Ο Νίκος Ζάρρας γεννήθηκε το 1954 στις Συκιές Θεσσαλονίκης, σε μια γειτονιά που διατηρεί ακόμα τον παλμό και την αλήθεια της καθημερινότητας. Από πολύ μικρός έδειξε ότι η σχέση του με τη ζωγραφική δεν ήταν περιστασιακή. «Με τα αδέρφια μου, όταν μπουσουλούσαμε, εκείνοι έπαιζαν με τα αυτοκινητάκια και τις μπάλες κι εγώ ζωγράφιζα», θυμάται. Ζωγράφιζε παντού -σε χαρτιά, σε αντικείμενα, σε ό,τι έβρισκε μπροστά του. Δεν ήταν απλώς ένα παιδικό παιχνίδι αλλά μια βαθύτερη ανάγκη.
Οι γονείς του, άνθρωποι λαϊκοί και αγωνιστές, αντιμετώπισαν με επιφυλακτικότητα αυτή την κλίση. «Είχαν μεγάλο φόβο να ασχοληθώ με τη ζωγραφική», λέει περιγράφοντας μια εποχή όπου η τέχνη δεν θεωρούνταν δρόμους επιβίωσης. Η καθημερινότητα ήταν σκληρή και η προοπτική μιας «κανονικής» ζωής ήταν πιο ασφαλής. Ωστόσο η ανάγκη του να δημιουργήσει, υπερίσχυσε. «Ήταν πάθος, δεν μπορούσα να το σταματήσω», παραδέχεται, δίνοντας το στίγμα μιας πορείας που δεν καθορίστηκε από την επιλογή αλλά από εσωτερική ανάγκη.
Το 1973 συνεργάστηκε με τον Οργανισμό Δημητρέλη, στο τμήμα διακόσμησης. «Στη σχολή μου είπαν «εσύ δεν είσαι για διακοσμητής, είσαι για ζωγράφος», θυμάται χαρακτηριστικά, κάτι που επιβεβαίωσε μια πορεία που είχε ήδη ξεκινήσει. «Είναι σαν το μπιλιάρδο, βαράς τη μία μπάλα και δεν ξέρεις πού θα πάνε οι άλλες», αναφέρει για να περιγράψει τη διαδρομή του.
Από τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα, η σχέση του με τα υλικά υπήρξε πολυδιάστατη. Δούλεψε σε καμβά, ξύλο, γυαλί, δημιούργησε βιτρό, σκηνικά, εικονογραφήσεις. Δεν εγκλωβίστηκε ποτέ σε μία τεχνική. «Το κάθε υλικό είναι διαφορετικό», σημειώνει. Το γυαλί, όπως λέει, ήταν για εκείνον μια διαδικασία έντασης και δύναμης, ενώ η ζωγραφική σε καμβά ή ξύλο λειτουργούσε πιο εσωτερικά. Τα έντονα χρώματα που χαρακτηρίζουν τα έργα του δεν είναι τυχαία. «Ίσως γιατί ζωγράφιζα κρυφά με χαμηλό φωτισμό. Θέλω ζωντάνια. Δεν με τραβάνε τα μουντά», εξηγεί, φωτίζοντας μια ακόμη πλευρά της καλλιτεχνικής του ταυτότητας.
Η ζωγραφική του δεν υπακούει σε αυστηρούς κανόνες ή κατηγορίες. Ο ίδιος θεωρεί ότι είναι επηρεασμένος από τον μοραλισμό, καθώς μέσα από τη δουλειά του επιδιώκει όχι μόνο να δημιουργήσει εικόνες, αλλά και να μεταδώσει αξίες. Συχνά, ωστόσο, το έργο του κατατάσσεται στο ναΐφ ή λαϊκό ιδίωμα. «Δεν καθορίζω εγώ το πώς θα ζωγραφίσω. Ο πίνακας καθορίζει εμένα», εξηγεί. Τα έργα του, με έντονα χρώματα και παραστατικές μορφές, μοιάζουν να κινούνται ανάμεσα στην παιδικότητα και τη μνήμη. Είναι εικόνες που θυμίζουν γιορτές, καθημερινές σκηνές αλλά και ονειρικά τοπία, όπου η χαρά συνυπάρχει με μια διακριτική νοσταλγία.
Το 2009 πήρε μια απόφαση που δεν υπάκουε σε καμία λογική: έφυγε για τη Ζάμπια. Η Αφρική, όπως λέει, «υπάρχει μέσα μου». Από εκεί γεννήθηκε και η ανάγκη να γράψει και να εικονογραφήσει το βιβλίο «Το Μεγάλο Ταξίδι του Μικρού Τίκου-Τίκου», όπου αποτυπώνει δημιουργικά τις εμπειρίες του. Η εμπειρία αυτή πέρασε και στη ζωγραφική του, ενισχύοντας τη χρήση έντονων χρωμάτων και την αναζήτηση μιας πιο καθαρής, αυθεντικής έκφρασης.
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, συνέχισε τη δημιουργική του πορεία δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην επαφή με τα παιδιά. Συνεργάζεται με νηπιαγωγεία και γενικότερα με παιδιά και οργανώνει ομαδικές εκθέσεις όπου η τέχνη γίνεται συλλογική εμπειρία. «Κλέβω την ομορφιά της ψυχής των παιδιών και τη χρησιμοποιώ στη ζωγραφική μου», λέει περιγράφοντας τη διαδικασία.
Σημαντικός είναι και ο ρόλος της συζύγου του, Φωτεινής Τσιατάκη, που βρίσκεται δίπλα του σε όλη αυτή τη διαδρομή. «Για να ζεις τα όνειρά σου, κάποιος πρέπει να κρατάει τα σχοινιά», αναφέρει υπογραμμίζοντας τη σημασία της στήριξης που δέχεται στην καθημερινότητα και στις εκθέσεις του.
Με δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, το έργο του έχει ταξιδέψει από τη Θεσσαλονίκη μέχρι την Αφρική και την Ευρώπη. Ζει από την τέχνη του με τρόπο που ο ίδιος έχει επιλέξει: «Άλλοτε πουλώντας πίνακες, άλλοτε ανταλλάσσοντάς τους ακόμη και για φαγητό. Είναι επιλογή ζωής».
Αυτή την περίοδο ετοιμάζει την έκθεση με τίτλο «Φως στην αυλή – Η αυλή με τις ιστορίες» στο Ισλαχανέ. Πρόκειται για μία ομαδική έκθεση με τη συμμετοχή παιδιών του 5ου, 12ου και 14ου Νηπιαγωγείων Συκεών. Η έκθεση, που γίνεται σε συνεργασία με το 3ο ΚΑΠΗ Άνω Πόλης και το 5ο ΚΑΠΗ του δήμου Θεσσαλονίκης, θα εγκαινιαστεί το απόγευμα της Τετάρτης 27 Μαΐου παρουσία της νηπιαγωγού και αφηγήτριας λαϊκών παραμυθιών Ανθής Θάνου, η οποία θα διαβάσει παραμύθια στους μικρούς μαθητές. «Θέλω τα παιδιά, με την καθοδήγησή μου, να ζωγραφίσουν τις δικές τους αυλές», αναφέρει. Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 5 Ιουνίου.
Οι πίνακές του λειτουργούν σαν ανοιχτά παράθυρα σε έναν κόσμο γεμάτο φως, μουσική και ανθρώπινη παρουσία. Σκηνές καθημερινότητας, πρόσωπα, γιορτές και στιγμές συνθέτουν μια ζωγραφική γλώσσα άμεση και ειλικρινή. Για τον Νίκο Ζάρρα η τέχνη δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα. Είναι τρόπος ζωής. «Δεν μπορώ να σταματήσω να ζωγραφίζω. Είναι σαν ναρκωτικό», λέει. Ίσως τελικά εκεί να συνοψίζεται όλη του η διαδρομή: στην ανάγκη να δημιουργήσει αλλά και στην επιλογή να ζει με τον δικό του τρόπο. Άλλωστε, όπως παραδέχεται και ο ίδιος, «είμαι ευτυχισμένος. Σαν να έχω πέσει σε πηγάδι χαράς».
5 Ερωτήσεις στον Νίκο Ζάρρα
Πότε καταλάβατε ότι η ζωγραφική είναι ο δρόμος που θέλατε να ακολουθήσετε;
Δεν το συνειδητοποίησα ποτέ με τη λογική. Ζωγράφιζα από μικρός, παντού, χωρίς να με νοιάζει τίποτα άλλο. Αν δεν μπορείς να αναπνεύσεις χωρίς κάτι, τότε αυτό είναι ο δρόμος σου. Δεν είναι επιλογή αλλά ανάγκη. Οι γονείς μου ήταν λαϊκοί άνθρωποι που πάλευαν να επιβιώσουν. Φοβόντουσαν πολύ να ασχοληθώ με τη ζωγραφική. Έτρωγα και ξύλο γιατί στο σχολείο δεν παρακολουθούσα τα μαθήματα αλλά ζωγράφιζα συνέχεια.
Μεγαλώσατε στις Συκιές, στη Θεσσαλονίκη. Πόσο επηρέασαν η πόλη, η γειτονιά και τα βιώματά σας την καλλιτεχνική σας ματιά;
Η ζωή μου ήταν πάντα μέσα στη ζωγραφική. Από 15 χρονών πήγαινα στα νησιά, ζωγράφιζα βότσαλα και ξύλα και τα πουλούσα, χωρίς να το κάνω μόνο για τα χρήματα. Ήταν ένας τρόπος να υπάρχω. Δεν μου αρέσει ο κόσμος όπως είναι και φτιάχνω τον δικό μου. Η Θεσσαλονίκη υπάρχει στα έργα μου, έχω αποτυπώσει πολλά σημεία της, αλλά πιο πολύ με επηρεάζουν οι άνθρωποι και οι στιγμές. Ζούσαμε έντονα κάθε βράδυ στη Δόμνα, σε άλλα στέκια, παρέες, βόλτες. Όλα αυτά περνάνε μέσα στη δουλειά μου, χωρίς να το σκέφτομαι. Είναι βιώματα που βγαίνουν από μέσα σου.
Τι σημαίνει για σας η βράβευσή σας σε διεθνή διαγωνισμό στη Σλοβενία;
Αν και απέσπασα το δεύτερο βραβείο σε διεθνή ναΐφ έκθεση στη Σλοβενία, το σημαντικότερο για μένα ήταν ότι επιλέχθηκα να συμμετάσχω. Το να είσαι μέσα στους δέκα δεν σημαίνει ότι είσαι από τους δέκα καλύτερους στον κόσμο -αυτά είναι υπερβολές. Ωστόσο ήταν μια πολύ δυνατή εμπειρία. Γνώρισα ανθρώπους από όλο τον κόσμο, ζήσαμε μαζί, δουλέψαμε. Ένας οργασμός δημιουργίας για δέκα μέρες. Εκεί στέκομαι. Οι συναντήσεις, οι εικόνες, η ανταλλαγή απόψεων και ιδεών. Το βραβείο μπορεί να έρθει ή να μην έρθει. Αυτό που μένει είναι αυτό που έζησες.
Πώς προέκυψε η απόφαση να πάτε στη Ζάμπια και τι αποκομίσατε από αυτή την εμπειρία;
Άλλα περίμενα, άλλα βρήκα. Έμεινα, έφυγα, ξαναπήγα, έζησα εκεί σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μου. Η Αφρική υπάρχει μέσα μου. Δούλευα και παράλληλα έκανα εθελοντικά μαθήματα ζωγραφικής σε παιδιά σε ορφανοτροφείο, που λειτουργούσε γύρω από τη βιβλιοθήκη «Lubuto Library Partners» στη Λουσάκα. Από αυτά τα παιδιά πήρα περισσότερα απ’ όσα έδωσα. Το χαμόγελο, τη δίψα για ζωή, την καθαρότητα της ψυχής τους. Αυτή την αθωότητα τη μεταφέρω στη ζωγραφική μου. Όποιος λέει ότι δίνει χωρίς να παίρνει, καλύτερα να σταματήσει. Εκεί ήρθα αντιμέτωπος και με διαφορετικές έννοιες της ευτυχίας. Έχω δει ανθρώπους στην Αφρική να χαμογελούν χωρίς να έχουν τίποτα ενώ κάποιοι άλλοι που έχουν τα πάντα, να τους λείπει το χαμόγελο.
Συμμετέχετε στην Πολιτιστική Γειτονιά του δήμου Νεάπολης -Συκεών…
Είναι μια προσπάθεια να δοθεί ζωή σε έναν εγκαταλελειμμένο χώρο. Η Πολιτιστική Γειτονιά του δήμου Νεάπολης -Συκεών βρίσκεται κοντά στα βυζαντινά τείχη της Θεσσαλονίκης. Μια σειρά παλιών προσφυγικών κατοικιών επισκευάστηκαν για να φιλοξενήσουν δράσεις πολιτισμού. Ήταν ένα όραμα του δημάρχου Σίμου Δανιηλίδη να μετατρέψει παλιά προσφυγικά σπίτια σε μικρά καλλιτεχνικά εργαστήρια, σε έναν δρόμο περιπάτου. Επιλέχθηκα μαζί με άλλους καλλιτέχνες για να παρουσιάσουμε τη δουλειά μας. Είναι ένας τρόπος να επικοινωνήσουμε με τον κόσμο και να γνωρίσουν το έργο μας. Έρχονται μαθητές, κόσμος, υπάρχει κίνηση. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι ένας χώρος που ήταν «άχρηστος», έγινε ένας ζωντανός πυρήνας πολιτισμού και τέχνης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
