Του Νίκου Φωτόπουλου
Στο μάτι του κυκλώνα της οπαδικής βίας βρίσκεται εδώ και σχεδόν μια δεκαετία η Θεσσαλονίκη. Και μπορεί ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης να δηλώνει ότι θα αλλάξει η νομοθεσία και θα αναζητηθούν εγκληματικές ομάδες που κρύβονται από πίσω, αλλά δεν ανέφερε τίποτα ούτε γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος για τους συνδέσμους, ούτε για το ποιοι εξυπηρετήθηκαν από την κατάργηση του νόμου Ορφανού, που για όσο ίσχυσε σχεδόν «εξαφάνισε» την οπαδική βία…
Ο θάνατος του 20χρονου Κλεομένη το βράδυ της περασμένης Πέμπτης στην Καλαμαριά, έρχεται να προστεθεί στη μαύρη λίστα των θανάτων με οπαδικό υπόβαθρο στη Θεσσαλονίκη, επιβεβαιώνοντας ότι ο κύκλος της βίας όχι μόνο δεν έκλεισε, αλλά εξελίσσεται και μετασχηματίζεται. Το έγκλημα φέρει όλα τα χαρακτηριστικά μιας σύγκρουσης με ρίζες βαθύτερες, στον τρόπο λειτουργίας του οπαδικού φαινομένου στη χώρα.
Ο 23χρονος κατηγορούμενος, οπαδός του Άρη, απολογήθηκε την Τετάρτη επί δύο ώρες ενώπιον της Α΄ τακτικής ανακρίτριας Θεσσαλονίκης υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν σε κατάσταση άμυνας, καθώς είχε δεχθεί επίθεση από το θύμα και την παρέα του. Μετά δύο ώρες εξηγήσεων κρίθηκε προφυλακιστέος, αντιμετωπίζοντας βαριές κατηγορίες για ανθρωποκτονία με πρόθεση, παράνομη οπλοκατοχή και οπλοχρησία. Σύμφωνα με πληροφορίες, περιέγραψε ότι προσπάθησε να διαφύγει, όμως καταδιώχθηκε και ξυλοκοπήθηκε, με αποτέλεσμα να κάνει χρήση του μαχαιριού που κουβαλούσε. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μαρτυρία ντελιβερά που φαίνεται ότι βρέθηκε τυχαία στο σημείο και φέρεται να επιβεβαιώνει ότι ο 23χρονος καταδιώχθηκε από ομάδα ατόμων που του είχαν στήσει καρτέρι.
Να σημειωθεί ότι σήμερα ήμερα απολογείται στην Α τακτική ανακρίτρια Θεσσαλονίκης ο 19χρονος φίλος του Κλεομένη, μετά την αναβάθμιση του κατηγορητηρίου την Πέμπτη σε κακούργημα για βαριά σκοπούμενη σωματική βλάβη. Στο μεταξύ, η αστυνομία προχώρησε στην προσαγωγή ενός ατόμου, γνωστού συνδεσμίτη της κιτρινόμαυρης ΠΑΕ, που στο παρελθόν είχε εργαστεί ως υπεύθυνος ασφαλείας του Άρη. Πρόκειται για έναν 30χρονο, τον οποίο ο θύτης του φονικού στην Καλαμαριά φέρεται να είχε ενημερώσει τηλεφωνικά για το περιστατικό, λίγα λεπτά μετά την αιματηρή συμπλοκή.
Έξω από τα γήπεδα
Τα στοιχεία συνθέτουν μια εικόνα προσχεδιασμένης και οργανωμένης σύγκρουσης, με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ραντεβού και καρτέρια θανάτου… Δεν δείχνει να πρόκειται για τυχαία συμπλοκή, αλλά για ένα ακόμη επεισόδιο σε μια αλυσίδα βίας που διατηρείται έξω από τα γήπεδα, εκεί όπου η παρουσία των αρχών είναι πιο περιορισμένη και οι κανόνες λιγότερο σαφείς.
Κι ενώ το αίμα δεν έχει ακόμη στεγνώσει, ένα άλλο περιστατικό έρχεται να υπογραμμίσει ότι η ένταση παραμένει ενεργή και εντός των αθλητικών χώρων. Η επίθεση σε δημοσιογράφους στο γήπεδο της Τούμπας, πριν τον αγώνα ΠΑΟΚ – Λεβαδειακού, δείχνει ότι η κουλτούρα εκφοβισμού όχι απλώς δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά θεριεύει. Οι οκτώ κατηγορούμενοι αφέθηκαν τελικά ελεύθεροι μετά από αναβολή της δίκης, ενώ στη δικογραφία περιλαμβάνονται ακόμη έξι άτομα, γεγονός που καταδεικνύει τη συλλογική διάσταση της δράσης.
Σε αυτό το σκηνικό, οι δηλώσεις του κ. Χρυσοχοΐδη στη Θεσσαλονίκη επιχειρούν να παρουσιάσουν μια εικόνα ελέγχου της κατάστασης. Ο ίδιος έκανε λόγο για… βελτίωση της εικόνας στα γήπεδα, υποστηρίζοντας ότι οι αθλητικές εγκαταστάσεις λειτουργούν πλέον χωρίς επεισόδια και με αυξημένη παρουσία οικογενειών. Παρουσίασε, μάλιστα, συγκεκριμένα στοιχεία: 1.593 έλεγχοι, 147 συλλήψεις, 196 διώξεις και 13 προφυλακίσεις, καθώς και την εξάρθρωση τριών εγκληματικών οργανώσεων που συνδέονταν με οπαδικά δίκτυα.
Ωστόσο, η ίδια η πραγματικότητα των τελευταίων ημερών φαίνεται να αμφισβητεί αυτή την εικόνα. Όπως ο ίδιος παραδέχθηκε, οι εγκληματικές ομάδες έχουν μεταφέρει τη δράση τους εκτός γηπέδων, αξιοποιώντας τις παλιές δομές των οργανωμένων οπαδών. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν έχει εξαλειφθεί, απλά έχει αλλάξει μορφή και γεωγραφία. Αυτό εξηγεί γιατί όλες οι μεγάλες υποθέσεις των τελευταίων ετών δεν εκτυλίχθηκαν μέσα σε γήπεδα, αλλά στους δρόμους.
Άλλαξε ο Μανωλιός…
Ίσως για αυτό ο υπουργός προανήγγειλε νέα αυστηροποίηση της νομοθεσίας, με ειδική πρόβλεψη για βαριά ποινική ευθύνη σε ενήλικες που στρατολογούν ανηλίκους για τη διάπραξη εγκληματικών πράξεων. Παράλληλα, ανακοίνωσε την έναρξη σαρωτικών ερευνών για τον εντοπισμό των εγκληματικών ομάδων που δρουν στον οπαδικό χώρο. Πρόκειται για κινήσεις που δείχνουν αποφασιστικότητα, αλλά ταυτόχρονα συνιστούν και έμμεση παραδοχή ότι τα μέχρι σήμερα μέτρα δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα…
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η νομοθεσία αποδεικνύεται ανεπαρκής στην πράξη. Μέρος της απάντησης βρίσκεται στη λειτουργία των ίδιων των συνδέσμων. Παρά τις απαγορεύσεις και τις ρυθμίσεις που προέβλεπαν τη λειτουργία ενός μόνο επίσημου συνδέσμου ανά ομάδα, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι δομές αυτές όχι μόνο δεν εξαφανίστηκαν, αλλά προσαρμόστηκαν. Οι παλιοί σύνδεσμοι μετατράπηκαν σε «λέσχες», «καφενεία» ή άλλες μορφές συλλογικότητας, διατηρώντας ουσιαστικά την ίδια «σκοτεινή» λειτουργία. Σε αυτούς τους χώρους συνεχίζουν να συγκεντρώνονται άτομα που ασκούν επιρροή στον οπαδικό χώρο, οργανώνουν δράσεις και εμπλέκονται ενίοτε σε παράνομες δραστηριότητες. Η υπόθεση εξάρθρωσης κυκλώματος διακίνησης ναρκωτικών από το τμήμα Αθλητικής Βίας της ΕΛΑΣ, πριν λίγους μήνες στη Θεσσαλονίκη, είναι ενδεικτική και δείχνει ότι το οπαδικό περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ευρύτερων εγκληματικών δραστηριοτήτων.
Δυστυχώς, τα γήπεδα έχουν εξελιχθεί σε χώρους όπου διακινούνται ναρκωτικές ουσίες, με οργανωμένους οπαδούς να λειτουργούν ως «βαποράκια». Το φαινόμενο δεν είναι νέο, αλλά τα τελευταία χρόνια φαίνεται να εντείνεται, με τη διείσδυση οργανωμένων κυκλωμάτων που εκμεταλλεύονται το πλήθος και την ανωνυμία. Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά στη σχέση των συνδέσμων με τις ίδιες τις ομάδες. Όπως προκύπτει από μαρτυρίες, οι διοικήσεις συχνά βρίσκονται σε μια ιδιότυπη ισορροπία, προσπαθώντας να διατηρήσουν την υποστήριξη των οργανωμένων χωρίς να έρθουν σε ανοιχτή σύγκρουση μαζί τους. Αυτό δημιουργεί ένα πλαίσιο ανοχής, μέσα στο οποίο αναπτύσσονται φαινόμενα που δύσκολα ελέγχονται…
Θεσσαλονίκη: Πέντε οι νεκροί της οπαδικής βίας
Πέντε νεκρούς στον βωμό του χουλιγκανισμού μετράει από το 2017 και μετά η Θεσσαλονίκη, γεγονός που αποδεικνύει ότι παρά τα μέτρα και τις αυστηρότερες ποινές, ο πυρήνας του προβλήματος παραμένει άθικτος:
- Τον Απρίλιο 2020, ο 24χρονος Κύπριος Νάσος Κωνσταντίνου καταδιώχθηκε από οπαδούς του Ηρακλή μετά από αγώνα ΠΑΟΚ – Παναθηναϊκού και προσπαθώντας να διαφύγει παρασύρθηκε από ΙΧ στην οδό Αγίου Δημητρίου.
- Τον Ιανουάριο 2020, ο 28χρονος Βούλγαρος Τόσκο Μποζατζίσκι, οπαδός ομάδας αδελφοποιημένης με τον Άρη, δέχτηκε επίθεση από οπαδούς του ΠΑΟΚ κοντά στο Μέγαρο Μουσικής και προσπαθώντας να διαφύγει βρέθηκε στο οδόστρωμα και παρασύρθηκε από αυτοκίνητο.
- Τον Φεβρουάριο 2020, ο 18χρονος Άλκης Καμπανός δολοφονήθηκε εν ψυχρώ από αδίστακτους συνδεσμίτες του ΠΑΟΚ, ενώ καθόταν ανύποπτος με τους φίλους στην είσοδο μιας πολυκατοικίας κοντά στο γήπεδο του Άρη.
- Τον Δεκέμβριο 2023, ο 34χρονος Θεσσαλονικιός αστυνομικός Γιώργος Λυγγερίδης έπεσε νεκρός από ναυτική φωτοβολίδα που εκτόξευσε 18χρονος οπαδός του Ολυμπιακού.
- Την Πέμπτη, 12 Μαρτίου, ο 20χρονος οπαδός του ΠΑΟΚ Κλεομένης Αλήτσιος μαχαιρώθηκε στην Καλαμαριά από 23χρονο οπαδό του Άρη.
Το ιδιώνυμο του «νόμου Ορφανού»
Σε ένα τέτοιο το περιβάλλον, επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για την ανάγκη μιας πιο σκληρής νομοθεσίας, αλλά και για την αναβίωση παλαιότερων, πιο αποτελεσματικών πρακτικών. Η «Θ» απευθύνθηκε στον πρώην υφυπουργό Αθλητισμού, Γιώργο Ορφανό, που με τον «νόμο Ορφανού» (το άρθρο 20 του Ν. 3472/2006 αντικατέστησε το άρθρο 41ΣΤ του Ν. 2725/1999), παρουσίασε για περίπου δύο χρόνια εντυπωσιακά αποτελέσματα στην καταπολέμηση του χουλιγκανισμού.
Όπως δηλώνει ο ίδιος, η καθιέρωση του «ιδιώνυμου» αδικήματος και η άμεση επιβολή ποινών χωρίς αναστολές («η λογική ήταν απλή: αν είσαι ένοχος, πας φυλακή») οδήγησαν σε μείωση της βίας, ενώ τα γήπεδα γέμισαν ξανά με φιλάθλους. «Τα περιστατικά βίας μειώθηκαν κατά 80%, και το 20% που απέμεινε ήταν μεμονωμένα περιστατικά. Τα οργανωμένα φαινόμενα είχαν ουσιαστικά κατασταλεί. Πριν την εφαρμογή των μέτρων, οι θεατές στην Α’ Εθνική έφταναν τα 680.000 εισιτήρια τον χρόνο. Τρία χρόνια μετά, τα εισιτήρια αυξήθηκαν στα τρία εκατομμύρια. Ο κόσμος ένιωσε ασφάλεια και επέστρεψε στα γήπεδα», σημειώνει ο πρώην υφυπουργός. Ο ίδιος αναφέρει πως οκτώ άτομα οδηγήθηκαν τότε άμεσα στη φυλακή στο πρώτο τετράμηνο εφαρμογής του νόμου και στη συνέχεια κανείς δεν τόλμησε να επαναλάβει τέτοιες πράξεις.
Σύμφωνα με τον κ. Ορφανό, το πρόβλημα επανεμφανίστηκε όταν το πλαίσιο αυτό αποδυναμώθηκε από μεταγενέστερες παρεμβάσεις των διαδόχων του… Θέτει μάλιστα ένα κρίσιμο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο: Ποιος χρηματοδοτεί το οπαδικό κίνημα; Η απάντηση, όπως υποστηρίζει, μπορεί να αποκαλύψει και τους πραγματικούς υπεύθυνους πίσω από τη βία…
Μόνο η καταστολή δεν αρκεί
Του Χαράλαμπου Αποστολίδη, δικηγόρου
Από νεαρός δικηγόρος ήμουν μέλος της επιτροπής καταπολέμησης της βίας στα γήπεδα. Παρήλθαν τρεις δεκαετίες. Τα πράγματα έγιναν χειρότερα και δολοφονικότερα. Οι προσπάθειες/ νομοθετικές πρωτοβουλίες (πχ. νόμος Ορφανού) πολεμήθηκαν και έπεσαν στο κενό. Αμφίβολα είναι και τα αποτελέσματα του νέου νόμου Βρούτση. Οι πάσης φύσεως εκδηλώσεις οπαδικής βίας μέχρι και δολοφονίες ή ίδιους τρόπους συνεχίζονται εντονότερα. Ο νόμος Βρούτση μπορεί να θέσπισε αυστηρότερες ποινές όμως η βία, όπως πολλάκις τονίζαμε όλοι κατά την ψήφιση του, ήδη είχε βρει διέξοδο έξω από τα γήπεδα. Τελευταίο περιστατικό είναι πλέον αυτό του Κλεομένη.
Θα φανούν ασύνδετα τα παρακάτω που θα αναφέρω όμως δεν είναι. Οι πράξεις βίας από ανήλικους μέσα και έξω από τα σχολεία αυξάνονται και πληθύνονται. Αφορούν όχι μόνον θύτες και θύματα, μαθητές αλλά και καθηγητές. Γονείς και καθηγητές είναι τρομοκρατημένοι, ιδίως οι τελευταίοι δεν τολμούν να ανοίξουν το στόμα τους γιατί φοβούνται. Η έμφυλη βία και η ενδοοικογενειακή βία γεμίζουν καθημερινά τα ακροατήρια των δικαστηρίων και παρά της αυστηρές ποινές και φυλακίσεις αυξάνεται και πληθύνεται. Οδηγοί στο δρόμο αλληλλοχτυπιούνται με σοβαρές σωματικές βλάβες. Σύνδεσμοι φιλάθλων καθίστανται ορμητήρια επαχθών πράξεων, σύλλογοι γονέων που αντί να προστατεύουν τις μαθητικές κοινότητες – καθηγητές και διδακτικό προσωπικό, αντί να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους, επιτίθενται σε εκπαιδευτικούς με αβάσιμες καταγγελίας μετατρέποντας τα θύματα σε θύτες. Δεν ξεχνώ και τους δημοσιογράφους που έπεσαν θύματα της οπαδικής βίας.
Τα αποτελέσματα όλων αυτών δυστυχώς δεν είναι ασύνδετα μεταξύ τους γιατί είναι συμπτώματα μιας παραπαίουσας κοινωνίας. Η κοινωνία παραπαίει από διαφόρους λόγους, οι οποίοι είναι αντικείμενο έρευνας ψυχιάτρων και κοινωνιολόγων. Τα τελευταία τριάντα χρόνια η πολιτεία δημιούργησε μια κοινωνία βίαια, η οποία παράγει και αναπαράγεται μέσα από τα παραπάνω καθημερινά σε όλα τα πεδία ακόμα και στους εργασιακούς χώρους. Τα ισόβια έχουν αποδειχθεί ανίκανα να συνετίσουν οποιονδήποτε.
Η απάντηση σε αυτήν την κοινωνία που είναι βίαιη και παράγει βία είναι πολυπαραγοντική και χρειάζεται δουλειά από την πολιτεία, την Εκκλησία, την παιδεία, τους γονείς, τη Δικαιοσύνη και όλους τους θεσμούς που συγκροτούν μια κατά τα άλλα δημοκρατική κοινωνία . Εν κατακλείδι όσο η κοινωνία θα είναι βίαιη, θα θρηνούμε χθες τον Άλκη, σήμερα τον Κλεομένη κι αύριο τον…
Οι άνθρωποι του ποδοσφαίρου οφείλουν να δώσουν το παράδειγμα
Του Ντίνου Κούη, Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης στην ΠΚΜ, πρώην ποδοσφαιριστή Άρη
Η επανάληψη τέτοιων τραγικών περιστατικών, 4 χρόνια μετά τη δολοφονία του Άλκη Καμπανού, δεν μπορεί παρά να μας γεμίζει θλίψη και προβληματισμό. Ως άνθρωπος που έζησε το ποδόσφαιρο σε άλλες εποχές, αισθάνομαι την ανάγκη να επισημάνω ότι, παρά τις έντονες αντιπαλότητες υπήρχε ένα άγραφο όριο, μια γραμμή που δύσκολα ξεπερνιόταν. Σήμερα, αυτή η γραμμή φαίνεται να έχει σβήσει.
Οφείλουμε να επαναφέρουμε στο προσκήνιο το αληθινό νόημα του «ευ αγωνίζεσθαι», όχι ως μια τυπική έννοια, αλλά ως στάση ζωής που καλλιεργεί τον σεβασμό, την αυτοσυγκράτηση και την αποδοχή του άλλου. Ο αθλητισμός δεν πρέπει να αποτελεί πεδίο εκτόνωσης βίας, αλλά χώρο διαμόρφωσης χαρακτήρων και αξιών.
Η οπαδική ταυτότητα σε ορισμένες περιπτώσεις μετατράπηκε από στοιχείο αθλητικού πάθους σε φορέα επιθετικότητας και κοινωνικής εκτόνωσης. Δεν είναι απλώς ένα ζήτημα αθλητισμού, αλλά αντανάκλαση βαθύτερων κοινωνικών ελλειμμάτων, που σχετίζονται με την παιδεία, την οικογένεια και τη γενικότερη κρίση αξιών της κοινωνίας μας.
Ταυτόχρονα, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την αγωνία των γονέων. Αντιλαμβάνομαι τους φόβους και τις ανασφάλειές τους. Οι νέοι βρίσκονται σε μια ευαίσθητη και καθοριστική φάση της ζωής τους, όπου αναζητούν ταυτότητα, αποδοχή και προσανατολισμό. Είναι ευθύνη όλων μας, της οικογένειας η οποία και η ίδια δοκιμάζεται μέσα στις πιέσεις και τις δυσκολίες της σύγχρονης καθημερινότητας, του σχολείου, της πολιτείας και κοινωνίας, να τους προσφέρουμε υγιή πρότυπα, στήριξη και ουσιαστική καθοδήγηση, ώστε να μην παρασύρονται σε συμπεριφορές που οδηγούν στη βία και τον διχασμό, αλλά να επιλέγουν τον δρόμο του σεβασμού, της συνύπαρξης και της δημιουργίας. Οι δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ιδιαίτερα στα σχολεία, αποτελούν αναγκαίο και ουσιαστικό βήμα. Η πρόληψη μέσω της παιδείας είναι ίσως το πιο ισχυρό εργαλείο μας.
Ωστόσο, απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση, συνέπεια στην εφαρμογή των νόμων, σαφής λογοδοσία όλων των εμπλεκομένων και ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας. Οι αθλητές και οι άνθρωποι του ποδοσφαίρου οφείλουν να δώσουν το παράδειγμα, επαναφέροντας το άθλημα στον πυρήνα του: τον σεβασμό, την ευγενή άμιλλα και τη χαρά της συμμετοχής. Κάθε νέα τραγωδία είναι μια ηχηρή υπενθύμιση ότι οφείλουμε να δράσουμε πιο αποφασιστικά, πιο συντονισμένα και κυρίως, με ειλικρίνεια απέναντι στο πρόβλημα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
