές για να αποφύγει την πραγματική καταμέτρηση/απογραφή του ζωικού κεφαλαίου, ώστε να μην αποκαλυφθεί το μέγεθος του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ με τον… φανταστικό και παραφουσκωμένο αριθμό ζώων και χωραφιών» κάτι που αντέκρουσε κατηγορηματικά το υπουργείο.
Ολόκληρη η απάντηση Επιτρόπου στις 17 Οκτωβρίου 2025
«Οι αρμόδιες αρχές της Ελλάδας έχουν υποβάλει όλες τις σχετικές πληροφορίες σχετικά με την ευλογιά προβάτων και αιγών (SGP) σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Αυτό έχει γίνει μέσω τακτικών ενημερωτικών σημειωμάτων και λεπτομερών παρουσιάσεων στην Μόνιμη Επιτροπή για τα Φυτά, τα Ζώα, τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές. Η ΕΕ έχει παρέχει σταθερά τεχνική υποστήριξη στην Ελλάδα μέσω διαφόρων μέσων, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Αναφοράς και της επίσκεψης ομάδας εμπειρογνωμόνων EUVET από 13 έως 16 Μαΐου 2025. Επιπλέον, έχουν πραγματοποιηθεί πολυάριθμες διμερείς επαφές και ανταλλαγές επιστολών με τις ελληνικές αρχές. Μεταξύ άλλων συστάσεων, ο εμβολιασμός, με υποστήριξη από την ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων, έχει συστηθεί έντονα στην Ελλάδα για τον μετριασμό των επιπτώσεων της νόσου.Υποστήριξη για επιτήρηση SGP είναι διαθέσιμη σε περιοχές υψηλού κινδύνου μέσω δύο προγραμμάτων συγχρηματοδοτούμενων από την ΕΕ: TADs και THRACE. Μέτρα ελέγχου και εξάλειψης για την ευλογιά προβάτων και αιγών μπορεί να δικαιούνται συγχρηματοδότησης από την ΕΕ με μέγιστο ποσοστό 30%. Επιλέξιμα κόστη περιλαμβάνουν αποζημίωση για ορισμένα άμεσα κόστη, όπως η υποχρεωτική θανάτωση ζώων ή κόστη για απαραίτητα μέτρα ελέγχου όπως η απολύμανση. Επιπλέον, μπορεί να χορηγηθεί εξαιρετική υποστήριξη από την ΕΕ για κάλυψη απωλειών αγοράς που υφίστανται οι αγρότες σε περιοχές υπό περιορισμούς κίνησης. Συγκεκριμένη υποστήριξη μπορεί επίσης να παρέχεται μέσω του Ελληνικού Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2022 και του Στρατηγικού Σχεδίου Κοινής Γεωργικής Πολιτικής 2023-2027 (CSP) για επενδύσεις που αποσκοπούν στην αποκατάσταση του αγροτικού δυναμικού μετά από καταστροφικά γεγονότα»
Και οι ειδικοί της κτηνιατρικής ήταν… διχασμένοι
Από τη μία, σχολές όπως του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του ΑΠΘ ήταν κατά του εμβολιασμού, θεωρώντας ότι τα διαθέσιμα εμβόλια δεν είναι πλήρως αδειοδοτημένα στην ΕΕ για εξάλειψη της νόσου και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε 10ετείς περιορισμούς εξαγωγών, ενώ προειδοποιούσαν για κινδύνους από μαύρη αγορά. Από την άλλη, κάποιοι ειδικοί π.χ. από Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών https://www.kathimerini.gr/society/563860798/choris-stratigiki-apenanti-stin-eylogia-ton-provaton/ αμφισβητούσαν αυτούς τους περιορισμούς ως υπερβολικούς. Το δίλημμα ή οι διαφορετικές επιστημονικές απόψεις αναδεικνύονται και σε διεθνείς αναφορές, όπου η ΕΕ επιτρέπει εμβολιασμό μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αλλά τον προτείνει όταν η εξάπλωση είναι ανεξέλεγκτη! Η κατάσταση ήταν και είναι) περίπλοκη αλλά μήπως η ΕΕ είχε δίκιο να πιέζει για εμβόλια ως «μετριασμό» που θα μπορούσε να σώσει κοπάδια κόπους και οικονομίες κτηνοτρόφων χωρίς να καταστραφεί ολοκληρωτικά ο κλάδος; Και μήπως και η ελληνική πλευρά βασίζονταν σε λογικούς φόβους για εξαγωγές παραδοσιακών προϊόντων; Μήπως ένας συνδυασμός δηλαδή εμβολιασμός σε hotspot με στοχευμένες θανατώσεις θα ήταν καλύτερος; Μήπως θα έπρεπε να μη χάσουμε τόσο χρόνο λόγω διχασμού, επιστημονικού, πολιτικού και κοινωνικού, όπως σημειώνουν διεθνείς οργανώσεις τις οποίες συνήθως αγνοούμε;
ΕΡΩΤΗΣΗ ευρωβουλευτών ΠΑΣΟΚ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2025-003090_EN.html
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2025-003090-ASW_EN.html
