Τα ψυχανθή δεν είναι απλώς μια καλλιέργεια· μπορούν να γίνουν το κλειδί για μια βιώσιμη, ανθεκτική και κερδοφόρα γεωργία. Στο επίκεντρο του τετραετούς ευρωπαϊκού έργου VALERECO (Αξιοποίηση των υπηρεσιών οικοσυστήματος που σχετίζονται με τα ψυχανθή) βρίσκεται η προσπάθεια να ποσοτικοποιηθούν οι πολύτιμες Οικοσυστημικές Υπηρεσίες τους και να μετατραπούν τα επιστημονικά δεδομένα σε πρακτικά εργαλεία για τους αγρότες. Από τη μείωση του κόστους παραγωγής και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην ξηρασία, μέχρι τη δημιουργία νέων οικονομικών ευκαιριών, οι πρώτες δοκιμές δείχνουν πως τα ψυχανθή μπορούν να προσφέρουν ουσιαστικά οφέλη στη σύγχρονη γεωργία.
Το έργο VALERECO, χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα Horizon Europe, προϋπολογισμού 4,899 εκατ. ευρώ και διάρκειας έως το 2028, αποτελεί μια σημαντική πρωτοβουλία για την ευρωπαϊκή γεωργία. Με τη συμμετοχή 15 εταίρων από 11 χώρες και συντονιστή τον αναπληρωτή καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Ηλία Τραυλό, το έργο σημείωσε ένα σημαντικό ορόσημο με την επιτυχή έναρξη των Ζωντανών Εργαστηρίων (Living Labs) σε όλη την Ευρώπη. Μετά από έναν παραγωγικό πρώτο χρόνο πειραματικών εφαρμογών στον αγρό, οι υπεύθυνοι του έργου παρουσιάζουν στους παραγωγούς και γεωργικούς συμβούλους τα πρώτα ευρήματα, δείχνοντας πώς τα ψυχανθή μπορούν να βελτιώσουν την υγεία του εδάφους, να ενισχύσουν τη βιοποικιλότητα και να αυξήσουν τη συνολική απόδοση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
Ένας πρώτος χρόνος με επίκεντρο την πράξη
Κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του, όπως επισημαίνει σε σημερινή του ανακοίνωση το reframe.food, το VALERECO δημιούργησε εννέα Ζωντανά Εργαστήρια (Living Labs) σε Ιταλία, Ελλάδα, Ολλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία και Σερβία, θέτοντας γερά θεμέλια για μια μακροπρόθεσμη, παραγωγό-κεντρική έρευνα. Στα εργαστήρια αυτά, παραγωγοί, γεωργικοί σύμβουλοι και ερευνητές συνεργάστηκαν για να θέσουν προτεραιότητες και να δοκιμάσουν πρακτικές λύσεις σε πραγματικές συνθήκες αγρού.
Η πρώτη καλλιεργητική περίοδος απέδωσε χειροπιαστά αποτελέσματα: πραγματοποιήθηκαν δοκιμές ποικιλιών σε ένα ευρύ φάσμα ψυχανθών, όπως ρεβίθια, φάβα, φακές, σούλα, τριφύλλι, βίκος, λούπινο, μηδική και σόγια. Παράλληλα, τα εργαστήρια αξιολόγησαν τις καλλιέργειες υπό τοπικές εδαφοκλιματικές συνθήκες, δοκίμασαν πρακτικές διαχείρισης ζιζανίων και εκτίμησαν τη δυνατότητα μείωσης εισροών, όπως λιπάσματα.
Κάθε εργαστήριο διοργάνωσε επίσης την πρώτη ετήσια συνάντηση του συμβουλίου του, εντάσσοντας παραγωγούς και συμβούλους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τον σχεδιασμό των πειραμάτων.
Τα πρώτα αυτά βήματα δείχνουν ότι η έρευνα δεν μένει στα χαρτιά, αλλά εφαρμόζεται άμεσα στον αγρό, φέρνοντας αποτελέσματα που μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που καλλιεργούνται τα ψυχανθή σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση.
Γιατί έχει σημασία για τους Ευρωπαίους αγρότες
Οι πρώτες δοκιμές και οι συνεχιζόμενες εφαρμογές που έγιναν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου, προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για τη γεωργική κοινότητα σχετικά με: τη μείωση του κόστους, μιας και διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο τα ψυχανθή μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από συνθετικά αζωτούχα λιπάσματα και ζιζανιοκτόνα και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, αφού γίνεται δοκιμή ανθεκτικών στην ξηρασία ποικιλιών και πρακτικών διαχείρισης που βοηθούν τις εκμεταλλεύσεις να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή.
Παράλληλα, διερευνώνται και οι οικονομικές ευκαιρίες, καθώς γίνεται μελέτη της εμπορικής αξιοποίησης των ψυχανθών και της διαφοροποίησης των πηγών εισοδήματος.
Επόμενα βήματα: ψηφιακά εργαλεία και μεταφορά γνώσης
Με τα Ζωντανά Εργαστήρια πλέον σε πλήρη λειτουργία, το VALERECO μπαίνει στη νέα φάση του, δίνοντας έμφαση στη μεταφορά γνώσης και στη στήριξη της λήψης αποφάσεων. Στα άμεσα σχέδια περιλαμβάνονται η ανάπτυξη ενός ψηφιακού κόμβου πληροφόρησης για τα ψυχανθή (Digital Legume Information Hub – DLIH) και η δημιουργία ενός συστήματος υποστήριξης αποφάσεων (Decision Support System – DSS).
Τα εργαλεία αυτά, όπως τονίζεται στην ανακοίνωση, θα παρέχουν τεκμηριωμένη και στοχευμένη καθοδήγηση σε παραγωγούς και συμβούλους, ενισχύοντας την εφαρμογή των αποτελεσμάτων στον αγρό.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
