Όποιος έζησε την 15η Φεβρουαρίου του 2003 θυμάται όλον τον κόσμο σε όλον τον πλανήτη ενωμένο σε μια τεράστια αντιπολεμική φωνή. Η παγκόσμια κινητοποίηση εκείνης της ημέρας, λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος της «Συμμαχίας των προθύμων» (Αυστραλία, Βρετανία, ΗΠΑ, Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία και μερικές άλλες χώρες) εναντίον του Ιράκ έχει χαρακτηριστεί ως η μεγαλύτερη διαμαρτυρία στην Ιστορία.
Εκατομμύρια πολίτες είχαν πλημμυρίσει τους δρόμους σε τουλάχιστον 600 πόλεις σε ολόκληρο τον πλανήτη –και τη Θεσσαλονίκη να δίνει βροντερό «παρών»- και είχαν φωνάξει ένα ηχηρό «Όχι στον πόλεμο», «Όχι στο όνομά μας». Μαζί τους είχαν ή ίσως παρακινήθηκαν από την ισχυρή, σθεναρή αντίδραση της Γαλλίας, της Κίνας και της Ρωσίας μέσα στο πλαίσιο του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και την πίστη του κόσμου στη δυναμική της πολυμερούς διπλωματίας.
Στη συμπλήρωση ενός μήνα σε αυτόν τον πόλεμο εναντίον του Ιράν, πουθενά στον κόσμο δεν παρουσιάστηκε ένα έντονο, δυναμικό, πολυπληθές αντιπολεμικό κίνημα.
Οι φωνές που ακούστηκαν περισσότερο ήταν του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, του συμπατριώτη του ηθοποιού Χαβιέρ Μπαρδέμ που από τη σκηνή των Όσκαρ θύμισε τη δυναμική του αντιπολεμικού κινήματος και του συμπατριώτη τους Πέδρο Αλμοδόβαρ, ο οποίος είπε πως «δεν πρόκειται να πατήσει το πόδι του στις ΗΠΑ». Στην πόλη μας είδαμε αντιπολεμικά συλλαλητήρια –κυρίως κομματικά- να διοργανώνονται, αλλά χωρίς τον μαζικότατο, αχρωμάτιστο, ακομμάτιστο χαρακτήρα του 2003.
Πού πήγε το αντιπολεμικό κίνημα;
Ποιοι παράγοντες κρύβονται πίσω από αυτή την απουσία αντιπολεμικού κινήματος; Γιατί ο κόσμος, και οι Έλληνες, παρόλο που πλήττονται άμεσα από τον παράνομο πόλεμο υπό την έννοια α) της απειλής επέκτασής του, β) της ακρίβειας στα προϊόντα, γ) της καταβαράθρωσης κάθε κανόνα διεθνούς δικαίου, δ) των αθώων ανθρώπων που σκοτώνονται, εκτοπίζονται εσωτερικά ή υποχρεώνονται στην προσφυγιά, δεν διαμαρτύρονται; Και ειδικά αν αναλογιστεί κανείς πως πρόκειται για τον τρίτο πόλεμο –διότι υπάρχουν κι άλλες συρράξεις παγκοσμίως για τις οποίες επίσης ουδείς νοιάζεται- ουσιαστικά σε τέσσερα χρόνια, έπειτα από τον ρωσο-ουκρανικό που συνεχίζεται και τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας, που επίσης δεν έχει τελειώσει.
Αναλυτές και παρατηρητές αναγνωρίζουν την απουσία δυναμικού αντιπολεμικού κινήματος. Σε ό,τι αφορά στην Ευρώπη, επισημαίνουν ως πιθανούς λόγους:
- Τη διάσπαση που υπάρχει σε πολλά κόμματα –κυρίως της Αριστεράς- που θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν τον κόσμο.
- Τον ίδιο τον πόλεμο στην Ουκρανία που μπέρδεψε, φόβισε, ταρακούνησε την Ευρωπαϊκή Ένωση που είδε την ηγεσία της να αναζητά μεγαλύτερη χρηματοδότηση για την αμυντική της θωράκιση αντί να επενδύει στην ειρήνη.
- Τις γεωπολιτικές επιλογές της Αθήνας που επέλεξε τον προσεταιρισμό του Ισραήλ στο όνομα της «ανάσχεσης της τουρκικής απειλής».
- Την παρακολούθηση του πολέμου από τις οθόνες.
- Την «κούραση» που αναγνωρίζουν στους ακτιβιστές της ειρήνης και κυρίως τον εκφοβισμό τους με ποινικές διώξεις και παρακολούθηση.
- Την κόπωση από τα κινήματα της περιόδου 2010 – 2015 ειδικά για την Ελλάδα.
- Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που ενώ μπορούν ευκολότερα να κινητοποιήσουν μαζικά τον κόσμο, ωστόσο οι χρήστες τους… χάνονται στο «κλικ».
- Την απογοήτευση από την αδυναμία οργάνων όπως ο ΟΗΕ ή η ΕΕ να διαδραματίσουν έναν ξεκάθαρο, ηγετικό, αντιπολεμικό μέτωπο και άρα να συστρατεύσουν κόσμο γύρω τους.
Στις ΗΠΑ
Αντίστοιχη έλλειψη κινητοποίησης υπάρχει και στις ΗΠΑ παρά την αντίδραση, τουλάχιστον σε επίπεδο δημοσκοπήσεων (το 60% αντιτίθεται στον πόλεμο, σύμφωνα με το CBS) των Αμερικανών πολιτών στον πόλεμο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Εκεί οι αναλυτές διακρίνουν τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα με τις διαδηλώσεις για τις απελάσεις των μεταναστών, για τη Γάζα, τις διώξεις των ακτιβιστών. Εντοπίζουν μια κούραση στα κινήματα, έναν φόβο από την πλευρά των ακτιβιστών να εκφραστούν – ειδικά όσοι διατράνωσαν τις αντιπολεμικές απόψεις τους ή την αντίθεσή τους στον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας στα πανεπιστημιακά κάμπους και απολύθηκαν ή εκδιώχθηκαν.
Παρατηρούν επίσης πως οι ακτιβιστές αισθάνονται ανήμποροι να επηρεάσουν όσους λαμβάνουν αποφάσεις. Είναι απογοητευμένοι από την αδυναμία να σταματήσουν τον πόλεμο του 2003 παρά τη μαζικότητα του κινήματος. Επίσης, είναι μπερδεμένοι μια που θεωρητικά οι υποστηρικτές του Τραμπ τον εξέλεξαν επιλέγοντας τον «απομονωτισμό» για να αποφύγει τους πολέμους και να επικεντρωθεί στην επίλυση των σοβαρών εσωτερικών προβλημάτων τους, αλλά τελικά βλέπουν να συμβαίνει το αντίθετο και να τους οδηγεί σε έναν ασαφή, γριφώδη κόσμο.
Πάντως, στις ΗΠΑ σήμερα Σάββατο 28 Μαρτίου, είναι προγραμματισμένη η τρίτη παναμερικανική διαμαρτυρία του κινήματος «NoKings» («όχι στους βασιλιάδες»). Οι διοργανωτές ελπίζουν να ξεπεράσουν τα 3 εκατομμύρια της πρώτης διαμαρτυρίας στις 25 Απριλίου του 2025-, τα 7 του Οκτωβρίου του 2025, και να πιάσουν τα 9! Κι ευελπιστούν πως ίσως ξεπηδήσει από εκεί ξανά το αντιπολεμικό κίνημα.
