Θοδωρής Νικολάου: Μια διαδρομή με μνήμη, πείσμα και πίστη

Της Χιονίας Βλάχου – Μπλιάτκα

Ο Θοδωρής Νικολάου διαμόρφωσε βήμα βήμα μια πορεία που στηρίζεται στη μνήμη, την επιμονή και τη βαθιά πίστη στην ουσία του τραγουδιού. Από τις πρώτες μουσικές εικόνες της παιδικής ηλικίας στην Πάτρα έως τη σημερινή καλλιτεχνική του παρουσία, η διαδρομή του φέρει έντονα το αποτύπωμα των ανθρώπων, των ακουσμάτων και των αξιών που τον καθόρισαν.

Στον τρόπο που θυμάται τα πρώτα του χρόνια, η μουσική δεν εμφανίζεται ως κάτι ξεχωριστό από τη ζωή αλλά ως μέρος της ίδιας της εμπειρίας. Οι πρώτες του μνήμες έχουν ήχο: τα ταξίδια με την οικογένεια, οι πολλές κασέτες με τα παλιά λαϊκά, οι παρέες με κιθάρες και μαντολίνα, οι δίσκοι του θείου του τα καλοκαίρια στο χωριό. «Δεν ξέρω αν οι πρώτες θύμησες είναι με τα μάτια ή με τα αυτιά», λέει, αποτυπώνοντας με ακρίβεια αυτή τη βαθιά, οργανική σχέση με τη μουσική, που υπήρχε πάντα στη ζωή του.

Η Πάτρα, ο τόπος όπου γεννήθηκε, δεν λειτουργεί γι’ αυτόν μόνο ως βιογραφική αναφορά αλλά ως πρώτος χώρος μνήμης και συγκίνησης. Δεν την περιγράφει αναλυτικά, αλλά προτιμά μια φράση απόλυτη: «Τα πάντα κρατάω και θυμάμαι». Μέσα σε αυτήν χωρούν τα παιδικά χρόνια, οι άνθρωποι, οι εικόνες αλλά και ό,τι διαμόρφωσε αργότερα τον άνθρωπο και τον ερμηνευτή.

Στο σπίτι η μουσική υπήρχε φυσικά και αβίαστα. Ο πατέρας του άκουγε παλιά λαϊκά τραγούδια και «νέο κύμα», έπαιζε κιθάρα και τραγουδούσε. Η μητέρα του αγαπούσε την ξένη μουσική αλλά και τα πιο ελαφρά ελληνικά τραγούδια. Ο ίδιος άρχισε αργότερα να παίζει πιάνο και να αγοράζει τα πρώτα του CDs, ζώντας τη μουσική αρχικά σαν «ένα όμορφο χόμπι» αλλά και σαν προσωπική ανακάλυψη κάθε φορά που ερχόταν σε επαφή με κάτι νέο.

Από τα πρώτα του ακούσματα ξεχωρίζουν «Το Παπάκι» του Νικόλα Άσιμου, που ζητούσε επίμονα να ακούει στα οικογενειακά ταξίδια «με το παλιό λευκό Fiat γεμάτο με τις ‘μαγικές’ κασέτες του μπαμπά και της μαμάς» και η «Μαρκίζα», όπως την τραγουδούσε ο πατέρας του με την κιθάρα. Γύρω από αυτές τις πρώτες μνήμες χτίστηκε σταδιακά ένας ολόκληρος μουσικός κόσμος: Καζαντζίδης, Μπιθικώτσης, Νταλάρας, Μοσχολιού, Αλεξίου, Γαλάνη. Και βέβαια Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Λοΐζος, Τσιτσάνης, Ξαρχάκος αλλά και νέο κύμα, Αττίκ, Μαρούδα, μέχρι την Ελένη Καραΐνδρου και τον Γιώργο Σταυριανό. «Αυτοί όλοι χάραξαν τον δρόμο μου και τον φωτίζουν απλόχερα μέχρι σήμερα», σημειώνει, αναγνωρίζοντάς τους ως τους μεγάλους δασκάλους της μουσικής του ταυτότητας.

Η στιγμή που η μουσική έπαψε να είναι απλώς μια αγάπη και έγινε ξεκάθαρη απόφαση ζωής, ήρθε το 2005. Τότε άρχισε να παίζει πιάνο σε μια μικρή μπουάτ της Πάτρας και, όπως παραδέχεται, «σιγά σιγά τα όνειρά μου και οι φιλοδοξίες μου άρχισαν να γιγαντώνονται». Το τραγούδι ως έκφραση βγήκε στην επιφάνεια και μετατράπηκε σε «έρωτα, σκοπό και στόχο ζωής».

Σε αυτή τη διαδρομή, καθοριστική υπήρξε η παρουσία ανθρώπων που τον επηρέασαν βαθιά. Ο καθηγητής του Γιώργος Μισαϊλίδης, κοντά στον οποίο μαθήτευσε επί 12 χρόνια, υπήρξε ένας από τους ουσιαστικούς του δασκάλους. Το ίδιο και ο Παρασκευάς Καρασούλος, για τον οποίο λέει ότι η γνωριμία και η συνεργασία τους «νοηματοδότησε και καθόρισε» τον καλλιτεχνικό του δρόμο. Δεν είναι τυχαίο ότι, όταν περιγράφει τους δημιουργούς που θαυμάζει, επιμένει στη δουλειά, την εξέλιξη, το ρίσκο και την άρνηση του εφησυχασμού ή του εφήμερου «σουξέ».

Το ίδιο μέτρο διακρίνει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ερμηνεία. Σε μια εποχή που όλα δείχνουν να ζητούν ταχύτητα και εντύπωση, ο ίδιος ορίζει την ουσιαστική ερμηνεία ως «αλήθεια ειπωμένη με αισθητική». Ένας ορισμός που αποκαλύπτει τη στάση του απέναντι στην τέχνη.

Όταν κοιτάζει την πορεία του από την «Ομπρέλα» έως το «Εκτός Οθόνης», δεν μιλά για εντυπωσιακές αλλαγές. «Οι αρχές, τα πιστεύω και τα ‘θέλω’ μου παραμένουν ίδια. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η ένταση με την οποία διαχειρίζομαι τη ζωή». Σήμερα δηλώνει πιο ήρεμος, πιο συνειδητοποιημένος, γιατί έχει καταλάβει πως η ζωή δεν είναι «ένας αγχωτικός μονόδρομος των ‘πρέπει’ και των στόχων μας» αλλά μια διαδρομή με περισσότερα μονοπάτια ευτυχίας.

Απέναντι στο ελληνικό τραγούδι του σήμερα η ματιά του παραμένει νηφάλια. Πιστεύει ότι «συνεχίζει και υπάρχει, συνεχίζει και παράγει», παρότι αναγνωρίζει πως αυτή η πραγματικότητα «δεν είναι πλειοψηφική».

Απέναντι στους νέους που θέλουν να ακολουθήσουν το τραγούδι, η συμβουλή του είναι καθαρή: σοβαρότητα, μυαλό, πολλή δουλειά, υπομονή και επιμονή. Να χαράξουν έναν σαφή δρόμο και να μην αφήσουν την τέχνη να μετακινηθεί από το επίκεντρο της ζωής τους. Όσο για την τεχνητή νοημοσύνη, δεν τη δαιμονοποιεί ούτε όμως δείχνει να τη θεωρεί κέντρο του ενδιαφέροντός του. Στέκεται σχεδόν δηλωτικά απέναντι σε έναν πιο απτό, πιο αναλογικό κόσμο: «Βλέπω ταινίες -αγαπώ τις παλιές-, διαβάζω βιβλία που μυρίζουν, αγοράζω δίσκους και CDs, έχω στερεοφωνικό, ακούω ραδιόφωνο».

Κι αν έπρεπε να συνοψίσει τη μέχρι εδώ διαδρομή του σε τρεις λέξεις, εκείνος διαλέγει: «Πείσμα, υπομονή, πίστη». Τρεις λέξεις λιτές αλλά απολύτως χαρακτηριστικές.

5 ερωτήσεις στον Θοδωρή Νικολάου

Ο Θοδωρής Νικολάου μιλά για τη «Ζωή εκτός Οθόνης», τη συνάντηση λόγου, μουσικής και μνήμης αλλά και για τον κοινό πυρήνα αγάπης, τραγουδιού και ζωής που διατρέχει την παράσταση.

Η παράσταση «Ζωή εκτός Οθόνης» συνδέει αφήγηση, εικόνα και τραγούδι, διασχίζοντας τον 20^ο αιώνα ως σήμερα. Τι ήταν αυτό που σας άγγιξε περισσότερο όταν ήρθατε πρώτη φορά σε επαφή με αυτή την πρόταση;

Η ιδέα της συγκεκριμένης θεματικής παράστασης στροβιλίζεται στο μυαλό το δικό μου και του Παρασκευά εδώ και αρκετό καιρό.

Κι αυτό γιατί ο 20^ος αιώνας υπήρξε ο πιο πυκνός αιώνας σε γεγονότα σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, μία χρονική περίοδος μόλις 100 χρόνων που συνέβησαν όμως κοσμογονικά διατρέξαντα. Επίσης, από καλλιτεχνική σκοπιά είναι ο αιώνας του σύγχρονου τραγουδιού στα περισσότερα δημοφιλή είδη. Η παράσταση είναι ένα εγχείρημα ζωντανό, που σκοπό έχουμε να εξελίσσουμε και να εμπλουτίζουμε.

Σε αυτή την παράσταση λειτουργείτε ως μέρος μιας δραματουργίας. Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύετε τα τραγούδια;

Ο ερμηνευτής καλείται να υπηρετεί τον λόγο, το κείμενο, τους στίχους και αυτή είναι μία σταθερή συνθήκη, που δεν επηρεάζεται από κάτι. Έτσι είναι. Παρά τις αρχικές μου φοβίες, τελικά η αφήγηση βγήκε αβίαστα και ως φυσική συγκολλητική ουσία των τραγουδιών. Επίσης, στην παράσταση γεφυρώνουμε τις αρχικές ηχητικές αποστάσεις που υπάρχουν, με την αισθητική μας προσέγγιση στην ερμηνεία. Τόσο της δικής μου όσο και του κιθαριστή Γιώργου Ρήγα, ο οποίος προσομοιώνει τους ήχους -από πολλά διαφορετικά είδη τραγουδιού που περιλαμβάνονται στην παράσταση- με μία ομοιογένεια που καταφέρνει να υπερκεράσει τις διαφορετικές ηχητικές αφετηρίες όλων αυτών των ειδών.

Ο λόγος του Παρασκευά Καρασούλου, η κιθάρα του Γιώργου Ρήγα και η δική σας φωνή συνυπάρχουν επί σκηνής. Πώς «χτίζεται» αυτή η συνομιλία;

Με την ταύτισή μας στην αισθητική απόδοση και έκφραση της τέχνης μας. Δεν είναι κάτι που μας δυσκόλεψε. Γιατί έχουμε κοινές ρίζες, κοινές αγάπες και κοινές προσλαμβάνουσες, παρότι ανήκουμε και οι τρεις σε διαφορετικές γενιές.

Το απόσπασμα με «το ψωμί, την αγάπη και το τραγούδι» μοιάζει να κρύβει ολόκληρη τη φιλοσοφία της παράστασης. Για εσάς ποιο από τα τρία έχει υπάρξει το πιο καθοριστικό στις δύσκολες ή μεταβατικές στιγμές της ζωής σας;

Δεν τα ξεχωρίζω, δεν τα ξεχωρίζουμε. Είναι τρεις ισοδύναμες λέξεις. Η αγάπη, το υπέρτατο καλό, σαν το ψωμί, την πρώτη τροφή του ανθρώπου, που φτιάχνεται με αγάπη και… τραγούδι. Το τελευταίο είναι απαραίτητο στις ζωές μας, σαν το ψωμί και -πάντα- τραγουδάμε με αγάπη για τον έρωτα, την ίδια την αγάπη, αλλά και την απώλεια. Ο Παρασκευάς Καρασούλος υπογράφει ένα συνταρακτικό και συγκινητικό κείμενο περιγράφοντας την οδύσσεια μιας οικογένειας, όπως την έζησαν τα πολλά και διαφορετικά μέλη της, διασχίζοντας τον 20^ο αιώνα έως σήμερα. Αναφέρεται στους διωγμούς των Ελλήνων, τους πολέμους, τις ιστορικές ανατροπές, τις ελπίδες αλλά και στις διαψευσμένες προσδοκίες γενεών στη διαδοχή τους, μέσα από την αγάπη και το χιούμορ που τους βοήθησαν να προχωρούν μαζί. Πέραν της αφήγησης ακούγονται τραγούδια από την παράδοση, το λαϊκό μας τραγούδι, το σύγχρονο έντεχνο έως τις πιο πρόσφατες αναφορές, που κράτησαν ζωντανές τις μνήμες τους και σημάδεψαν τη διαδρομή τους πάνω από έναν αιώνα. Κεντρικός άξονας της ιστορίας είναι το προζύμι της οικογένειας, που δεν ήταν απλώς η πρώτη ύλη για το «δικό μας ψωμί» αλλά συμβόλιζε τη γλώσσα –ρίζα, που έδινε συνέχεια, νόημα και προορισμό πορείας.

Ο τίτλος του τραγουδιού σας «Εκτός Οθόνης» είναι μέρος του τίτλου της παράστασης. Όταν το ερμηνεύετε, το νιώθετε περισσότερο ως τραγούδι φυγής, αφύπνισης ή επιστροφής στον αληθινό εαυτό;

Θα σας απαντήσω με ένα μικρό διαμαντάκι, ένα υπέροχο κείμενο του Παρασκευά: «Εχθές ένα κόκκινο τριαντάφυλλο έφερε απροσδόκητα το καλοκαίρι στη ζωή μου. Το άλικο χρώμα του ήταν τόσο λαμπερό, λες και το είχε στιλβώσει πρόσφατη βροχή. Ακμαίο στην ομορφιά του, αδιάφορο για την ηλικία του και τον χρόνο που το περικύκλωνε. Τα φύλλα του πράσινα κι ελπιδοφόρα. Και στον κορμό του, μπουμπούκια νεογέννητα, έτοιμα να ακολουθήσουν τον ζωογόνο δρόμο του. Πλησίασα να το μυρίσω, να αγγίξω και να αισθανθώ τη βελούδινη υφή του, αλλά τότε συνειδητοποίησα πως η Οθόνη με ξεγελούσε και πάλι. Η ζωή της στιγμής δεν ήταν παρά εικονική. Το καλοκαίρι αργούσε ακόμη στην πραγματική ζωή του κήπου μου. Ο χειμώνας βασίλευε παντοδύναμος και πανταχού παρών».

INFO

ΖΩΗ ΕΚΤΟΣ ΟΘΟΝΗΣ

Θέατρο Αυλαία | Τσιμισκή 136

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Παρασκευή 27 & Σάββατο 28 Μαρτίου στις 21.00, Κυριακή 29 Μαρτίου στις 20.00

Τιμή εισιτηρίου: 20 ευρώ

Προπώληση: Στο ταμείο του θεάτρου και το https://www.ticketservices.gr/event/theatro-avlaia-zoi-ektos-othonis/?lang=el

Πληροφορίες: 231 023 0013

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»