Στη Βαρσοβία μετέβη η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη –έπειτα από συμφωνία της ελληνικής κυβέρνησης, δια του Υπουργείου Πολιτισμού, και της κυβέρνησης της Πολωνίας, δια του ομόλογου υπουργείου–, όπου παρέλαβε, σήμερα, την ιστορική συλλογή των 91 ελληνικών εβραϊκών κειμηλίων, τα οποία επιστρέφουν στην Ελλάδα μετά από δεκαετίες. Πρόκειται για τον πρώτο επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών από την Πολωνία στη χώρα προέλευσής τους.
Σύμφωνα με την ΕΡΤ, πρόκειται για 91 πολύτιμα ελληνοεβραϊκά θρησκευτικά κειμήλια που είχαν κλαπεί από συναγωγές και από οικογένειες Ελλήνων Εβραίων κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και τη ναζιστική κατοχή, από την οργάνωση Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, η οποία συστηματικά λεηλάτησε πολιτιστικά αγαθά, έργα τέχνης, βιβλιοθήκες και αρχεία, σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, όπως σημειώνει σημερινή ανακοίνωση του ΥΠΠΟ.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε στην ομιλία της:
«Τα κειμήλια αυτά, τα οποία αφαιρέθηκαν από συναγωγές, σε ολόκληρη την Ελλάδα, στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, σήμερα παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής τους στην πατρίδα. Τα κειμήλια αυτά δεν έχουν μόνον ιστορική ή καλλιτεχνική αξία. Αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας μου και των Εβραίων Ελλήνων. Είναι συνυφασμένα με αφηγήσεις που μεταδόθηκαν από γονείς και παππούδες. Συνδέθηκαν με τη μνήμη συγγενών που δεν επέστρεψαν ποτέ από τα στρατόπεδα, θύματα του Ολοκαυτώματος… Το συναισθηματικό τους βάρος είναι μεγάλο και η επιθυμία όλων μας για την επιστροφή τους υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Η διεκδίκησή τους υπαγορεύθηκε -πέραν των νομικών και διοικητικών ζητημάτων- από ένα έντονο αίσθημα καθήκοντος να τιμήσουμε τους Έλληνες Εβραίους, που εξοντώθηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως τεκμαίρει η ιστορία των συγκεκριμένων κειμηλίων, η δίωξη εναντίον του εβραϊκού πληθυσμού – και στην Ελλάδα- δεν στράφηκε μόνον κατά των ανθρώπων. Έπληξε καίρια την πολιτιστική και τη θρησκευτική τους κληρονομιά…
Ο επαναπατρισμός των 91 ιουδαϊκών κειμηλίων υπήρξε μια μακρά και απαιτητική διαδικασία για τις δύο χώρες μας, που συνδέονται με στενούς δεσμούς. Η Πολωνία χρειάστηκε να χαράξει έναν νέο δρόμο, καθώς δεν διέθετε θεσμικό προηγούμενο ή νομικό πλαίσιο επιστροφής. Γι’ αυτό, η σημερινή τελετή αποτελεί ιστορικό ορόσημο. Είναι η πρώτη φορά που η Πολωνία προχωρεί στον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, παρανόμως εξαχθέντων από μια χώρα και τα οποία βρίσκονταν υπό την δική της επιμέλεια. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης, την πολωνική κυβέρνηση, την υπουργό Πολιτισμού Μάρτα Τσιενκόφσκα, καθώς και την προκάτοχό της Χάνα Βρουμπλέφσκα, και τις αρμόδιες αρχές, για την αποφασιστικότητά τους να υπερβούν νομικές και διοικητικές δυσκολίες, προκειμένου να φέρουν εις πέρας αυτή τη διαδικασία. Χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε επιτευχθεί».
«Για να ζητά κανείς την επιστροφή όσων δικαιωματικά του ανήκουν, οφείλει να είναι έτοιμος να επιστρέψει όσα δικαιωματικά ανήκουν σε άλλους, όταν υφίσταται σαφής νομική και ηθική υποχρέωση. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει αποδείξει στην πράξη, αυτή την αρχή. Η Ελλάδα διεκδικεί την επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών που αφαιρέθηκαν από το έδαφος ή τα μουσεία της -με πλέον εμβληματική περίπτωση αυτή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Παράλληλα, δεν διστάζουμε να προχωρήσουμε στην επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, που εντοπίστηκαν στη χώρα μας ως προϊόντα παράνομης διακίνησης. Μέσω της σύναψης και της εφαρμογής διμερών και πολυμερών συμφωνιών, για την παρεμπόδιση της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών, καθώς και με την ενεργή συμμετοχή μας στο πλαίσιο της UNESCO, επιδιώκουμε τη διαμόρφωση ενός ισχυρού διεθνούς νομικού πλαισίου που θα καταπολεμά την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών και να διευκολύνει την επιστροφή των παρανόμως διακινηθέντων θησαυρών στις χώρες προέλευσης τους».
Η υπουργός Πολιτισμού της Πολωνίας, Μάρτα Τσιενκόφσκα, στο χαιρετισμό της υπογράμμισε:
«Περιμέναμε αυτή τη στιγμή εδώ και πολλά χρόνια και η αλήθεια είναι ότι χάρη στην κυρία υπουργό, το ζήτημα αυτό άρχισε να αντιμετωπίζεται ως προτεραιότητα στην Πολωνία, μόλις στις αρχές του 2024. Πρόκειται πράγματι για μια εξαιρετική περίπτωση, στην οποία ένα άλλο κράτος κάνει χρήση μιας ειδικής διαδικασίας που προβλέπεται στον πολωνικό νόμο, για την επιστροφή εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, επιτρέποντας την επιστροφή αντικειμένων που έχουν αφαιρεθεί παράνομα από το έδαφος ξένων κρατών και βρίσκονται στην Πολωνία. Σήμερα, ζούμε μια ιστορική στιγμή. Χάρη στη στενή και αποφασιστική συνεργασία των δύο υπουργείων μας, στη συστηματική ενασχόληση των εμπειρογνωμόνων και ερευνητών, σε λιγότερο από δύο χρόνια, μπορούμε να παραδώσουμε σήμερα αυτό το αξιοσημείωτο κομμάτι της ιστορίας».
Ποια είναι η ιστορία των Ελληνικών Ιουδαϊκών Κειμηλίων
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, μέρος των κλαπέντων αντικειμένων από γερμανική οργάνωση κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εντοπίστηκε από τις πολωνικές αρχές σε κάστρα της Κάτω Σιλεσίας μετά τη λήξη του πολέμου. Τα κειμήλια αυτά μεταφέρθηκαν το 1951 στο Εβραϊκό Ιστορικό Ινστιτούτο της Βαρσοβίας «Emanuel Ringelblum», όπου και ταυτοποιήθηκε η ελληνική τους προέλευση.
Από το 2001, το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος (ΕΜΕ) ξεκίνησε τις προσπάθειες για τον επαναπατρισμό τους. Η διαδικασία υπήρξε χρονοβόρα λόγω θεσμικών ελλείψεων στην Πολωνία, όμως το επίσημο αίτημα που υποβλήθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 έθεσε το ζήτημα σε προτεραιότητα. Η κ. Μενδώνη συνεργάστηκε στενά με την Πολωνή ομόλογό της και τους αρμόδιους φορείς των δύο χωρών για την επιτυχή έκβαση της διεκδίκησης.
Η συλλογή περιλαμβάνει 91 αντικείμενα, μεταξύ των οποίων:
-
46 λειτουργικά υφάσματα.
-
17 ζεύγη rimonim (διακοσμητικά επιστέψματα της Τορά).
-
9 μεμονωμένα rimonim ή τμήματά τους.
-
1 ζεύγος κρεμαστών διακοσμητικών.
Η επιστροφή τους, μεταφέρει η ΕΡΤ, βασίστηκε σε επιστημονική τεκμηρίωση και μελέτη εμπειρογνωμόνων του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος από το 2022, ενώ υποστηρίχθηκε από τον Παγκόσμιο Εβραϊκό Οργανισμό Αποκατάστασης (WJRO). Μετά την επιστροφή τους στην Ελλάδα, τα κειμήλια παραδίδονται από το Υπουργείο Πολιτισμού στο Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος.
Στην τελετή παραλαβής στη Βαρσοβία έδωσαν το «παρών» η πρέσβης της Ελλάδας Νίκη Καμπά, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της πολωνικής κυβέρνησης και του Υπουργείου Πολιτισμού, η ηγεσία του Εβραϊκού Μουσείου της Ελλάδος και υπηρεσιακοί παράγοντες των δύο χωρών.
Με πληροφορίες από ΕΡΤ
