Βαθιά θλίψη προκάλεσε στις αρχές της περασμένης εβδομάδας η είδηση του θανάτου της ιστορικού και βυζαντινολόγου Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών.
Έχοντας διανύσει μια λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ βρέθηκε δύο φορές στη Θεσσαλονίκη, για να τιμηθεί, αλλά και να τιμήσει.
Η πρώτη ήταν στις 19 Μαΐου 2003, όταν συμμετείχε ως κεντρική ομιλήτρια στην πρώτη πανελλαδική εκδήλωση μνήμης και τιμής για τα θύματα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, που διοργάνωσε η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος (ΠΟΕ) στο κέντρο της πόλης, παρουσία χιλιάδων πολιτών.
Η εμφάνισή της εκείνη την ημέρα θεωρήθηκε ιστορική, καθώς μια επιστήμονας παγκόσμιου κύρους στάθηκε δημόσια στο πλευρό της διεκδίκησης ιστορικής δικαίωσης, προσδίδοντας βαρύτητα και διεθνή απήχηση στο μήνυμα της μνήμης.
Όντας και η ίδια κόρη Μικρασιατών προσφύγων, στα νιάτα της είχε εργαστεί ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και ήταν πάντα ευαισθητοποιημένη ενάντια στις τουρκικές θηριωδίες των αρχών του προηγούμενου αιώνα.
«Χειραγώγηση του πνεύματος»
Ακολούθως, τον Ιανουάριο του 2007, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης την αναγόρευσε επίτιμη διδάκτορα του τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, σε μια πανηγυρική συνεδρίαση στο κατάμεστο αμφιθέατρο της αίθουσας τελετών. Ο τότε πρόεδρος του τμήματος, καθηγητής Θεόδωρος Κορρές, ανέγνωσε και επέδωσε στην Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ το ψήφισμα και το διδακτορικό δίπλωμα, τιμώντας με τον τρόπο αυτό, όπως ανέφερε, την ποιότητα του πρωτοποριακού έργου της, που συνέβαλε στην προώθηση των αξιών του ελληνικού πνεύματος.
Ο τότε πρύτανης καθηγητής Αναστάσιος Μάνθος, είχε υπογραμμίσει ότι η αποδοχή της τιμής από την βυζαντινολόγο αποτελεί «καταξίωση του ακαδημαϊκού μας χώρου», σημειώνοντας ότι «με την προσθήκη αυτή ο ακαδημαϊκός πλούτος που αποτελούν οι διδάκτορες του πανεπιστημίου μας διευρύνεται καταλυτικά».
Τον έπαινο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ είχε εκφωνήσει η δημοσιογράφος και αναπληρώτρια καθηγήτρια του τμήματος Άννα Τριανταφύλλου-Παναγιωταρέα, η οποία σκιαγράφησε επίσης την πορεία της πρώτης γυναίκας πρυτάνεως της Ευρώπης.
Ωστόσο, η ακαδημαϊκός, δεν φάνηκε να χαρίζεται σε κανέναν τότε και ενώ αποδέχθηκε με χαρά και συγκίνηση την τιμή που της έκανε το «περιώνυμο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο», στην ομιλία της ανέπτυξε το θέμα της κοινωνίας και της επικοινωνίας, αναφερόμενη στην ολοκληρωτική επικράτηση των «μίντια» στη σημερινή κοινωνία, την οποία ονόμασε «κοινωνία της “μιντιοκρατίας”».
Είχε χαρακτηρίσει τους δημοσιογράφους «φορείς του ζωντανού αρχειακού υλικού της ιστορίας εν τη κατασκευή της» και «ιστορικούς του άμεσου παρόντος», αλλά και συχνά ανεύθυνους, λογοκρινόμενους και αυτολογοκρινόμενους χρήστες «ξύλινης γλώσσας».
Στο τέλος της ομιλίας, ίσως προφητικά, απευθύνθηκε στους γονείς με την έκκληση: να γρηγορούν, καθώς «η χειραγώγηση του πνεύματος, της μνήμης και της ψυχής που επιχειρεί η τηλεόραση είναι πιο επικίνδυνη και από τις χειρότερες υλικές λαθροχειρίες», δεδομένου ότι το διαδίκτυο δεν είχε εξαπλωθεί ακόμη, και την ευχή «η επικοινωνία που επιχειρείται από τα ΜΜΕ να μη χάσει την αρχική της έννοια, αυτή του συναπαντήματος του ανθρώπου με το συνάνθρωπο του».
Εγκαινίασε τους Νερόμυλους στην Πολίχνη
Το 2008, η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ είχε επίσης παραστεί στα εγκαίνια του πάρκου Βυζαντινών Νερομύλων στην Πολίχνη. Το πάρκο ανήκει στο δήμο Παύλου Μελά (τότε Πολίχνης), αλλά βρίσκεται στα όρια με τον δήμο Νεάπολης-Συκεών.
Αποτελούν ένα από τα πιο σημαντικά και διατηρημένα παραδείγματα της βιοτεχνικής αρχιτεκτονικής της βυζαντινής περιόδου και χρονολογούνται περίπου από τον 14ο αιώνα. Εκτιμάται ότι πρέπει να σταμάτησαν να λειτουργούν το 19ο αιώνα και τα κτίσματα έχουν διατηρηθεί και αναστηλωθεί, προσφέροντας μια εικόνα της αρχιτεκτονικής και της καθημερινής ζωής της εποχής.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
