Στα επίπεδα του 2010 έφτασε το 2024 -και παρέμεινε το 2025- η απασχόληση στον κλάδο της φιλοξενίας και της εστίασης στην Κεντρική Μακεδονία, έπειτα από μια περίοδο χαμηλότερων «πτήσεων». Κάθετη πτώση της απασχόλησης είχε σημειωθεί κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα και ιδίως τη διετία 2013-2014, προτού αυτή αρχίσει να ακολουθεί εκ νέου την ανιούσα από το 2015 και έπειτα. Ωστόσο, χρειάστηκαν άλλα περίπου δέκα χρόνια, προκειμένου να επανέλθει στα επίπεδα του 2010. Στο μεταξύ, σχεδόν διπλάσια είναι, σε σχέση με το 2010, η απασχόληση στον τουρισμό στο Νότιο Αιγαίο και τα Ιόνια Νησιά, ενώ αύξηση σημειώνεται και στις περισσότερες από τις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδας, με εξαίρεση την Ήπειρο και τη Θεσσαλία, που εμφανίζουν στασιμότητα ή και μικρές απώλειες.
Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από δεδομένα του Παρατηρητηρίου «Skillscapes», που αναπτύχθηκε υπό τον συντονισμό του Εργαστηρίου Επιστήμης Δεδομένων και Ιστού (DataLab) του ΑΠΘ, σε συνεργασία με το Ερευνητικό Εργαστήριο Γεωγραφίας της Εργασίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και με τη συμμετοχή τριών εταιρειών, όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο μεταδιδάκτορας ερευνητής του Τμήματος Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Γεώργιος Βλαχάβας. Το παρατηρητήριο, για τη δημιουργία του οποίου εργάστηκαν περίπου 20 άτομα στα δύο πανεπιστήμια, αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου «Skillscapes και χρηματοδοτήθηκε μέσω του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με πόρους της ΕΕ- NextGenerationEU.
Χίλιες αγγελίες για εργασία κάθε εβδομάδα
Ουσιαστικά, το Παρατηρητήριο, στο οποίο σημειωτέον «ανεβαίνουν» περίπου 1000 αγγελίες εργασίας για θέσεις στον τουρισμό κάθε εβδομάδα, δίνει τη δυνατότητα για μια «ακτινογραφία» του τομέα του τουρισμού στην Ελλάδα και όχι μόνο, αφού καταγράφει δεδομένα και από τις ευρωπαϊκές αγορές κι είναι διαθέσιμο και στην αγγλική γλώσσα, ώστε να μπορούν να το αξιοποιήσουν και φορείς εκτός Ελλάδας. Μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για φορείς χάραξης πολιτικής, ερευνητές και επαγγελματίες του τουρισμού, επιχειρήσεις και φορείς κατάρτισης, αλλά και για τους ίδιους τους εργαζόμενους: για παράδειγμα, κάποιος που ενδιαφέρεται να βρει δουλειά στη Χαλκιδική μπορεί να το αξιοποιήσει για να μάθει ποιες ειδικότητες έχουν υψηλή ζήτηση και ποιες δεξιότητες ζητούν συχνότερα οι εργοδότες. Μπορεί να διαπιστώσει ότι υπάρχει αυξημένη ζήτηση για μάγειρες και μαγείρισσες, σερβιτόρους/ες και bartenders, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύονται συγκεκριμένες απαιτήσεις, όπως η εργασία σε ομάδα φιλοξενίας και η διατήρηση υψηλού επιπέδου εξυπηρέτησης πελατών. Με βάση αυτή την πληροφόρηση, μπορεί να επιλέξει πιο στοχευμένα την επόμενη κίνησή του: να παρακολουθήσει ένα εξειδικευμένο σεμινάριο bartending ή να επιλέξει να καταρτιστεί σε θέματα υγιεινής, εξυπηρέτησης και λειτουργίας τουριστικών μονάδων. Έτσι, το Παρατηρητήριο δεν του δείχνει απλώς «πού υπάρχουν δουλειές», αλλά και πώς μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστικός για να τις διεκδικήσει.
Με αντίστοιχο τρόπο, ένα Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΚΕΚ) μπορεί να αξιοποιήσει το Παρατηρητήριο για να σχεδιάσει προγράμματα που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των περιφερειακών αγορών εργασίας. Μέσα από τα δεδομένα του, μπορεί να δει ποιες δεξιότητες και ποια επαγγέλματα εμφανίζουν αυξημένη ζήτηση, ώστε να προσαρμόσει ανάλογα το περιεχόμενο των προγραμμάτων του. Επιπλέον, χάρη στη γεωγραφική ανάλυση, μπορεί να διαφοροποιήσει τη στόχευσή του ανά περιοχή: διαφορετικές δεξιότητες μπορεί να είναι πιο κρίσιμες σε έναν νησιωτικό τουριστικό προορισμό και διαφορετικές σε αστικές ή ορεινές περιοχές. Παράλληλα, το ΚΕΚ θα μπορεί να παρακολουθεί τις τάσεις σε βάθος χρόνου και να επικαιροποιεί δυναμικά τα προγράμματά του, διασφαλίζοντας ότι παραμένουν επίκαιρα και συνδεδεμένα με πραγματικές επαγγελματικές διεξόδους.
Μία στις τρεις αγγελίες στο Νότιο Αιγαίο – Δεύτερη η Χαλκιδική – Μεγαλύτερη ζήτηση για μάγειρες
Πλοηγούμενος κάποιος στην πλατφόρμα μπορεί να βρει ενδιαφέροντα στοιχεία: μία στις τρεις αγγελίες εργασίας αφορά την περιοχή του Νότιου Αιγαίου, ενώ μεταξύ των περιφερειακών ενοτήτων, πρώτος είναι ο κεντρικός τομέας των Αθηνών με το 9,6% των αγγελιών και ακολουθούν η Χαλκιδική (9,3%), η Μύκονος (8,2%), η Σαντορίνη (8,1%) και το Ηράκλειο (5,7%). Τα επαγγέλματα με τη μεγαλύτερη ζήτηση συνολικά στη χώρα είναι οι μάγειρες και μαγείρισσες (με το 14% των αγγελιών), σερβιτόρες/ες (11,5%) και ρεσεψιονίστ (11,2%). Η ζήτηση επικεντρώνεται κυρίως σε λειτουργικά επαγγέλματα και πολύ λιγότερο σε διοικητικές και επιτελικές θέσεις. Οι επιχειρήσεις αναζητούν κυρίως εργαζόμενους με οριζόντιες δεξιότητες (soft skills), ενώ η ζήτηση για ψηφιακές και «πράσινες» ή διοικητικές και ηγετικές δεξιότητες σχεδόν απουσιάζουν από τις αγγελίες.
Το να μπορέσουν όμως οι ερευνητές να σχηματίζουν σε πραγματικό χρόνο την παραπάνω εικόνα, κάθε άλλο παρά εύκολο ήταν. Η δημιουργία του τμήματος των αγγελιών στο Παρατηρητήριο ήταν η πιο απαιτητική, τεχνικά, πρόκληση για την ομάδα. «Το πιο δύσκολο τεχνικά κομμάτι της δουλειάς μας ήταν να “καθαρίσουμε” τα δεδομένα στις αγγελίες. Μιλάμε για χιλιάδες αγγελίες, 1000 την εβδομάδα και τον καθαρισμό των δεδομένων σε τέτοιο όγκο, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να τον κάνει άνθρωπος -μόνο εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, που πρέπει να εκπαιδευτούν γι’ αυτόν τον σκοπό. Χρησιμοποιώντας μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορέσαμε να βρούμε τον τρόπο κατηγοριοποίησης των αγγελιών, να εντοπίσουμε τα τυποποιημένα επαγγέλματα και να εξάγουμε δεξιότητες. Με εξαίρεση τα δεδομένα πραγματικού χρόνου, τα υπόλοιπα που υπάρχουν στο Παρατηρητήριο προήλθαν από την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat), την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) και το Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ)» εξηγεί ο Γιώργος Βλαχάβας και προσθέτει πως οι ερευνητές άρχισαν να «τραβούν» δεδομένα ήδη από τον Μάιο του 2025, προτού δηλαδή το έργο αρχίσει (το καλοκαίρι του ίδιου έτους).
Όχι «περίπατος», αλλά «σπριντ»
Η πιλοτική λειτουργία του Παρατηρητηρίου, το οποίο είναι ελεύθερα προσβάσιμο στη διεύθυνση https://skillscapes.csd.auth.gr, εκκίνησε πριν από περίπου μισό χρόνο. Κι η δημιουργία του δεν ήταν «περίπατος», συμπληρώνει ο ερευνητής, αλλά περισσότερο «σπριντ», καθώς οι προθεσμίες του Ταμείου Ανάκαμψης ήταν πολύ πιεστικές. Γιατί δημιουργήθηκε τώρα; Η αγορά εργασίας του ελληνικού τουρισμού, σύμφωνα με τους συντελεστές του έργου, βρίσκεται σε φάση έντονου μετασχηματισμού. «Η εποχικότητα, οι ελλείψεις προσωπικού, η αναντιστοιχία δεξιοτήτων, η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, αλλά και οι μεγάλες διαφορές από περιοχή σε περιοχή συνθέτουν ένα απαιτητικό και διαρκώς μεταβαλλόμενο και επισφαλές εργασιακό τοπίο. Ταυτόχρονα, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι συχνά διάσπαρτα, δύσκολα συγκρίσιμα ή διαθέσιμα με καθυστέρηση. Σε αυτή τη συγκυρία, η πρόσβαση σε έγκαιρη και αξιόπιστη γνώση γίνεται κρίσιμη. Το Παρατηρητήριο Skillscapes συμβάλλει σε αυτό, συγκεντρώνοντας και οργανώνοντας δεδομένα για τον τουρισμό, την οικονομία, την απασχόληση και τις δεξιότητες, ώστε να τα μετατρέπει σε κατανοητή και χρήσιμη πληροφορία. Με αυτόν τον τρόπο, επιτρέπει στους χρήστες να βλέπουν όχι μόνο τι συμβαίνει σήμερα, αλλά και πώς αλλάζουν οι ανάγκες της αγοράς στον χρόνο και στον χώρο» αναφέρει η ερευνητική ομάδα, διευκρινίζοντας ότι η νέα αυτή πλατφόρμα παρέχει στοιχεία για την πορεία της οικονομίας και των επενδύσεων στην Ευρώπη, για τις περιφερειακές τουριστικές αγορές της Ελλάδας, την ελληνική αγορά εργασίας στον τουρισμό, τις επιδόσεις της τουριστικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο και τις αγορές εργασίας και τις δεξιότητες στην Ευρώπη. Επειδή, δε, τα δεδομένα της πλατφόρμας είναι ανοιχτά, οποιοσδήποτε μπορεί να τα αξιοποιήσει για τη δημιουργία δικής του/της εφαρμογής.
Δύο ελληνικές περιφέρειες στις πρώτες θέσεις πανευρωπαϊκά στη χωρική συγκέντρωση στον κλάδο
Άλλα ενδιαφέροντα ευρήματα: μεταξύ των εργαζομένων στον τουρισμό της Κεντρικής Μακεδονίας, τρεις στους δέκα είναι διαχρονικά υψηλής εξειδίκευσης (το σχετικό ποσοστό ήταν 29,2% το 2024 και 30,8% το 2011). Οι περιοχές της Ελλάδας βρίσκονται ωστόσο στις τελευταίες θέσεις σε επίπεδο ΕΕ στο ποσοστό εργαζομένων με υψηλή εξειδίκευση, παρά τη σχετικά καλή εικόνα: στην Αττική, για παράδειγμα, το ποσοστό εργαζομένων στον τουρισμό που έχουν αποκτήσει τριτοβάθμια εκπαίδευση ανέρχεται σε 83,9% και παρόλα αυτά η περιοχή βρίσκεται στη θέση 205 μεταξύ των 274 ευρωπαϊκών περιφερειών.
Κατά τα λοιπά, η Κεντρική Μακεδονία καταλαμβάνει τη 10η θέση μεταξύ 13 ελληνικών περιφερειών ως προς τη συγκέντρωση τουριστικών δραστηριοτήτων στην περιοχή, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο κατατάσσεται στη θέση 211 μεταξύ 274 περιφερειών. Ο δείκτης χωρικής συγκέντρωσης για τον κλάδο της φιλοξενίας και εστίασης περιλαμβάνει δύο ελληνικές περιφέρειες στις πρώτες δύο θέσεις πανευρωπαϊκά, τα Ιόνια Νησιά και το Νότιο Αιγαίο (ο συγκεκριμένος δείκτης δείχνει ότι ο κλάδος έχει υψηλότερο μερίδιο στην απασχόληση, σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο, δηλαδή υπάρχει ισχυρή τοπική εξειδίκευση σε τουριστικές δραστηριότητες).
Πηγή: ΑΠΕ/ΜΠΕ
