Του Νίκου Φωτόπουλου
Ανησυχητικές διαστάσεις λαμβάνουν οι εξαφανίσεις ανήλικων παιδιών στη χώρα μας, όπου κάθε χρόνο καταγράφονται συνολικά χιλιάδες τέτοιες περιπτώσεις. Όσον αφορά στη Θεσσαλονίκη, οι εξαφανίσεις στη διάρκεια της χρονιάς που πέρασε πλησίασαν τις 500.
Σύμφωνα πάντως με τους ειδικούς, η φυγή ενός παιδιού δεν αρχίζει τη στιγμή που δηλώνεται στην αστυνομία, αλλά πολύ νωρίτερα: στο σπίτι, στο σχολείο, στις σιωπές, στις συγκρούσεις, στις σχέσεις που δεν ειπώθηκαν ή δεν ακούστηκαν. Κι όταν το παιδί φύγει, όταν χαθεί από το γνώριμο περιβάλλον του, τότε το φαινόμενο γίνεται ορατό μέσα από την οθόνη της τηλεόρασης, μέσα από ανακοινώσεις και αγωνιώδεις αναζητήσεις.
Τις τελευταίες εβδομάδες, δύο ονόματα ήρθαν να προστεθούν σε αυτή τη βαριά πραγματικότητα: Η Λόρα που εξαφανίστηκε απ το σπίτι της στην Πάτρα και η Σοκλέιντα που έφυγε για δεύτερη φορά σε λίγους μήνες από χώρο φιλοξενίας, στη Θεσσαλονίκη.
Δύο ανήλικες, δύο διαφορετικές πόλεις, μια κοινή αγωνία. Οι υποθέσεις τους δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι ενδεικτικές ενός φαινομένου που επαναλαμβάνεται, εξελίσσεται και σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, παρουσιάζει ανησυχητική ένταση.
Επαναλαμβανόμενο μοτίβο
Το νούμερο των εξαφανισμένων παιδιών στο Τμήμα Προστασίας Ανηλίκων της Ασφάλειας Θεσσαλονίκης, είναι σοκαριστικό! Μόνο το 2025 καταγράφηκαν στην πόλη 480 εξαφανίσεις παιδιών. Σύμφωνα πάντως με αξιωματικούς της υπηρεσίας, ο αριθμός αυτός δεν είναι απολύτως αντιπροσωπευτικός, διότι ένα και μόνο παιδί μπορεί να απασχολήσει τις Αρχές δύο ή και τρεις φορές, όπως συμβαίνει με την περίπτωση της Σοκλέιντα: Πολλά από τα παιδιά που δηλώνονται ως εξαφανισμένα είναι παιδιά που φεύγουν και επιστρέφουν, επαναλαμβάνοντας τη φυγή τους.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εξαφάνιση δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός αλλά ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Ωστόσο, ο αριθμός παραμένει μεγάλος και καταδεικνύει ότι παιδιά που θα έπρεπε να ζουν σε προστατευμένο περιβάλλον, σε οικογένειες με θαλπωρή, αγάπη και κατανόηση…
Σε πανελλαδικό επίπεδο, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΑΣ, το 2025 καταγράφηκαν 117 αγνοούμενα αγόρια και 204 κορίτσια. Από αυτά, βρέθηκαν 110 αγόρια και 191 κορίτσια, ενώ ακόμα αναζητούνται 7 αγόρια και 13 κορίτσια. Στους αριθμούς αυτούς, όμως, πρέπει να προστεθούν και οι αγνοούμενοι ασυνόδευτοι ανήλικοι, οι αλλοδαποί που φεύγουν από δομές ή και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις. Τα αντίστοιχα στοιχεία είναι: Αγνοούμενα 2.596 αγόρια και 77 κορίτσια. Από αυτά, βρέθηκαν 1.062 αγόρια και 56, ενώ 1.534 αγόρια και 21 κορίτσια ακόμη αναζητούνται.
Γιατί «εξαφανίζονται»
Οι βασικές αιτίες φυγής που καταγράφουν οι Αρχές πίσω από τις εξαφανίσεις παιδιών, δείχνουν κυρίως φυγή και συγκλίνουν σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:
- Η εφηβεία και οι έντονες συναισθηματικές μεταβολές
- Σχέσεις χωρίς την έγκριση των γονέων
- Οικογενειακά προβλήματα και συγκρούσεις
- Παρατεταμένη διαμονή σε ιδρύματα
- Περιβάλλοντα που το παιδί δεν βιώνει ως ασφαλή.
Όπως εξηγούν ειδικοί, η φυγή δεν είναι πάντα πράξη ανυπακοής. Συχνά είναι μια προσπάθεια επιβίωσης, μια διέξοδος όταν το παιδί αισθάνεται ότι δεν έχει άλλο τρόπο να ακουστεί.
Κάθε δήλωση εξαφάνισης ανηλίκου κινητοποιεί έναν συγκεκριμένο μηχανισμό. Οι αστυνομικές αρχές θέλουν να αναγνωρίσουν ξεκάθαρα τις αιτίες κι εξετάζουν:
- Πού ζούσε ο ανήλικος και με ποιους ή όταν (με το καλό) βρεθεί, πού φιλοξενήθηκε κατά την απουσία του.
- Υπό ποιες συνθήκες σε κάθε περίπτωση.
- Αν κατά το διάστημα της διαμονής στο σπίτι του ή μετά την εξαφάνιση του διαπράχθηκε κάποιο αδίκημα.
- Αν υπήρξε παρενόχληση ή σεξουαλική επαφή.
- Αν διαπιστώνεται ενδοοικογενειακή βία.
«Σε κάθε περίπτωση ενημερώνεται η Εισαγγελία Ανηλίκων, η οποία λαμβάνει τις σχετικές αποφάσεις για τη διαχείριση της υπόθεσης και το μέλλον του παιδιού μετά την ανεύρεση», αναφέρει στη «Θ» αξιωματικός του τμήματος προστασίας ανηλίκων της Ασφάλειας.
Παγκόσμιο φαινόμενο
Το φαινόμενο των εξαφανισμένων παιδιών δεν είναι ελληνικό, αλλά παγκόσμιο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάθε χρόνο δηλώνονται 250.000 εξαφανίσεις παιδιών, ενώ μόνο το 2024 πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 120.000 κλήσεις στη γραμμή 116000.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα στοιχεία του International Centre for Missing and Exploited Children είναι συντριπτικά: 900.000 παιδιά εξαφανίζονται κάθε χρόνο διεθνώς. Στην Ευρώπη, ένα παιδί εξαφανίζεται κάθε δύο λεπτά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, 2.300 παιδιά την ημέρα!
Η Μαρκέλλα της Θεσσαλονίκης
Στη Θεσσαλονίκη, η πιο συγκλονιστική υπόθεση εξαφάνισης που συνοδεύτηκε από σεξουαλική κακοποίηση παιδιού, τα τελευταία χρόνια, παραμένει εκείνη της 10χρονης Μαρκέλλας, το καλοκαίρι του 2020.
Το παιδί εντοπίστηκε μετά από μέρες ζωντανό, όμως η υπόθεση αποκάλυψε με τον πιο ωμό τρόπο πόσο ευάλωτα μπορούν να γίνουν τα παιδιά, ακόμη και μέσα σε οικεία περιβάλλοντα.
Η Μαρκέλλα δεν έφυγε από το σπίτι για να επαναστατήσει. Έπεσε θύμα χειραγώγησης και εγκληματικής συμπεριφοράς από άτομο του ευρύτερου οικογενειακού της κύκλου.
Η συγκεκριμένη υπόθεση λειτούργησε ως σοκ για την κοινωνία της πόλης μας, αλλά και ως υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε εξαφάνιση μπορεί να κρύβεται κάτι πολύ σοβαρότερο από μια «εφηβική παρόρμηση».
Το «Χαμόγελο του Παιδιού»
Το «Χαμόγελο του Παιδιού» είναι ιδιωτικός φορές, ένα σωματείο, που ασχολείται με την προστασία των ανηλίκων από το 1995. Έκτοτε έχει ασχοληθεί με χιλιάδες περιπτώσεις εξαφάνισης παιδιών και τα στοιχεία του σκιαγραφούν με σαφήνεια το προφίλ του αγνοούμενου ανηλίκου στην Ελλάδα.
Πρόκειται συνήθως για:
- Κορίτσι
- Εφηβικής ηλικίας
- Ελληνικής καταγωγής.
Η πρώτη αιτία εξαφάνισης σχετίζεται με τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια, ενώ δεύτερη αιτία είναι οι σχέσεις με το άλλο φύλο.
Η Φανή Κουλκερέζη, είναι ψυχολόγος στο «Χαμόγελο του παιδιού» και εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Γραμμής για τα Εξαφανισμένα Παιδιά 116000. Μιλώντας στη «Θ» επισημαίνει ότι πρόκειται κυρίως για φυγές και όχι για τυχαίες εξαφανίσεις. «Οποιαδήποτε δυσκολία ή κακοποίηση μπορεί να οδηγήσει στη φυγή, αλλά όχι μόνο αυτά», εξηγεί.
Σύμφωνα με την ίδια, δεν καταγράφεται στατιστικά αν είναι συχνότερες οι εξαφανίσεις παιδιών διαζευγμένων ζευγαριών, ωστόσο δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που παίρνει το παιδί ο ένας γονιός και δεν ενημερώνει… «Αν δεν δηλωθεί βέβαια, μιλάμε για αρπαγή ανηλίκου», αναφέρει.
Η κ. Κουλκερέζη τονίζει ότι σε κάθε περίπτωση η επικοινωνία και συνεργασία με τις Αρχές (αστυνομία και εισαγγελία ανηλίκων) είναι συνεχής. «Κάθε φορά που λαμβάνουμε τηλεφώνημα για αγνοούμενο παιδί συνεργαζόμαστε άμεσα προκειμένου να έχουμε θετικό αποτέλεσμα. Οι εισαγγελικές Αρχές αποφασίζουν πού θα πάει ο ανήλικος μετά την ανεύρεση. Προαπαιτούμενο για να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός είναι η δήλωση εξαφάνισης στην αστυνομία. Οι αναζητήσεις γίνονται από κοινού και φροντίζουμε για το Amber Alert. Η ομάδα έρευνας και διάσωσης, αποτελείται από ψυχολόγο και εξειδικευμένο κοινωνικό λειτουργό, ενώ διαθέτουμε και τεχνολογικά μέσα αναζήτησης, πχ drone. Προσπαθούμε πάντα να συζητήσουμε με την οικογένεια για να καταλάβουμε τι συμβαίνει και να το αντιμετωπίσουμε», σημειώνει.
Οι αριθμοί πίσω από τις εξαφανίσεις
Το 2025 «Το Χαμόγελο του Παιδιού» διαχειρίστηκε 243 αιτήματα για την αναζήτηση 192 εξαφανισμένων παιδιών. Από αυτά, το 83% ήταν έφηβοι, ενώ σχεδόν τα μισά ήταν κορίτσια. Για τα παιδιά αυτά:
- Σε 9 περιπτώσεις ενεργοποιήθηκε Amber Alert Hellas
- Σε 136 κοινοποιήθηκε η εξαφάνιση στα ΜΜΕ και τα social media
- Σε 6 περιπτώσεις κινητοποιήθηκε Ομάδα Έρευνας και Διάσωσης
- Ως το τέλος του έτους είχαν εντοπιστεί 138 παιδιά.
Το 2024 διαχειρίστηκε 247 αιτήματα για 214 παιδιά.
- Για 26 έγινε ενεργοποίηση του Amber Alert Hellas
- Για 24 κινητοποίηση Ομάδας Έρευνας και Διάσωσης.
Η Άμπερ που έγινε… alert
Η Άμπερ Ρενέ Χάγκερμαν ήταν ένα 9χρονο κορίτσι από το Τέξας, η απαγωγή και δολοφονία του οποίου, συγκλόνισε το 1996 τις ΗΠΑ. Στις 13 Ιανουαρίου εκείνης της χρονιάς, απήχθη ενώ έκανε ποδήλατο μαζί με τον 5χρονο αδελφό της.
Τα δυο παιδιά έφτασαν ως το πάρκινγκ ενός εγκαταλελειμμένου μπακάλικου όπου πήγαιναν για να παίξουν, όταν ένα μαύρο αυτοκίνητο σταμάτησε δίπλα τους. Η πόρτα του ΙΧ άνοιξε και κάποιος άρπαξε το 9χρονο κορίτσι!
Μοναδικός μάρτυρας ήταν ένας ηλικιωμένος που ειδοποίησε την αστυνομία. Περισσότεροι από 50 αστυνομικοί και ομοσπονδιακοί πράκτορες άρχισαν «χτένιζαν» επί τέσσερις μέρες και νύχτες την Πολιτεία. Την τέταρτη μέρα βρέθηκε άγρια δολοφονημένη και κακοποιημένη σε ένα ρυάκι. Η υπόθεση δεν εξιχνιάστηκε ποτέ, οδήγησε όμως στην αυστηροποίηση της νομοθεσίας υπέρ της προστασίας των παιδιών.
Η πρωτοφανής κινητοποίηση των αμερικανικών αρχών για την αναζήτηση της Αμπερ, οδήγησε στη δημιουργία του συστήματος Amber Alert για τον άμεσο εντοπισμό παιδιών, γι αυτό και διεθνώς ονομάζεται έτσι. Το ακρωνύμιο που ταυτίστηκε με το όνομα της αναλύεται ως America’s Missing: Broadcast Emergency Response.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
