Της Ελισάβετ Σταυριανίδου
Τη «σκοτεινή», γεμάτη βασανιστήρια, εξορίες και κακουχίες πορεία των 16 εργατών που πρωταγωνίστησαν στο συνδικαλιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης, τον Μάη του ’36, συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν και εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, παρουσιάζει η «Θ», μέσα από τα στοιχεία του δημοσιογράφου – συγγραφέα Σπύρου Κουζινόπουλου.
Το ντοκουμέντο που αποκάλυψε ο κ. Κουζινόπουλος και συγκλόνισε την κοινωνία της πόλης -σε συνέχεια των ιστορικών φωτογραφιών από την εκτέλεση που ήρθαν στο φως πριν λίγες βδομάδες- αφορά στην ιστορία 16 Θεσσαλονικέων ή κατοίκων της Θεσσαλονίκης, συνδικαλιστών της εποχής, οι οποίοι συγκαταλέγονται μεταξύ των 200 εκτελεσθέντων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Μετά από αυτή την αποκάλυψη των φωτογραφικών τεκμηρίων, ο κ. Κουζινόπουλος, ο οποίος ερευνά επί τέσσερις δεκαετίες την περίοδο του Μεσοπολέμου και τα γεγονότα του Μάη του ‘36 στη Θεσσαλονίκη, «ρίχτηκε» στην αναζήτηση των ονομάτων της λίστας. Μετά από διασταύρωση των στοιχείων, κατέληξε στους 16 Θεσσαλονικείς ή κατοίκους της Θεσσαλονίκης. Αυτοί ήταν είτε συνδικαλιστές ή μέλη του ΚΚΕ ή και τα δύο μαζί. «Όταν είδα τις φωτογραφίες για την Καισαριανή, έψαξα στο αρχείο μου και ανέσυρα όλα αυτά τα στοιχεία που αναφέρω στην ανάρτηση στο farosthermaikou.blogspot.com. Στην ουσία είναι η επιβεβαίωση των στοιχείων, που συγκέντρωνα επί 30 – 40 χρόνια», σημειώνει ο κ. Κουζινόπουλος.
Πρόκειται για τους: Γιώργο Αστυφίδη, Ζαφείρη Βεκίδη, Σταμάτη Δαλδογιάννη, Νίκο Καμτσίκη, Διαμαντή Καραβοκυρό, Μωυσή Καράσσο, Δημήτρη Κουργιώτη, Δημήτρη Κωνσταντινίδη, Νίκο Μανέκα, Γιάννη Μαυροκεφαλίδη, Πάνο Μέκαλη, Ανρί Μπεραχιά ή Περαχιά, Δημήτρη Νικολαΐδη, Σάββα Σαββόπουλο, Στρατή Αλμπέρτο ή Εσδρατή Αλμπέρτο και Κώστα Τσίρκα.
Μαζικές συλλήψεις
Πώς, όμως, οδηγήθηκαν οι 16 της Θεσσαλονίκης στη σύλληψη, στην εξορία και στη φυλακή, για να στηθούν στη συνέχεια από τους Γερμανούς στον τοίχο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής;
Τον Μάη του 1936 εξελίχτηκε η μεγάλη απεργιακή κινητοποίηση της Θεσσαλονίκης. Η κινητοποίηση άρχισε από τους καπνεργάτες, αλλά στη συνέχεια συμμετείχε το σύνολο του εργατικού κινήματος. «Είχε ξεχυθεί στους δρόμους όλος ο κόσμος της Θεσσαλονίκης, οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν σε όλη την πόλη, κατέβηκαν δεκάδες χιλιάδες κόσμου στο κέντρο. Οι αστυνομικοί, έντρομοι μπροστά στη λαϊκή οργή, είχαν κλειστεί στα αστυνομικά τμήματα και για δύο μέρες η πόλη ήταν στα χέρια των απεργών. Το μεγαλείο εκείνης της κινητοποίησης ήταν ότι σ’ αυτές τις δύο μέρες, δεν σημειώθηκε η παραμικρή παραβατική ενέργεια, ούτε κλοπές, ούτε βιαιοπραγίες, τίποτα», περιγράφει τα γεγονότα ο κ. Κουζινόπουλος.
Όταν η αστυνομία άρχισε να πυροβολεί εν ψυχρώ τους διαδηλωτές, σκοτώθηκαν 12 άτομα και τραυματίστηκαν εκατοντάδες. «Η κυβέρνηση (του διορισμένου από τα Ανάκτορα πρωθυπουργού) Μεταξά, που στο μεταξύ προετοίμαζε την δικτατορία της 4ης Αυγούστου, αντί να διατάξει να τιμωρηθούν οι ένοχοι για το αιματοκύλισμα στο οποίο πρωτοστάτησε ο αστυνομικός διευθυντής Ντάκος, -είχε δώσει την εντολή να πυροβολήσει η αστυνομία «στο ψαχνό»- προχώρησε σε μαζικές συλλήψεις συνδικαλιστών και μελών του ΚΚΕ που πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις», σημειώνει ο κ. Κουζινόπουλος.
Το τίμημα του αγώνα
Οι περισσότεροι από τους «16» ήταν ανάμεσα στους πρώτους συλληφθέντες στον απόηχο των γεγονότων του Μάη του ‘36. Ήταν συνδικαλιστές, πρόεδροι, γενικοί γραμματείς, ή μέλη ΔΣ εργατικών σωματείων από διάφορους κλάδους, (τροχιοδρομικοί, υποδηματοποιοί, σιδηρουργοί, ράφτες) και μετά τη σύλληψή τους στάλθηκαν στην εξορία, άλλοι στην Ανάφη και άλλοι στον Άη Στράτη. Στην ουσία, πλήρωναν το τίμημα του αγώνα τους για εργασιακά δικαιώματα και ανθρώπινα μεροκάματα.
Σύμφωνα με τον κ. Κουζινόπουλο, οι συλληφθέντες παρέμειναν στην εξορία για ένα έως δύο χρόνια και στη συνέχεια -στο μεταξύ ο Μεταξάς είχε εγκαθιδρύσει τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου- φυλακίστηκαν στην Ακροναυπλία, όπου υποβλήθηκαν σε πολλά βασανιστήρια. Στην περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά, οι φυλακές της Ακροναυπλίας αποτέλεσαν χώρο φρικτών βασανιστηρίων (όπως φάλαγγα, ηλεκτροσόκ κλπ.) αλλά και εκτελέσεων. «Από την Ακροναυπλία, όταν μπήκαν πια οι Γερμανοί, η “ελληνική” διοίκηση, αντί να τους αφήσει ελεύθερους, τους παρέδωσε “πακέτο” στους Γερμανούς. Οι Γερμανοί τους μετέφεραν αρχικά σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Λάρισα κι ακολούθως στο Χαϊδάρι, στην Αθήνα. Στη συνέχεια, ως αντίποινα για μια αντιστασιακή ενέργεια που είχε γίνει με τον φόνο ενός Γερμανού αξιωματικού, εκτέλεσε 200 κρατούμενους του Χαϊδαρίου, μεταξύ των οποίων ήταν και οι 16 από τη Θεσσαλονίκη», σημειώνει ο κ. Κουζινόπουλος.
Αναμένεται νέα λίστα
Η «ανάσυρση» των πληροφοριών του κ. Κουζινόπουλου, αναμένεται να οδηγήσει στη δημοσίευση και νέας λίστας, αυτή τη φορά με το σύνολο των Βορειοελλαδιτών που μετείχαν στην «ομάδα» των 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή. Όπως αναφέρει στη «Θ», «πρόκειται για συνολικά 49 άτομα. Σε αυτά συγκαταλέγονται οι 16 από τη Θεσσαλονίκη, έξι από τις Σέρρες, πέντε από την Καβάλα, επτά από τη Θράκη, ενώ οι υπόλοιποι προέρχονται από διάφορες άλλες περιοχές», καταλήγει ο κ. Κουζινόπουλος.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
