Της Δήμητρας Μακρή
Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την υπογραφή της Συμφωνίας του Ντέιτον (21/11/1995) και κατόπιν του Παρισιού (14/12/95) που έληξε τον πόλεμο που ξέσπασε από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.
Τη συμφωνία -που έληξε έναν πόλεμο με 100.000 νεκρούς ανάμεσα σε Βόσνιους, Κροάτες και Σέρβους- υπέγραψαν στο Ντέιτον του Οχάιο ο Αλία Ιζετμπέκοβιτς, πρόεδρος της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, ο Φράνιο Τούντζμαν, πρόεδρος της Κροατίας και ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, πρόεδρος της Σερβίας. Η συμφωνία έφερε τη σφραγίδα του αμερικανού διπλωμάτη Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ. Όπως έγραψε αυτός στο βιβλίο του «Σταματήστε τον πόλεμο», οι διαπραγματεύσεις ήταν «την ίδια στιγμή τόσο πνευματικές όσο και σωματικές, αφαιρετικές και προσωπικές, ένας συνδυασμός σκακιού και αναρρίχησης».
Οι διαπραγματεύσεις οδήγησαν στον τερματισμό του πολέμου, αλλά με το κράτος της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης και την οντότητα της Σερβικής Δημοκρατίας, να απέχουν πολύ από το να είναι λειτουργικές.
Ο Ιωάννης Αρμακόλας, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας χαρακτήρισε «πολύ δύσκολη» τη συμφωνία. Ήταν μια «συμβιβαστική» λύση, καθώς «η Βοσνία διατήρησε τα σύνορά της, αλλά και οι Σερβοβόσνιοι τα δικά τους με τη σύσταση της Σερβικής Δημοκρατίας. Καμία πλευρά δεν ήταν πλήρως ικανοποιημένη, όλοι θεωρούσαν τη συμφωνία άδικη. Η συμβιβαστική λύση βρέθηκε έπειτα από την ισχυρή παρέμβαση των ΗΠΑ και άλλων Δυτικών χωρών, με στόχο να τεθεί τέλος στην επιθετικότητα των Σέρβων και των Σερβοβοσνίων».
Ομοιότητες και διαφορές
Πολλοί αναλυτές και λόγω συγκυρίας και των προσπαθειών για τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, αναζητούν ομοιότητες ή διαφορές με τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας ή τη Συμφωνία του Ντέιτον. Στις ομοιότητες εντάσσονται οι συνθήκες του πολέμου, οι νεκροί, η επιθετική πολιτική, εθνοτικά, εδαφικά και εδαφικής κυριαρχίας ζητήματα, τέλεση εγκλημάτων πολέμου. «Η Σερβία, όμως, ήταν τότε μια μικρή χώρα, απομονωμένη πολιτικά, που κατάφερε λόγω αδράνειας της διεθνούς κοινότητας να κυριαρχήσει στρατιωτικά στον χώρο της Γιουγκοσλαβίας, ενώ η Ρωσία μια παγκόσμια –και πυρηνική δύναμη- μόνιμο μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, οικονομικά όχι τόσο ισχυρή, αλλά δεν είναι διεθνώς απομονωμένη. Η Σερβία ήταν παρίας της διεθνούς κοινότητας τη δεκαετία του 1990, δεν είχε καν υποστήριξη από Ρωσία και Κίνα. Επιχειρήθηκε και ορθώς να απομονωθεί λόγω της επιθετικότητάς της από τον Δυτικό κόσμο. Η Ρωσία, όμως, ποτέ δεν απομονώθηκε από την Κίνα και τον παγκόσμιο Νότο, για αυτό και δεν έχει δεχθεί το τελειωτικό χτύπημα ή εκείνο που θα ήθελαν οι Δυτικοί από τις κυρώσεις και συνεχίζει η Μόσχα να έχει πολύ καλές οικονομικές συναλλαγές στον ενεργειακό τομέα», τόνισε ο κ. Αρμακόλας.
Οι ΗΠΑ είναι και τώρα ο παγκόσμιος «διαιτητής», αλλά χωρίς την ισχύ του 1995. Τότε θεωρούνταν η υπερδύναμη, καθώς η Ρωσία αναζητούσε τον εαυτό της έπειτα από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Η πολιτική που άσκησε ο Μπιλ Κλίντον θεωρούνταν πιο προβλέψιμη από αυτήν του Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Κλίντον ενήργησε έχοντας το ΝΑΤΟ ως ενιαίο σύνολο, ενώ ο Τραμπ δρα με το δίκαιο του «ισχυρού», ενώ πλέον διάφορες δυνάμεις επιχειρούν κατά μόνας στο ουκρανικό μέτωπο. Μάλιστα, ενώ ο κόσμος θεωρείται πολυπολικός συγκριτικά με το 1995, οι λοιπές δυνάμεις είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν –όπως η Κίνα- να αναλάβουν πιο δυναμικό διαπραγματευτικό ρόλο στον τερματισμό του πολέμου. Όσο για την ΕΕ, αριθμητικά εκείνη των 15 απέχει από τους σημερινούς 27, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως οι Βρυξέλλες της Φον ντερ Λάιεν, του Μακρόν, του Μερτζ έχουν περισσότερο ειδικό βάρος από εκείνη των Σιράκ, Κολ, Μέιτζορ.
Άλλη πολιτική από ΗΠΑ
Ο κ. Αρμακόλας ανέφερε πως σήμερα «θα ήταν δύσκολη μια συμφωνία τύπου Ντέιτον για την Ουκρανία, καθώς οι ΗΠΑ του Τραμπ ακολουθούν άλλη πολιτική από τις προηγούμενες διοικήσεις, μη θεωρώντας τη Ρωσία του Πούτιν ως τον μοναδικό αντίπαλο και φταίχτη. Η αμερικανική διοίκηση έχει πιο ισορροπημένη αντίληψη για όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία και καλύτερες σχέσεις με το καθεστώς Πούτιν περιπλέκοντας περισσότερο την κατάσταση για μια δίκαιη λύση που θα αναγνώριζε τη διεθνή κυριαρχία της Ουκρανίας σε όλα τα εδάφη των συνόρων της διεθνώς που έχουν καταληφθεί σήμερα από τον ρωσικό στρατό».
Ολοκληρώνοντας, ο κ. Αρμακόλας υπενθύμισε το πόσο διαφορετικό είναι σήμερα το διεθνές σύστημα. «Ήταν μια περίοδος ηγεμονίας της Δύσης και των ΗΠΑ, χωρίς το “αντίπαλο δέος”. Τότε ήταν μια περίοδος, λόγω της μονοκρατορίας των ΗΠΑ, πίστης στο διεθνές δίκαιο και στη δίκαιη λύση στα διεθνή προβλήματα, ενώ σήμερα υπάρχει μια απόλυτη κυριαρχία της γεωπολιτικής και των διεθνών συμφερόντων που στηρίζεται στο ότι υπάρχουν περισσότεροι αυτόνομοι παίκτες. Οι ΗΠΑ δεν έχουν ηγεμονία, και στην περίοδο Τραμπ δείχνουν να μην πιστεύουν στο δίκαιο της πολυμερούς διπλωματίας, του ΟΗΕ. Παρατηρούμε πως όλες οι συμφωνίες τους είναι διμερείς κι όχι για την προώθηση δίκαιων λύσεων μέσω διεθνών οργανισμών και δράσεων. Το διεθνές σύστημα έχει αλλάξει άρδην την τελευταία δεκαετία», κατέληξε ο κ. Αρμακόλας.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
