Εκατόν έξι χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη Γενοκτονία των Ποντίων. Χρόνια μεστά μνήμης, αγώνα, πόνου, προσπαθειών για να αναγνωριστεί επίσημα σε παγκόσμιο επίπεδο το δράμα ενός λαού που βίωσε διώξεις, τάγματα εργασίας, βασανιστήρια, λιμό και ξεριζωμό από τα πατρογονικά εδάφη. Τουλάχιστον 350.000 θύματα άφησε πίσω της η μαζική σφαγή που άρχισε με την αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα το 1919. Εκατόν έξι χρόνια μετά και ο αγώνας για την επίσημη και διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων παραμένει, όπως έγραψαν για τη «Θ» ο ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Κωνσταντίνος Φωτιάδης και ο ιστορικός Βλάσης Αγτζίδης.
Πόντος: Δικαίωμα και υποχρέωση στη Μνήμη
Του Κωνσταντίνου Εμ. Φωτιάδη
Συμπληρώθηκαν 106 χρόνια από την πρώτη γενοκτονία του 20ου αιώνα. Ο απόηχος του μεγάλου δράματος, που έπληξε τους αυτόχθονους λαούς στη Μικρά Ασία, παραμένει ισχυρά εκκωφαντικός και επίκαιρος, γιατί δεν ολοκληρώθηκε η δικαίωση των εκατοντάδων χιλιάδων νεκρών, που σφαγιάστηκαν από τους Nεότουρκους και τους Κεμαλικούς. Σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας άπειρα επίσημα προξενικά ντοκουμέντα που τεκμηριώνουν το έγκλημα της γενοκτονίας, που διαπράχθηκε σε βάρος των χριστιανικών λαών της περιούσιας γης του πλανήτη μας. Ωστόσο, οι διεθνείς οργανισμοί, τα πανεπιστημιακά ιδρύματα, οι ελεγχόμενες έδρες Διεθνούς Δικαίου, τα ερευνητικά κέντρα ανάδειξης και καταδίκης των γενοκτονιών και κυρίως οι επιζώντες των θυμάτων, εγκλωβισμένοι από τις διακρατικές ίντριγκες και τις περιφερειακές ισορροπίες δεν μπόρεσαν ακόμη να πετύχουν την καθολική καταδίκη των πρωταιτίων. Γεωπολιτικές, γεωστρατηγικές, πολλαπλές ιδεολογικο-κοινωνικές σκοπιμότητες, συσχετισμοί Δυνάμεων και κυρίως οικονομικοί παράγοντες, εμποδίζουν τη λυτρωτική αναγνώριση των απεχθών θηριωδιών. Τις συνωμοτικές αποσιωπήσεις του Αρμενικού, Ποντιακού και Ασσυριακού Ζητήματος, θα πρέπει πλέον να τις φωνάζουμε δυνατά και να συμμετέχομε δυναμικά στις καταδίκες τους, ώστε οι εκκωφαντικές κραυγές των άφωνων νεκρών να φτάνουν σε όλη την Οικουμένη, μήπως και αλλάξει κάτι. Τα τελευταία όμως γεγονότα στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή μάς επιβεβαιώνουν ότι η ιστορία δεν μπόρεσε να μας διδάξει τον δρόμο που έπρεπε να επιλέξουμε.
«Οι πόλεμοι ΄κ΄ εστάθανε, κάθαν ατόσον γίνταν
Και ξαν΄, ΄ς ση γην απάν, ανθρώπ΄τόπον ΄κ΄έχνε να κείνταν.
Πόσα μωρά κάθαν βραδήν κείντανε πεινασμένα
Κι ας΄σην πείναν ευρίκ΄ν΄ατά, πουρνά αποθαμένα.
Μανάχον που νουνίζ΄ ατό, τα γόνατα μ’ τρομάζνε
Πως επεντρόπ΄σαν οι ανθρώπ΄ κι άμον ανθρώπ΄ ΄κι ομοιάζ΄νε».
Όμως, ανεξάρτητα από τη στάση των κρατικών μηχανισμών και των ισχυρών πολιτικών προσώπων, υπάρχει και η δύναμη της μνήμης, που είναι δύσκολο, τα σκοτεινά αυτά κέντρα, να αμφισβητήσουν την ηθική της βάση. Υπάρχουν βιντεοσκοπημένες ζωντανές μαρτυρίες, ηχογραφημένες καταγραφές επιζώντων, πολύμορφες εκθέσεις, μαρτυρικές καταγραφές, απομνημονεύματα, λογοτεχνικά κείμενα, ημερολόγια, βιογραφικές μαρτυρίες, αρχειακά έγγραφα, επώνυμες καταθέσεις κρατικών υπαλλήλων, πλούσια αρθρογραφία σε εφημερίδες και περιοδικά, καταγγελτικές εκθέσεις αυτοπτών μαρτύρων και πολλά ντοκουμέντα, που θεμελιώνουν το έγκλημα της Γενοκτονίας όπως ακριβώς νομοθετήθηκε στη Σύμβαση για την πρόληψη και καταστολή του στις 10 Δεκεμβρίου του 1948.
Για μια αποτελεσματική στρατηγική αναγνώρισης της Γενοκτονίας
Του Βλάση Αγτζίδη
Έπειτα από 34 χρόνια από την πρώτη αναγνώριση της γενοκτονίας από την ελληνική Βουλή, ενώ είχαν προηγηθεί 70 χρόνια συνειδητής σιωπής, το ερώτημα που μπαίνει είναι η στρατηγική που πρέπει να ακολουθηθεί από εδώ και πέρα.
Η στρατηγική για την προώθηση της γνώσης για το ιστορικό γεγονός σε εθνικό επίπεδο αφενός και της αναγνώρισης της Γενοκτονίας σε διεθνές επίπεδο αφετέρου πρέπει να βασίζεται στους εξής κεντρικούς άξονες:
-Ενιαία Αντιμετώπιση (Το «Όλον» έναντι του «Μέρους»). Η ορθή ιστορική και πολιτική προσέγγιση είναι η προώθηση της αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής συνολικά (1914-1923), μέρος της οποίας αποτελεί η Γενοκτονία στον Πόντο. Είναι πιο αποτελεσματικό σε διεθνές επίπεδο να αναδεικνύεται το σύνολο των εγκλημάτων κατά των Ελλήνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αντί για την αποσπασματική αναγνώριση ανά περιοχή.
– Σύνδεση με άλλες Γενοκτονίες. Η εξόντωση των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν μέρος μιας ευρύτερης, ενιαίας πολιτικής του τουρκικού εθνικισμού (Νεότουρκοι και Κεμαλικοί) για την εκκαθάριση των χριστιανικών πληθυσμών (Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων).
– Απόρριψη της «Αδράνειας» και των Στερεοτύπων. Πρέπει να καταγγέλλεται διαρκώς η τάση υποτίμησης των ιστορικών γεγονότων από φορείς του κράτους, αλλά και από μέρους της ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας. Όπως και οι αντιπροσφυγικές και «ιδεοληπτικές» ερμηνείες μέρους της ελληνικής ακαδημαϊκής και πολιτικής ελίτ, που για δεκαετίες απωθούσαν το ζήτημα λόγω παρωχημένων αντιπροσφυγικών στερεοτύπων.
– Διεθνοποίηση μέσω Επιστημονικής Τεκμηρίωσης. Η τεκμηρίωση των γεγονότων της Γενοκτονίας ως μεθοδολογικό ζήτημα έχει πλέον επιλυθεί σε διεθνές ακαδημαϊκό επίπεδο, τόσο με την αναγνώριση από τη Διεθνή Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (IAGS), όσο και από πληθώρα επιστημονικών συνεδρίων, Πρακτικών που έχουν εκδοθεί και μονογραφιών που αναλύουν λεπτομερώς τα γεγονότα και τη νομική τους διάσταση.
– Ενεργοποίηση της Κοινωνίας των Πολιτών. Η αναγνώριση από τη Βουλή των Ελλήνων το 1994 (για τον Πόντο) και το 1998 (για την υπόλοιπη Μικρά Ασία) ήταν αποτέλεσμα της πίεσης των προσφυγικών οργανώσεων που αμφισβήτησαν τα κυρίαρχα κρατικά ιδεολογήματα.
Εκείνη η ενεργοποίηση πρέπει να αποτελέσει οδηγό για τη διεκδικητική στάση των προσφυγικών συλλόγων απέναντι στην κρατική λήθη.
Με μια στρατηγική βέβαια που επιβάλλεται να συνδυάζει την επιστημονική τεκμηρίωση της γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής, με τη συνεχή ακτιβιστική δράση.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
