Της Δήμητρας Μακρή
Ξαφνικά τα χαμόγελα για την εξαιρετική ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας πάγωσαν. Μέχρι πρότινος οι Βρυξέλλες διαπίστωναν σημαντική πρόοδο των Τιράνων, καθώς άνοιγαν το ένα κεφάλαιο μετά το άλλο κι έβλεπαν πως ίσως να κατέληγαν οι διαπραγματεύσεις μέχρι το 2027 και να γινόταν η χώρα μέλος της ΕΕ μέχρι το 2030.
Η υπόθεση Μπαλούκου άλλαξε όμως το σκηνικό, καθώς με έγγραφό της η Κομισιόν ανησυχεί για την αυξανόμενη παρέμβαση και πίεση σε δημόσιους λειτουργούς του δικαστικού συστήματος, ενώ είχε τονίσει στο ετήσιο πόρισμά της πως η Αλβανία πρέπει να εργαστεί υπέρ της λογοδοσίας.
Τι έκανε η Μπελίντα Μπαλούκου; Σύμφωνα με την Ειδική Δομή κατά της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος (SPAK), η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ράμα και υπουργός Υποδομών και Ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές υποθέσεις κατάχρησης εξουσίας, πίεσης μαρτύρων και διαφθοράς. Οι υποθέσεις αυτές αφορούν στο Τούνελ Λογαρά στη νοτιοδυτική Αλβανία και στο Τμήμα 4 της Μεγάλης Περιφερειακής Οδού των Τιράνων. Και στις δυο περιπτώσεις υπάρχουν υποψίες για παραβίαση των κανόνων ισότιμης συμμετοχής σε διαγωνιστικές διαδικασίες και ενδεχόμενη προκαθορισμένη επιλογή αναδόχου.
Η υπόθεση Μπαλούκου πήγε στο Ειδικό Δικαστήριο για τη Διαφθορά και το Οργανωμένο Έγκλημα, το οποίο αποφάσισε την απομάκρυνση από τα καθήκοντά της. Ο πρωθυπουργός Ράμα προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, που μέχρι να αποφανθεί οριστικά επέτρεψε στην Μπαλούκου να επιστρέψει στα καθήκοντά της.
Παρέμβαση Ράμα
Τελικά, στις 9 Φεβρουαρίου απέρριψε το αίτημα του Ράμα και πλέον θα πρέπει η Βουλή –η οποία τελεί υπό την πλειοψηφία του Σοσιαλιστικού Κόμματος και μέχρι τώρα προστάτευε την Μπαλούκου- να αποφασίσει αν θα άρει ή όχι την ασυλία της αντιπροέδρου της κυβέρνησης. Κι εδώ παρενέβη ο πρωθυπουργός λέγοντας πως δεν επείγει το ζήτημα της SPAK, ανακοινώνοντας πως θα αλλάξει τη νομοθεσία και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για να ξεκαθαρίσει πως η απομάκρυνση από τα καθήκοντα δεν αφορά μέλη της κυβέρνησης.
Η Κομισιόν ξεκαθάρισε πως η Βουλή φέρει την ευθύνη εξέτασης αιτημάτων άρσης της ασυλίας και κάλεσε το Σώμα να εξετάσει άμεσα το αίτημα της SPAK για άρση της ασυλίας της Μπαλούκου. Τόνισε πως η πάλη της Αλβανίας απέναντι στη διαφθορά και τον σεβασμό των συνταγματικών διαδικασιών, την εφαρμογή του κράτους δικαίου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ευρωπαϊκή της πορεία. Ανέδειξε ουσιαστικά ένα εσωτερικό ζήτημα της χώρας σε καίρια δοκιμασία για τη δέσμευση της Αλβανίας στο κράτος δικαίου και την πάταξη της διαφθοράς.
Η αντιπολίτευση χαιρέτισε τη στάση της Κομισιόν, υποστήριξε πως η κυβέρνηση θέτει σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας και πως πλέον δεν είναι απλώς μια υπόθεση διαφθοράς, αλλά μια δοκιμασία για τη διάκριση των εξουσιών.
Πού πήγαν δεκάδες χιλιάδες τόνοι επικίνδυνων αποβλήτων;
Η Αλβανία βρίσκεται και ενώπιον του σημαντικότερου περιβαλλοντικού σκανδάλου που αντιμετώπισε ποτέ. Τουλάχιστον 33 άτομα, μεταξύ των οποίων και Τούρκοι υπήκοοι, τέθηκαν είτε σε προσωρινή κράτηση είτε σε κατ΄ οίκον περιορισμό φερόμενοι ως εμπλεκόμενοι στο σκάνδαλο Κουρούμ, το οποίο εκτείνεται σε τρεις πόλεις, τα Τίρανα, το Δυρράχιο και το Ελμπασάν.
Μεταξύ των 33 βρίσκονται διευθυντικά στελέχη τριών εταιρειών, μεταφορείς αποβλήτων, αξιωματούχοι του Λιμανιού και του Τελωνείου, της Εθνικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, οι οποίοι όχι μόνο εμπλέκονται σε παράνομο εμπόριο επικίνδυνων αποβλήτων αλλά και στην… εξαφάνιση δεκάδων χιλιάδων τόνων βιομηχανικών υποπροϊόντων εντός της χώρας χωρίς ίχνος λογοδοσίας.
Το τουρκικών συμφερόντων εργοστάσιο κατασκευής αλουμινίου Κουρούμ, επίσημα ανέφερε ότι παρήγαγε γύρω στους 1.000 τόνους επικίνδυνων αποβλήτων. Όμως οικονομικοί φάκελοι και συμβόλαια που κατασχέθηκαν, οδηγούν τους εισαγγελείς σε συμπέρασμα πως σε διάστημα 5ετίας η παραγωγή αποβλήτων ανήλθε στους 30.000 τόνους. Όλα, πάντως, ξεκίνησαν όταν το 2024 επέστρεψε από την Ταϊλάνδη ως ανεπιθύμητο φορτίο 2.800 τόνων αποβλήτων που ξεκίνησε από το Δυρράχιο. Σύμφωνα με αλβανικά ΜΜΕ, το φορτίο ήταν η κορυφή του παγόβουνου που φτιαχνόταν επί χρόνια, στη διάρκεια των οποίων εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι επικίνδυνων αποβλήτων από το Κουρούμ κατευθύνονταν και κρύβονταν παρανόμως, δεν καταγράφονταν, αποθηκεύονταν σε επικίνδυνες συνθήκες ή απλώς… εξαφανίζονταν.
Το σκάνδαλο προφανώς αγγίζει και το κράτος. Οι εισαγγελείς μιλούν ξεκάθαρα για την αδυναμία της Εθνικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος να ελέγξει ενδελεχώς το Κουρούμ και τις συνεργάτιδες εταιρείες, μια θεσμική «παράλυση» η οποία επέτρεψε να μεταφέρονται ανενόχλητα τα παράνομα απόβλητα. Η ευθύνη των πολιτικών επίσης είναι μεγάλη υπό την έννοια ότι αρχικά αρνήθηκαν πως υπήρχαν επικίνδυνα φορτία.
Ο πρωθυπουργός κατηγόρησε τα ΜΜΕ και την αντιπολίτευση ότι κατασκεύασε το θέμα προκαλώντας πανικό, κάτι που βεβαίως η εξέλιξη των ποινικών διώξεων αναδεικνύει και την ύπαρξή τους και την ανικανότητα των κρατικών θεσμών. Επιπρόσθετα, είτε πρόκειται για ανικανότητα είτε για αμέλεια, το κράτος απέτυχε να προστατέψει και τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον επιτρέποντας μια εγκληματική οικονομία αποβλήτων να δρα ανενόχλητη. Η δικαστική συνέχεια μένει να αποδείξει αν οι αλβανικοί θεσμοί μπορούν να αντιμετωπίσουν βαθιές παθογένειες του συστήματος.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
