Τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον των ελάτων στην Ελλάδα κρούουν εδώ και καιρό οι επιστήμονες, προειδοποιώντας ότι τα εμβληματικά αυτά δέντρα βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με τον κίνδυνο αφανισμού. Τα αργά αναπτυσσόμενα κωνοφόρα έχουν διαμορφώσει για γενιές τα ορεινά δάση της χώρας, επιβιώνοντας σε μεγάλα υψόμετρα, σε φτωχά εδάφη και σε βραχώδεις, δύσβατες πλαγιές.
Παραδοσιακά, τα έλατα συγκαταλέγονται στα πιο ανθεκτικά είδη της ελληνικής χλωρίδας, με αξιοσημείωτη ικανότητα να αντέχουν την ξηρασία, τις προσβολές εντόμων και τις πυρκαγιές που κατά διαστήματα πλήττουν τα μεσογειακά οικοσυστήματα. Τα δάση ελάτης έχουν εξελιχθεί επί αιώνες μαθαίνοντας να «συνυπάρχουν» με τη φωτιά. Ωστόσο, οι νέες συνθήκες που διαμορφώνει η κλιματική κρίση φαίνεται να ξεπερνούν τα όρια αντοχής τους, καθιστώντας αβέβαιο το αν αυτά τα οικοσυστήματα μπορούν να επιβιώσουν στο μέλλον.
Στο ζήτημα αυτό εστιάζει και πρόσφατο αφιέρωμα της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, το οποίο αναδεικνύει τους πολλαπλούς κινδύνους που απειλούν τα ελληνικά έλατα. Το δημοσίευμα περιγράφει πώς η αύξηση της θερμοκρασίας, η παρατεταμένη ξηρασία και οι ολοένα συχνότερες και πιο έντονες πυρκαγιές αποδυναμώνουν τα δάση, οδηγώντας σε εκτεταμένη ξήρανση και απώλεια βιοποικιλότητας.
Παράλληλα, το αφιέρωμα απευθύνει σαφή έκκληση προς την ελληνική Πολιτεία για άμεση δράση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για στοχευμένα μέτρα προστασίας, επιστημονική παρακολούθηση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Όπως επισημαίνεται, η τύχη των ελάτων δεν αφορά μόνο τη διατήρηση ενός εμβληματικού δασικού είδους, αλλά συνδέεται άρρηκτα με τη συνολική ανθεκτικότητα των ελληνικών ορεινών οικοσυστημάτων απέναντι στην κλιματική κρίση.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει το δημοσίευμα της The Guardian στην αποστολή του ερευνητή Δημήτρη Αβτζή, ο οποίος κλήθηκε την άνοιξη να καταγράψει τις επιπτώσεις πυρκαγιάς στην Πελοπόννησο. Αν και αρχικά το τοπίο έμοιαζε γνώριμο, σύντομα έγινε σαφές ότι η έκταση της καταστροφής ξεπερνούσε κάθε προηγούμενο: εκατοντάδες εκτάρια με νεκρά ή ετοιμοθάνατα έλατα, ακόμη και σε περιοχές που δεν είχαν καεί.
Ο Αβτζής προειδοποίησε άμεσα το υπουργείο Περιβάλλοντος, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη μεταπυρική υποβάθμιση, αλλά για αποτέλεσμα συσσωρευμένων πιέσεων που ενισχύονται από την κλιματική κρίση. Η παρατεταμένη ξηρασία, η μείωση της χιονοκάλυψης και η πτώση των υπόγειων υδάτων αποδυναμώνουν τα δάση, ανοίγοντας τον δρόμο σε μαζικές προσβολές εντόμων, όπως τα σκαθάρια φλοιού, που μπορούν να οδηγήσουν σε εκτεταμένη νέκρωση.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα, αλλά παρατηρείται σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με τη Νότια Ευρώπη να θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη. Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι τα μεσογειακά οικοσυστήματα διαθέτουν ικανότητες αναγέννησης, αν και πρόκειται για αργή και άνιση διαδικασία.
Ο Αβτζής επισημαίνει ότι υπάρχουν τα επιστημονικά εργαλεία και η γνώση, αλλά απαιτείται άμεση πολιτική βούληση και εφαρμογή μέτρων. «Δεν υπάρχει χρόνος για απαισιοδοξία», σημειώνει, προειδοποιώντας ότι τα φαινόμενα που καταγράφονται σήμερα θα γίνονται όλο και συχνότερα.
