Της Ελισάβετ Σταυριανίδου
Ακροβατώντας ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, την καταστροφή και την αναγέννηση, τον φόβο και την ελπίδα, οι Έλληνες Γιατροί Χωρίς Σύνορα (ΓΧΣ) προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, μαζί με συναδέλφους τους από ολόκληρο τον κόσμο, εδώ και δεκαετίες, σε ανθρώπους που πλήττονται από συγκρούσεις, επιδημίες, καταστροφές ή αποκλεισμό από υγειονομική περίθαλψη.
Στο «τιμόνι» της διαχείρισης των αποστολών επί του πεδίου, βρίσκονται μεταξύ άλλων δύο Θεσσαλονικείς, ο Βασίλης Στραβαρίδης, που πριν από λίγες εβδομάδες επέστρεψε από την Παλαιστίνη και τη Δυτική Όχθη και ο Μιχάλης Φωτιάδης, ο οποίος αυτή την περίοδο, που συμπίπτει χρονικά με το «τελεσίγραφο» του Ισραήλ για απομάκρυνση της ανθρωπιστικής οργάνωσης, από την περιοχή, είναι στη Γάζα. Γεννημένοι και μεγαλωμένοι στη Θεσσαλονίκη, ως μέλη του διεθνούς προσωπικού των ΓΧΣ, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, αποχαιρετούν γενέτειρα, οικογένεια και φίλους και στήνουν επιχειρήσεις, όπου η ανθρωπιστική κρίση έχει ανάγκη από φύλακες αγγέλους. Από τη Γουατεμάλα, τη Λιβερία και τη Ζιμπάμπουε, μέχρι το Σουδάν, την Κεντρική Αμερική και τη Γάζα και στέλνουν ηχηρά μηνύματα μέσω της εφημερίδας «Θεσσαλονίκη». «Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι φυσιολογικό, τίποτα από όλα αυτά δεν μπορούμε και δεν πρέπει να συνηθίσουμε», επισημαίνει ο Βασίλης Στραβαρίδης, ενώ ο Μιχάλης Φωτιάδης υπογραμμίζει πως «δεν υπάρχουν σύνορα, όταν οι άνθρωποι υποφέρουν».
«Στη Γάζα βρίσκεσαι τόσο κοντά στην αδικία…»
Οι συνθήκες διαβίωσης στη Γάζα, όπως τις περιγράφει ο κ. Φωτιάδης είναι τουλάχιστον αποκαρδιωτικές. «Βρίσκομαι σε μια πόλη, που έζησα για χρόνια και πραγματικά σου ραγίζει την καρδιά η κατάσταση που βλέπεις. Οι εικόνες που αντικρίζουμε δεν μπορούν να περιγράψουν αυτή τη στιγμή τις συνθήκες διαβίωσης στη Λωρίδα. Καταιγίδες, άνεμοι, ξηλώνουν τις σκηνές, με τους ανθρώπους εδώ να ζουν στην κυριολεξία ένα δράμα, να υποφέρουν από δερματολογικές παθήσεις, από λοιμώξεις. Στη Γάζα βρίσκεσαι τόσο πολύ κοντά και τόσο ζωντανά στην αδικία…», περιγράφει ο κ. Φωτιάδης, ο οποίος παρέμεινε στη Γάζα από το 1996 μέχρι το 1998, κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ αυτή είναι η τρίτη αποστολή με τους ΓΧΣ.
Με τις προμήθειες να είναι δυσεύρετες αυτή την περίοδο στη Γάζα και το προσωπικό των ΓΧΣ ολοένα και να «συρρικνώνεται» το τελευταίο διάστημα, οι συνθήκες παρά την υποτιθέμενη κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, από τις 10 Οκτωβρίου, δεν φαίνεται να έχουν διαφοροποιηθεί. «Από αρχές Οκτωβρίου μέχρι σήμερα, μετράμε πάνω από 500 νεκρούς και 1.000 τραυματίες, ανάμεσά τους παιδιά, ενώ πάνω από 700 άτομα έχουν εντοπιστεί κάτω από τα ερείπια», σημειώνει ο κ. Φωτιάδης.
«Στη Γάζα, νιώθεις ότι οι βομβαρδισμοί είναι κυριολεκτικά δίπλα. Θεωρητικά, βρισκόμαστε σε ένα πεδίο προστατευμένοι, έχοντας δώσει τις συντεταγμένες μας, ωστόσο όταν στα 500 μέτρα πέφτουν βόμβες και οι συνάδελφοί μας είναι γύρω από αυτό που συμβαίνει, τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι δεν υπάρχει ασφάλεια πουθενά», επισημαίνει από την πλευρά του ο κ. Στραβαρίδης, που συντόνισε την αποστολή των ΓΧΣ στη Γάζα, το 2024.
Όταν ο φόβος μετατρέπεται σε ασφάλεια
Μοιραία προκύπτει το ερώτημα αν υπάρχει φόβος στις αποστολές. «Ο κίνδυνος ως κίνδυνος είναι περισσότερο έντονος προτού ξεκινήσει η αποστολή. Συνηθίζω να ενημερώνομαι από τις αναφορές των συναδέλφων μου και όταν διαβάζω για απαγωγές, θα ανησυχήσω, αλλά τελικά πολύ περισσότερο, από όταν βρίσκομαι στο πεδίο. Παίρνεις δύναμη και κουράγιο από τους ανθρώπους εκεί, αισθάνεσαι περισσότερο ασφαλής κι έτσι μπορείς να κάνεις τη δουλειά σου», λέει ο κ. Στραβαρίδης, συμπληρώνοντας πως οι ΓΧΣ ακολουθούν πρωτόκολλα ασφαλείας και κυρίως «δεν πάμε με σκοπό να γίνουμε μάρτυρες, ούτε να ωραιοποιήσουμε την οργάνωση».
Σημειώνεται ότι μόνο στη Γάζα, από τον Οκτώβριο του 2023 έως σήμερα, δεκαπέντε μέλη των ΓΧΣ έχασαν τη ζωή τους στην περιοχή.
«Κερδίζουμε περισσότερα από όσα δίνουμε»
Μέσα στην επικινδυνότητα, την καταστροφή και τον ανθρώπινο πόνο, η προσφορά και η αλληλεγγύη περισσεύουν. «Σου δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσεις καταστάσεις, ανθρώπους, περιοχές, όπου κάτω από κανονικές συνθήκες δεν θα είχες ποτέ την ευκαιρία, όπως επίσης και τον ίδιο σου τον εαυτό. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι βλέπεις το αποτέλεσμα της δουλειάς σου άμεσα. Στήνουμε στη μέση του πουθενά ένα νοσοκομείο με σκηνές, μουσαμάδες κι αρχίζει να δημιουργείται γύρω γύρω ένας ολόκληρος οικισμός ή σιγά σιγά μια ολόκληρη πόλη. Συγκεντρώνονται, γιατί είμαστε εμείς εκεί, έρχονται για το νερό, για τα τρόφιμα. Αν το δεις κυνικά, κερδίζουμε πολύ περισσότερα (για τον εαυτό μας) από όσα δίνουμε και είναι πολύ όμορφο όταν συμβαίνει», περιγράφει ο κ. Στραβαρίδης.
Η ταπεινότητα των λεγομένων τους, αν αναλογιστεί κανείς πόσα εκατομμύρια ανθρώπων έχουν λάβει βοήθεια από τα χέρια των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, έρχεται μάλιστα σε πλήρη εναρμόνιση με τη λεπτότητα, την πραότητα, τη διαχείριση, την ευελιξία και τη διπλωματία, προσόντα που απαιτεί, μεταξύ άλλων, η θέση του συντονιστή πεδίου. «Αντικείμενο είναι ο συγχρονισμός των ομάδων, η ασφάλεια του προσωπικού, οι επαφές με τις αρχές, τους τοπικούς φορείς ή τις στρατιωτικές ομάδες που ενδεχομένως δραστηριοποιούνται στην περιοχή, ενώ ως επικεφαλής της αποστολής, φροντίζεις να επιτευχθεί ο στόχος της», περιγράφει ο κ. Στραβαρίδης και σημειώνει χαρακτηριστικά: «Η δική μου ματιά μπορεί να είναι λίγο διαφορετική, με την έννοια αρχικά, ότι γνωρίζω μία πλευρά της ιστορίας. Τυχαίνει να βρίσκεσαι κάπου, αποκτάς εικόνες και εμπειρίες, μιλάς με ανθρώπους που ζουν ένα κομμάτι αυτής της ιστορίας. Και βέβαια δεν είσαι ακριβώς μέλος της κοινότητας, εκεί, ξέρεις ότι είσαι λίγο προσωρινός. Θα πας για ένα διάστημα, θα φύγεις και όσο κι αν είναι δύσκολες οι συνθήκες, πάντα ξέρεις ότι λογικά απέχει η πραγματικότητα από αυτό που νομίζεις ότι ζεις, ακόμα και όταν είσαι πολύ κοντά».
Διώχνουν τους ΓΧΣ από τη Γάζα
Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, μαζί με άλλες 37 ανθρωπιστικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στη Γάζα, ενημερώθηκαν ότι έληξε η άδειά τους (registration) την 1η Ιανουαρίου 2026 και μέχρι τον Μάρτιο, θα πρέπει να αναχωρήσουν από την περιοχή με ό,τι αυτό συνεπάγεται και με μια «εκεχειρία», που μετρά τουλάχιστον 500 νεκρούς από τις 10 Οκτωβρίου, μέχρι σήμερα. Μόνο το 2025, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα αντιμετώπισαν πάνω από 100.000 περιστατικά τραυμάτων, διαχειρίστηκαν τη φροντίδα για πάνω από 400 κλίνες νοσοκομείου, πραγματοποίησαν 22.700 χειρουργικές επεμβάσεις σε σχεδόν 10.000 ασθενείς, πραγματοποίησαν σχεδόν 800.000 εξωτερικές ιατρικές επισκέψεις, έκαναν 45.000 εμβολιασμούς, βοήθησαν σε περισσότερες από 10.000 γεννήσεις, παρείχαν περισσότερες από 40.000 ατομικές συνεδρίες ψυχικής υγείας και ομαδικές συνεδρίες σε πάνω από 60.000 άτομα, διένειμαν περισσότερα από 700 εκατομμύρια λίτρα νερού και παρήγαγαν σχεδόν 100 εκατομμύρια λίτρα καθαρού νερού.
Το τελεσίγραφο του Ισραήλ
Μόλις την περασμένη Κυριακή 1/2/2026, το Ισραήλ έστειλε «τελεσίγραφο», ανακοινώνοντας την απόφασή του να τερματίσει τις δραστηριότητες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (ΓΧΣ) στη Λωρίδα της Γάζας, λόγω της άρνησης της οργάνωσης να παράσχει τον κατάλογο των Παλαιστινίων εργαζομένων της. «Στο τέλος της χρονιάς που μας πέρασε, πήραμε μία κλήση μαζί με 37 ανθρωπιστικές οργανώσεις, να αποχωρήσουμε μέσα στους επόμενους δύο μήνες από την περιοχή, γιατί αρνηθήκαμε να δώσουμε τα προσωπικά δεδομένα των Παλαιστινίων μελών της οργάνωσης και των οικογενειών τους. Καταλαβαίνετε αυτό τι σημαίνει, σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα για τα προσωπικά δεδομένα και την προστασία τους, αλλά και το ανθρωπιστικό δίκαιο», τόνισε κατά τη διάρκεια ανοικτής συζήτησης των ΓΧΣ που έγινε στη Θεσσαλονίκη τον περασμένο Ιανουάριο η πρόεδρος των Ελλήνων ΓΧΣ, Ιωάννα Παπάκη. «Οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου είναι συστηματικές, χωρίς πρόσχημα και η αγωνία όλων μας είναι πως θα μπορέσουμε να συμπαρασταθούμε σ’ αυτούς τους ανθρώπους. Δεν ξέρω πόσο καιρό θα βρισκόμαστε στη Γάζα, ενδεχομένως από αύριο να μην μπορούμε να είμαστε..», είχε αναφέρει χαρακτηριστικά κατά την ίδια συζήτηση ο απερχόμενος διεθνής πρόεδρος των ΓΧΣ, Χρήστος Χρήστου.
Σε ανακοίνωση που δημοσιοποιήθηκε την Παρασκευή 30 Ιανουαρίου, οι ΓΧΣ ανέφεραν ότι είχαν αποδεχθεί τον Ιανουάριο, ως «έκτακτο» μέτρο, να μοιραστούν έναν «μερικό κατάλογο» των ονομάτων των Παλαιστινίων και των ξένων που είναι μέλη του προσωπικού τους, «υπό την προϋπόθεση σαφών δεσμεύσεων σχετικά με την ασφάλειά τους». «Παρά τις επανειλημμένες αυτές προσπάθειες, κατέστη φανερό τις τελευταίες ημέρες πως κανένας διάλογος με τις ισραηλινές αρχές δεν ήταν δυνατός προκειμένου να εξασφαλιστούν οι απαραίτητες εγγυήσεις», πρόσθεσε η ΜΚΟ που αποφάσισε ως εκ τούτου να μην μοιραστεί «τον κατάλογο του παλαιστινιακού και διεθνούς προσωπικού της με τις ισραηλινές αρχές».
«Βρισκόμαστε σε ένα πολύ κρίσιμο σημείο, για τους ΓΧΣ, για το κίνημα και τις ανθρωπιστικές οργανώσεις συνολικότερα, σχετικά με το τι σημαίνει διεθνής ανθρωπιστικός νόμος και υποχρεώσεις των κρατών. Δυστυχώς, η κατάσταση για τους ανθρώπους στη Γάζα, μόνο χειρότερη μπορεί να γίνει αν αποχωρήσουν από εδώ οι ανθρωπιστικές οργανώσεις», υπογραμμίζει από τη Γάζα ο κ. Φωτιάδης.
Σημειώνεται ότι οι επιθέσεις κατά της ιατρικής περίθαλψης σε ένοπλες συγκρούσεις έχουν φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ. Το 2025, το Σύστημα Παρακολούθησης Επιθέσεων κατά της Υγειονομικής Περίθαλψης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ανέφερε συνολικά 1.348 επιθέσεις σε ιατρικές εγκαταστάσεις, με αποτέλεσμα τον θάνατο 1.981 ανθρώπων, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με το 2024.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
