Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου «Μια μέρα με τον Μίκη» (Ελληνοεκδοτική), ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Μηνάς Βιντιάδης μιλά για τη γνωριμία του με τον Μίκη Θεοδωράκη και για αθέατες πλευρές του έργου και της σκέψης του αξέχαστου κορυφαίου έλληνα δημιουργού. Με την ευκαιρία μας μιλά και για τη γραφή, τις μνήμες και τους τόπους που τον καθόρισαν.
Ο Μηνάς Βιντιάδης έζησε τη γραφή ως βαθιά προσωπική ανάγκη και τη δημοσιογραφία ως λειτούργημα. Η διαδρομή του από την Αίγυπτο μέχρι την Κάσο και από εκεί στην Αθήνα με μία ενδιάμεση στάση στη Θεσσαλονίκη, μοιάζει με ένα συνεχές ταξίδι εμπειριών που τον διαμόρφωσαν όχι μόνο ως επαγγελματία, αλλά κυρίως ως άνθρωπο και δημιουργό.
Γεννήθηκε το 1957 στο Πορτ Σάιντ της Αιγύπτου και έζησε τα πρώτα του χρόνια σε ένα περιβάλλον ανοιχτό και κοσμοπολίτικο, όπως λέει. «Ήταν υπέροχα τα πράγματα εκεί» αναφέρει, μιλώντας για μια καθημερινότητα με καλά σχολεία, σημαντικούς ανθρώπους και έντονες εικόνες. Η απώλεια του πατέρα του, που δούλευε στην διώρυγα του Σουέζ, ανάγκασε τη μητέρα του να γυρίσουν στον τόπο καταγωγής τους, στην Κάσο, έναν τόπο που τον σημάδεψε βαθιά. Εκεί οκτώ χρονών παιδί, μέσα στη μοναξιά και την απλότητα, άρχισε να διαμορφώνεται ο χαρακτήρας του. «Όσα κάνω σήμερα έχουν σχέση με την παιδική ηλικία που είχα στο νησί μου», λέει, ενώ δεν κρύβει ότι εκεί επιστρέφει πάντα: «Εκεί στον νότο. Εκεί είναι η Κάσος, κλείνει ο κύκλος, εκεί ξαναγεννιέμαι. Νομίζω εν τέλει πως η Κάσος είναι η έμπνευσή μου. Όλα αυτά που με ζύμωσαν πάνω της. Οι μουσικές της ή η μοναξιά της, για παράδειγμα, έχτισαν τη συμπεριφορά μου σήμερα. Ως ανθρώπου και ως δημιουργού».
Στο σχολείο ξεχώριζε για τις εκθέσεις του και σύντομα κατάλαβε τι θέλει να κάνει. «Ήμουν σίγουρος ότι το μόνο πράγμα στη ζωή μου που θέλω να κάνω είναι να γίνω δημοσιογράφος», σημειώνει. Το παράθυρο στον κόσμο ήταν γι’ αυτόν το ραδιόφωνο και η εφημερίδα. Η μετάβαση στην Αθήνα στα δεκαέξι του ήταν δύσκολη αλλά καθοριστική, καθώς τον έφερε πιο κοντά στο όνειρό του.
Η επαγγελματική του πορεία συνδέθηκε στενά με τον Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη, όπου εργάστηκε για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Ξεκίνησε από το «Βήμα» και συνέχισε στα «Νέα», αναλαμβάνοντας σταδιακά σημαντικές θέσεις ευθύνης: υπεύθυνος ύλης, αρχισυντάκτης του πολιτιστικού τμήματος, διευθυντής στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» και αργότερα διευθυντής Ειδικών Εκδόσεων. «Έμεινα 28 ολόκληρα χρόνια… Επαγγελματικά, όλα τα όνειρα που είχα μικρό παιδί εκπληρώθηκαν», σημειώνει, συνοψίζοντας μια διαδρομή γεμάτη εμπειρίες και συνεργασίες.
Για τον ίδιο εκείνη η περίοδος είχε έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. «Η εφημερίδα ήταν ιεροτελεστία και για τον δημοσιογράφο και για τον αναγνώστη», λέει, θυμίζοντας μια εποχή που ο έντυπος λόγος είχε βαρύτητα και κύρος, πριν το διαδίκτυο αλλάξει τα πάντα. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι άνθρωποι που συνάντησε.
Ξεχωρίζει τον Λέοντα Καραπαναγιώτη, «μια μορφή υπέροχη» αλλά και άλλους δημοσιογράφους που, όπως λέει, «μας καθοδηγούσαν πολλαπλώς και ως δημοσιογράφους και ως ανθρώπους». «Ο αυτοσεβασμός πρέπει να υπάρχει και στη δημοσιογραφία και στη ζωή», τονίζει.
Παράλληλα είχε έντονη παρουσία και στο ραδιόφωνο. Συνεργάστηκε για περισσότερα από τριάντα χρόνια με το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, δημιουργώντας εκπομπές πολιτιστικού περιεχομένου. Ασχολήθηκε και με την τηλεόραση, αναλαμβάνοντας αρχισυνταξία και συμμετέχοντας σε εκπομπές.
Η συγγραφή αποτελεί βασικό κομμάτι της πορείας του. Έχει γράψει μυθιστορήματα όπως «Τι είπα στην Κλαούντια», «Οι τρεις Μαρίες» και «Το δεξί πόδι του θεού», καθώς και τη συλλογή διηγημάτων «Ο δράκος κόκορας». Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί στα πιο σημαντικά ελληνικά λογοτεχνικά περιοδικά και έχουν μεταφραστεί στα γερμανικά. Παράλληλα ασχολήθηκε και με το θέατρο. Το έργο του «Κάτω Παρθενώνας» ανέβηκε από το ΚΘΒΕ σε σκηνοθεσία του Περικλή Χούρσογλου και διδάσκεται στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου ενώ το «Tattooland» παρουσιάστηκε στο «Αγγέλων Βήμα» στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Νεοελληνικού Έργου σε σκηνοθεσία Κερασίας Σαμαρά και ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Κουν.
Σημαντικό κομμάτι της ζωής του αποτέλεσαν και τα ταξίδια. Μέσα από τη δημοσιογραφία γνώρισε τον κόσμο, από τη Μογγολία και την Κίνα μέχρι τη Λατινική Αμερική. «Αυτό είναι ένα από τα καλά της δημοσιογραφίας», λέει, αναγνωρίζοντας ότι οι εμπειρίες αυτές άνοιξαν τους ορίζοντές του και εμπλούτισαν τη ματιά του.
Στην προσωπική του ζωή, μιλά με τρυφερότητα για την οικογένειά του. Για τις δύο του κόρες παραδέχεται ότι δεν είχε πάντα τον χρόνο που θα ήθελε, όμως σήμερα βρίσκει μια νέα σχέση μέσα από τα εγγόνια του. «Είναι συγκλονιστικό το πώς συμπεριφέρεται ένας άντρας ως παππούς», λέει.
Παρακολουθώντας τη σημερινή εποχή, δεν κρύβει τον προβληματισμό του. «Η τεχνολογία καταπίνει την καθημερινότητά μας», σημειώνει. Ωστόσο, αντιμετωπίζει τις εξελίξεις με ρεαλισμό. «Αν είναι έξυπνοι, όχι», απαντά στο ερώτημα αν απειλούνται οι συγγραφείς και οι δημοσιογράφοι από την τεχνητή νοημοσύνη, τονίζοντας τη σημασία της κρίσης και των ορίων.
Στο τελευταίο του βιβλίο, «Μια μέρα με τον Μίκη», που απευθύνεται σε παιδιά μέσα από δύο μικρούς ήρωες, ξεδιπλώνεται η ζωή και το έργο του μεγάλου συνθέτη με τρόπο προσιτό και δημιουργικό. «Θα μάθεις πράγματα που δεν τα ξέρεις με έναν ωραίο τρόπο», λέει, υπογραμμίζοντας τη σημασία της γνώσης που μεταδίδεται με φαντασία.
Ο Μηνάς Βιντιάδης συνεχίζει να γράφει και να παρατηρεί, κρατώντας πάντα ως αφετηρία τις εμπειρίες και τις μνήμες που τον διαμόρφωσαν.
5 ερωτήσεις στον Μηνά Βιντιάδη
Τι περιλαμβάνει το νέο σας βιβλίο «Μια μέρα με τον Μίκη»;
Τη ζωή και το έργο του μεγάλου συνθέτη, όπως θα ζητούσαν να μάθουν τα παιδιά. Που ακούνε τα τραγούδια του, βλέπουν τους γονείς και τους παππούδες τους να τα σιγοτραγουδούν συγκινημένοι και στο τέλος του βιβλίου καταλαβαίνουν τη μεγάλη αξία του δημιουργού. Την έκδοση πλαισιώνουν QR code με τα οποία τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το έργο του σπουδαίου δημιουργού.
Ποια η γεύση των δικών σας συναντήσεων με τον Μίκη Θεοδωράκη;
Δέος. Κάθε φορά που ερχόμουν κοντά του. Κάθε φορά που είχα την χαρά να τον συναντώ, χείμαρρος όπως είναι, με ταξίδευε σ’ έναν ατέλειωτο ωκεανό αναμνήσεων, δημιουργίας, αγώνων και αυτοκριτικής. Αυτό έκανε και στο ταξίδι μας στην Αίγυπτο το ’93, όπου αποθεώθηκε στην Όπερα του Καΐρου και στην επιστροφή, μέσα στο αεροπλάνο, μου μιλούσε με τις ώρες για μια δισέλιδη συνέντευξη για «Τα Νέα». Το ίδιο και στη Βιέννη το 2013, όταν ήμουν ο μοναδικός δημοσιογράφος που τον συνόδεψε για τη μεγάλη συναυλία στην περίφημη Όπερα της Αυστρίας, όταν ο εγγονός του έσπρωξε στον εξώστη την αναπηρική πολυθρόνα και τα χειροκροτήματα κράτησαν πέντε λεπτά!
Υπήρξε η Θεσσαλονίκη για εσάς κάτι περισσότερο από ένας επαγγελματικός σταθμός;
Στη Θεσσαλονίκη από το 1996 έως το 2001 έζησα μια περίοδο βαθιάς προσωπικής και δημιουργικής διαμόρφωσης. Εκεί γνώρισα ανθρώπους του Τύπου και της λογοτεχνίας, μπήκα σε έναν διαφορετικό ρυθμό και βρήκα μια ισορροπία που δεν είχα στην Αθήνα. Πώς να ξεχάσεις τον Δημήτρη Γουσίδη, τον Γιάννη Κυριακίδη και τόσους άλλους. Ταυτόχρονα η πόλη συνδέθηκε με μια από τις πιο δύσκολες στιγμές μου, την απώλεια της μητέρας μου, μόλις μέσα στο πρώτο 48ωρο από την άφιξή μου. Όλο το πρώτο στάδιο αυτής της απώλειας το έζησα εκεί, με βόλτες στον Θερμαϊκό και με ανθρώπους που στάθηκαν δίπλα μου ουσιαστικά. Η Θεσσαλονίκη είναι για μένα οι δρόμοι της, η Αγίας Σοφίας, όπου βρίσκονταν τα γραφεία της εφημερίδας «Τα Νέα» όπου εργαζόμουν, είναι το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, είναι τα στέκια και οι διαδρομές που επαναλαμβάνω κάθε φορά που έρχομαι. Εκεί άρχισα να γράφω πιο συνειδητά, εκεί γράφτηκαν ένα ξημέρωμα που γύριζα στο ξενοδοχείο οι στίχοι για «Το Πρωινό τσιγάρο», το οποίο τραγούδησε ο Πασχάλης Τερζής σε μουσική του Μάριου Τόκα και εκεί γράφτηκε και παρουσιάστηκε το πρώτο μου βιβλίο, «Τι είπα στην Κλαούντια», στο πατάρι του Ιανού, μπροστά σε ένα πολυπληθές κοινό που με αγκάλιασε. Δεν είναι υπερβολή να πω ότι στη Θεσσαλονίκη έγινα άλλος άνθρωπος. Και γι’ αυτό, κάθε φορά που επιστρέφω σε εκείνα τα χρόνια, υπάρχει πάντα μια συγκίνηση.
Δημοσιογράφος ή συγγραφέας; Είναι ορατά τα όρια ανάμεσα στις δύο ιδιότητές σας;
Ποτέ δεν μπόρεσα να ξεχωρίσω τα σύνορα. Πέρα από τα πρακτικά, αυτός που γράφει, παλεύει με λέξεις, έννοιες, φράσεις, νοήματα και τα μετατρέπει σε άρθρα στην εφημερίδα, κείμενα στο ραδιόφωνο, πεζά, θεατρικά και τραγούδια, ανάλογα με την περίσταση.
Τελικά είναι «μοναδική πατρίδα» τα παιδικά μας χρόνια, όπως έγραψε ο Σταμάτης Κραουνάκης; Η δική σας πατρίδα πάντως, η Κάσος, επανέρχεται συχνά στα γραπτά σας…
Τι είναι για μένα η Κάσος; Η πατρίδα μου. Το δεύτερο που μπορώ να πω είναι πως η Κάσος είναι εκείνο το παράξενο σκηνικό σε ένα έργο που ο καθένας καλείται να παίξει. Στα εκατομμύρια των ανθρώπων που γεννιούνται, ο ένας στην έρημο Σαχάρα, ο άλλος στον Αμαζόνιο, ο άλλος στο πεδίο μιας μάχης, εγώ μεγάλωσα σε ένα νησί κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Τα έθιμα είναι συγκεκριμένα, οι μουσικές, οι μυρωδιές, η λύρα, το λαούτο, οι ναυτικοί που λείπουν κι έρχονται και λένε ιστορίες, τα παιχνίδια, τα παιχνίδια που ανακαλύπταμε αυτοσχεδιάζοντας στα χωράφια, οι ώρες τις μοναξιάς, οι ώρες που λερώνεις τη φανέλα παίζοντας μπάλα 7 -8 ώρες την ημέρα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
