Της Δήμητρας Μακρή
Τι συμβαίνει με τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου; Πρόκειται όντως για τη λύση που θα μετατρέψει τη Βόρεια Ελλάδα σε ενεργειακό κόμβο, όπως αναφέρει το αφήγημα της κυβέρνησης; Συμφέρει, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς το ιδιαιτέρως ασταθές διεθνές πολιτικό σκηνικό;
Η αλήθεια είναι πως ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου (το έργο για τη μεταφορά αερίου από την Ελλάδα -και ειδικότερα μέσω Αλεξανδρούπολης, Ρεβυθούσας και του αγωγού ΤΑΡ- προς χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης) δείχνει να προσδίδει ένα πλεονέκτημα στην Ελλάδα και να αναβαθμίζει τον ενεργειακό της ρόλο στην ευρύτερη περιοχή. Και ειδικά από τη στιγμή που είναι δεδομένη η απόφαση της ΕΕ να απαγορεύσει από το φθινόπωρο του 2027 όλες τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου στις χώρες της Ένωσης (παρά τη διαφωνία Ουγγαρίας και Σλοβενίας και την πρόθεση της Βουδαπέστης να προσβάλλει το εν λόγω μέτρο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο). Το πλεονέκτημα αυτό, μάλιστα, φαινομενικά ενισχύεται ακόμα περισσότερο από την υπογραφή συμφωνιών για τη μεταφορά αμερικανικού LNG από την Ελλάδα προς τον Βορρά.
Μέχρι εδώ, όλα ακούγονται… ρόδινα. Όμως ο Κάθετος Διάδρομος δεν ακουμπά τις «καρδιές» ή, μάλλον, τις… τσέπες των εταιριών, καθώς δημοπρασίες δέσμευσης δυναμικότητας απέβησαν άκαρπες ή επέφεραν ελάχιστα αποτελέσματα συγκριτικά με εκείνα που οι εταιρείες ήλπιζαν.
Επίσης, χρειάστηκε και η παρέμβαση των ΗΠΑ που αφορούσε στην ενεργοποίηση της Atlantic SEE LNG (της κοινοπραξίας μεταξύ ΔΕΠΑ Εμπορίας και AKTOR για την εμπορία αμερικανικού LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη), με την προ ημερών υπογραφή της πρώτης συμφωνίας πώλησης αμερικανικού LNG στην ουκρανική Naftogaz. Το φορτίο θα φτάσει στη Ρεβυθούσα, θα μεταφερθεί μέσω της «πρώτης Διαδρομής» (Route 1) του Κάθετου Διαδρόμου για να παραδοθεί στην Ουκρανία τον επόμενο μήνα.
Εγγενή μειονεκτήματα
Αναλυτές, ωστόσο, αναφέρουν πως υπάρχουν εγγενή μειονεκτήματα στη λογική του Κάθετου Διαδρόμου. Αυτά αφορούν την ίδια τη λειτουργία της αγοράς, και ειδικότερα των εμπόρων και των αγοραστών, που ενδιαφέρονται για πιο πρακτικά θέματα: τελικό κόστος, διαθεσιμότητα, απλότητα ροών. Οι ίδιοι υπογραμμίζουν πως υπάρχουν αγορές φυσικού αερίου πιο κοντά στην Ουκρανία, όπως η πύλες της Βαλτικής και της Βόρειας Θάλασσας. Επίσης, υπάρχει και το πρότζεκτ 4 δισ. ευρώ της Ρουμανίας, το Deep Neptune, ένα κοίτασμα στη Μαύρη Θάλασσα, για το οποίο εκτιμάται ότι μπορεί να αποδώσει έως 100 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου το 2027 και να μετατρέψει τη Ρουμανία στον μεγαλύτερο παραγωγό αερίου της Ευρώπης… Συγκριτικά με αυτές τις εναλλακτικές λύσεις, ο Κάθετος Διάδρομος μοιάζει πιο απομακρυσμένος και πιο δαπανηρός.
Συνοψίζοντας τις υπάρχουσες δυσκολίες, ο Τζόσουα Βολτς, ειδικός απεσταλμένος του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας, τόνισε πως για την εύρυθμη κι αποδοτική λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου απαιτείται και πολιτική βούληση. «Η μηχανική, δηλαδή το πώς περνούν οι αγωγοί μέσα από τα βουνά, είναι το εύκολο μέρος. Το δύσκολο είναι η δέσμευση των εταίρων», σημείωσε και πρόσθεσε ότι το έργο οφείλει να είναι εμπορικά βιώσιμο για όλους τους συμμετέχοντες. «Δεν πρόκειται για φιλανθρωπικό έργο», υπογράμμισε και επανέλαβε ότι «ο Διάδρομος λειτουργεί ήδη, αλλά βρίσκεται ακόμη στις σταγόνες – και θέλουμε να περάσουμε στις ροές και στην πλημμύρα».
Η Ρωσία
Το αφήγημα για τη λειτουργία του Κάθετου Διάδρομου και η προγραμματισμένη αποδέσμευση της ΕΕ από το ρωσικό αέριο, εννοείται πως προκαλεί την αντίδραση της Μόσχας, καθώς μειώνει την επιρροή και το γεωπολιτικό της εκτόπισμα. Παράλληλα, η Μόσχα βλέπει την Ευρώπη να ανεξαρτητοποιείται ενεργειακά από αυτήν, να ενισχύονται οι ευρωατλαντικές σχέσεις και να μειώνεται η ρωσική στρατηγική θέση στη Γηραιά Ήπειρο. Πάντως, ένα ερώτημα προκύπτει στην παρούσα φάση: Τι θα γίνει αν με τις ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ τερματιστεί τελικά ο πόλεμος στην Ουκρανία; Και κυρίως, τι θα συμβεί σε εκείνη την περίπτωση αν ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία (που είχε προνομιούχα σχέση με το ρωσικό αέριο) επιδιώξουν την εξομάλυνση των σχέσεών τους με τη Ρωσία και την ενεργοποίηση των προ πολέμου επωφελών διμερών οικονομικών εμπορικών δεσμών.
Η Τουρκία
Η Τουρκία φαίνεται εκτός της σφαίρας επιρροής του Κάθετου Διαδρόμου. Αυτός αποτελεί όμως μια στρατηγική διαφοροποίηση, την οποία η Άγκυρα εκτιμά πως πρέπει να προσέχει. Επίσης, ο συνδυασμός του Κάθετου Διαδρόμου με τον Άξονα Αιγαίου – Μαύρης Θάλασσας (ανάμεσα σε Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία, ο οποίος ενισχύει τη συνδεσιμότητα των τριών χωρών ως αποτέλεσμα εκτεταμένου εκσυγχρονισμού σιδηροδρομικών και οδικών υποδομών και την κατασκευή τριών νέων γεφυρών στον Δούναβη) διαφοροποιεί μια κατάσταση που μέχρι πρότινος η Άγκυρα θεωρούσε δεδομένη.
Όλα αυτά ενδέχεται να αναβαθμίσουν τη Βόρεια Ελλάδα ως σημείο εισόδου ενεργειακών πηγών στην Ανατολική Ευρώπη, δηλαδή έναν χώρο που η Τουρκία θεωρούσε σχεδόν μονοπωλιακό της όσον αφορά την εισαγωγή ενέργειας. Και στην περίπτωση που -θεωρητικά τουλάχιστον- δει τον εαυτό της να απομονώνεται, η Άγκυρα γνωρίζει πολύ καλά τον καθοριστικό ρόλο που παίζει στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας. Και αυτόν τον ρόλο φροντίζει να τον τονίσει προς όλες τις κατευθύνσεις!
Προς το παρόν πάντως, τα βλέμματα όλων θα είναι στραμμένα στην Ουάσινγκτον, εκεί όπου στις 24 Φεβρουαρίου θα συγκληθεί η υπουργική σύνοδος των χωρών που εμπλέκονται στον Κάθετο Διάδρομο. Στόχος είναι να διαφανεί αν το πρότζεκτ είναι βιώσιμο ή όχι και ποιους τελικά εξυπηρετεί. Και να φανεί αν η λογική «drill baby drill» του αμερικανού προέδρου είναι και περιβαλλοντικά ορθή…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
