Η γενιά που μεγάλωσε χωρίς social media, ενηλικιώθηκε μέσα στην οικονομική κρίση, έζησε τον Δεκέμβρη του 2008 σαν υπόσχεση αλλαγής και σήμερα προσπαθεί ακόμα να βρει τη θέση της μέσα σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητα, βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας θεατρικής παράστασης της ομάδας θεάτρου Αντίρρηση, «ΣΑΡΑΝΤΑ ΠΛΑΣ».
Η παράσταση, που παρουσιάζεται το ερχόμενο Σαββατοκύριακο στο Θέατρο Τεχνών στο πλαίσιο της Ανοιχτής Σκηνής του Δήμου Θεσσαλονίκης, κινείται ανάμεσα στο θέατρο ντοκουμέντο και τη μυθοπλασία, επιχειρώντας να καταγράψει τους φόβους, τις ματαιώσεις, το χιούμορ αλλά και τις αντιφάσεις των σημερινών σαραντάρηδων. Τριών ανθρώπων που βρίσκονται σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής τους και προσπαθούν να μιλήσουν για όσα δεν έγιναν, για όσα χάθηκαν και για όσα εξακολουθούν να τους κρατούν ζωντανούς.
Από την άλλη βέβαια, το «ΣΑΡΑΝΤΑ ΠΛΑΣ» δεν είναι μια παράσταση μόνο για τους σαραντάρηδες. Είναι μια παράσταση για όλους όσοι ένιωσαν ότι μεγάλωσαν πριν την ώρα τους, για εκείνους που έμαθαν να επιβιώνουν ανάμεσα σε κρίσεις, φόβους και αδιέξοδα, αλλά συνεχίζουν να αναζητούν χώρο να αναπνεύσουν χωρίς να απολογούνται γι’ αυτό που είναι. Γιατί, ίσως, το πιο θαρραλέο πράγμα τελικά να είναι να παραδεχτείς την αποτυχία σου και να συνεχίσεις.
Με αφορμή το «ΣΑΡΑΝΤΑ ΠΛΑΣ», ο σκηνοθέτης και δημιουργός της παράστασης, Χάρης Πεχλιβανίδης, μιλάει στο ThitaNews για τη γενιά των σύγχρονων σαραντάρηδων, το αίσθημα της αποτυχίας, τη δυσκολία της ενηλικίωσης, τη μνήμη του 2008 αλλά και το τι σημαίνει να κάνεις θέατρο σήμερα στη Θεσσαλονίκη.
Όπως λέει και ο ίδιος, πρόκειται για μια γενιά που «μεγάλωσε πριν την ώρα της», κουβαλώντας από νωρίς τα βάρη της ανασφάλειας και της επιβίωσης, αλλά που εξακολουθεί να αρνείται πεισματικά να χάσει τη νεανικότητα, τη συγκίνηση και την ανάγκη να ονειρεύεται.
Πώς προέκυψε η ιδέα για μια παράσταση γύρω από τη γενιά των 40 πλας;
Καταρχάς να πω ότι εγώ είμαι 40 πλας, οπότε η πρώτη αφορμή είναι ο ίδιος μου ο εαυτός. Όχι με την έννοια του εγωκεντρισμού, αλλά γιατί σκέφτηκα ότι για αυτή τη γενιά μπορεί να μιλήσει ουσιαστικά μόνο κάποιος που τη ζει από μέσα. Βλέπω γύρω μου ανθρώπους της ηλικίας μου, φίλους και συνομήλικους, που αν κάνουν ένα βήμα πίσω και κοιτάξουν τη ζωή τους, συνειδητοποιούν ότι είμαστε μια γενιά που πέρασε και δεν ακούμπησε. Είμαστε η γενιά των διαδοχικών κρίσεων. Τα παραγωγικά μας χρόνια ξεκίνησαν μέσα στην οικονομική κρίση, ακολούθησε ο Covid και μετά ήρθε η μία κρίση πάνω στην άλλη. Και τώρα, λίγο πριν τα 50, αναρωτιόμαστε: «Τι κάναμε τελικά; Πού βρισκόμαστε;» Επιπλέον, μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια. Ζήσαμε χωρίς social media, χωρίς την απόλυτη ψηφιοποίηση, με περισσότερη αθωότητα και περισσότερο «έξω». Σήμερα βρισκόμαστε ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς. Για τους εικοσάρηδες θεωρούμαστε boomers, ενώ ουσιαστικά είμαστε ακόμα νέοι. Αυτό το μετέωρο αίσθημα ήταν η βασική αφορμή της παράστασης.
Θεωρείς ότι η γενιά μας κουβαλά έντονα το αίσθημα της αποτυχίας;
Ναι, πάρα πολύ. Νομίζω ότι είμαστε μια γενιά που βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπη με τον φόβο της αποτυχίας αλλά και με την ίδια την αποτυχία. Αποτύχαμε να αλλάξουμε τον κόσμο, ενώ κάποτε πιστεύαμε ότι μπορούσαμε. Πολλοί άνθρωποι της ηλικίας μας νιώθουν ότι απέτυχαν να κάνουν οικογένεια, να χτίσουν σχέσεις, να ενταχθούν σε μια σύγχρονη κοσμοθεωρία. Από τη μία είχαμε στα 20 μας τα βάρη ενός πενηντάρη λόγω της κρίσης, και τώρα στα 40 ζούμε σαν εικοσάρηδες, με συγκατοίκους, χωρίς σταθερότητα, σαν να μη μεγαλώσαμε ποτέ πραγματικά. Αυτό ακριβώς εξερευνά η παράσταση. Είναι ένα θέατρο ντοκουμέντο για την αποτυχία.
Μίλησέ μας λίγο περισσότερο για το στοιχείο του θεάτρου ντοκουμέντου στην παράσταση. Είναι ένα είδος που έχεις ασχοληθεί κι άλλες φορές
Το θέατρο ντοκουμέντο είναι ένα είδος που με απασχολεί πολύ και πρακτικά και ακαδημαϊκά αφού πάνω σε αυτό είναι και το διδακτορικό μου. Είναι ένα είδος που εξελίσσεται συνεχώς και έχει πολλές μορφές, αλλά πάντα βασίζεται σε ένα αληθινό γεγονός ή σε ένα πραγματικό κοινωνικό φαινόμενο. Στη δική μας περίπτωση, το ντοκουμέντο είναι οι ίδιοι οι ηθοποιοί. Αυτό που αποκαλώ «ζωντανά ντοκουμέντα». Ο θεατής βλέπει ανθρώπους που βρίσκονται πάνω στη σκηνή ως ο εαυτός τους, σε ένα συνεχές φλερτ ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. Το ντοκουμέντο δεν υπάρχει μόνο για να τεκμηριώσει κάτι, αλλά υπάρχει και για να δημιουργήσει νέες σκέψεις γύρω από την πραγματικότητα.
Ποιος είναι ο βασικός στόχος της παράστασης; Τι θέλετε να καταλάβει το κοινό για αυτή τη γενιά;
Ότι η αποτυχία δεν είναι κάτι κακό. Δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίζουμε σαν στίγμα. Είναι κομμάτι της ζωής. Και επίσης ότι, όσο μόνοι κι αν νιώθουμε μέσα σε αυτή τη διαδρομή, τελικά υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι που σκέφτονται και αισθάνονται με τον ίδιο τρόπο. Αυτή η μοναξιά μπορεί να γίνει κοινός τόπος. Είναι επίσης πολύ λεπτή η γραμμή ανάμεσα στην επιτυχία και την αποτυχία. Κάπως έχουμε «πετύχει να αποτυγχάνουμε». Και όταν το συνειδητοποιήσεις αυτό, εκεί αρχίζει η πραγματική σκέψη, πολιτική, φιλοσοφική, αναστοχαστική. Ο Δεκέμβρης του 2008, μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, ήταν ίσως η μεγαλύτερη συλλογική εμπειρία αναβρασμού που έζησε η γενιά μας. Εκεί ξεκίνησε για πολλούς από εμάς μια διαφορετική αντίληψη για τον κόσμο. Για έναν μήνα πιστέψαμε πραγματικά ότι μπορούσε να αλλάξει κάτι. Βγήκαμε στους δρόμους χωρίς φόβο. Και εκεί, με έναν τρόπο, αποτύχαμε. Αλλά ήταν μια βαθιά κοινή εμπειρία. Όπως κοινή εμπειρία είναι πλέον και τα Τέμπη, απλώς με διαφορετικούς όρους και μεγαλύτερη ωριμότητα.
Πιστεύεις ότι η γενιά μας διατηρεί ακόμα μια νεανικότητα;
Ναι, απόλυτα. Νομίζω ότι είμαστε οι πιο νέοι σαραντάρηδες που υπήρξαν ποτέ στην ιστορία, μέχρι τώρα τουλάχιστον. Δεν μεγαλώνουμε εύκολα ούτε στο μυαλό ούτε στην ψυχή. Ακόμα νιώθουμε νέοι, ακόμα ντυνόμαστε σαν νέοι, ακόμα έχουμε την ανάγκη να δοκιμάζουμε πράγματα και να συγκρουόμαστε. Παρότι οι μικρότεροι μάς θεωρούν boomers, εμείς δεν αισθανόμαστε έτσι.
Αν έπρεπε να δώσεις μερικούς λόγους για να έρθει κάποιος να δει την παράσταση, ποιοι θα ήταν;
Ο πρώτος είναι ότι θεωρώ πως αφορά πολύ περισσότερο κόσμο από τους σαραντάρηδες. Ο δεύτερος είναι ότι, αν θέλει κάποιος να ακούσει κάτι για τη γενιά μας, θα το ακούσει από εμάς τους ίδιους και όχι από τρίτους. Εμείς γράφουμε τη δική μας ιστορία. Ένας ακόμη λόγος είναι ότι αγαπήσαμε πάρα πολύ αυτή τη δουλειά. Είναι μια πολύ ομαδική διαδικασία και νομίζω ότι αυτό φαίνεται στη σκηνή. Εμένα, ως θεατή, πάντα με ενδιαφέρει να βλέπω δουλειές όπου καταλαβαίνεις ότι οι άνθρωποι έχουν επενδύσει ψυχικά. Και, τέλος, μπορεί να έχει και πλάκα…
Πώς είναι να κάνεις θέατρο στη Θεσσαλονίκη σήμερα;
Έχει πολλές ευκολίες αλλά και πάρα πολλές δυσκολίες. Η ευκολία είναι ότι μπορείς πιο εύκολα να βρεις ανθρώπους για να συνεργαστείς και πολλά πράγματα γίνονται πιο άμεσα. Από την άλλη όμως, δεν υπάρχουν χρήματα για το θέατρο. Η χρηματοδότηση είναι σχεδόν ανύπαρκτη και αυτό κάνει τα πάντα πολύ δύσκολα. Ουσιαστικά κάνεις μια παράσταση με την ελπίδα ότι ίσως αργότερα καλύψεις τα έξοδά σου. Όχι ότι θα βγάλεις χρήματα. Και δυστυχώς ό, τι γίνεται στη Θεσσαλονίκη μένει στη Θεσσαλονίκη. Δεν υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον από το κέντρο, αλλά ούτε και η αλληλεγγύη που θα έπρεπε να υπάρχει μέσα στην ίδια την πόλη. Λείπουν και οι χώροι συνάντησης των καλλιτεχνών. Τα καλλιτεχνικά στέκια όπου θα μπορούσαν οι άνθρωποι να ανταλλάσσουν ιδέες και να δημιουργούν κοινότητες. Γι’ αυτό πολλές φορές νιώθουμε ήρωες όσοι κάνουμε θέατρο εδώ. Παλεύουμε με αόρατους αλλά υπαρκτούς εχθρούς και ξέρουμε ότι πολλές δουλειές, όσο καλές κι αν είναι, μπορεί απλώς να σβήσουν.
Ποια άλλη γενιά θεωρείς πως θα μπορούσες να κάνεις παράσταση ως συνέχεια αυτής;
Δεν μπορώ να το σκεφτώ εύκολα αυτή τη στιγμή, γιατί αυτή η παράσταση ξεκίνησε από κάτι πολύ προσωπικό. Από τη δική μου σχέση με τη γενιά μου. Θεωρώ όμως ότι κάθε γενιά πρέπει να μιλήσει για τον εαυτό της. Ο σημερινός 20άρης να κάνει μια παράσταση για τους 20άρηδες, ο 30άρης για τους 30άρηδες. Εγώ μάλλον θα συνεχίσω τη σειρά. Ίσως σε δέκα χρόνια να κάνω το «50 ΠΛΑΣ». Θα έχει sequels σίγουρα.
Θα υπάρξει συνέχεια για την παράσταση μετά την Ανοιχτή Σκηνή;
Το θέλουμε πάρα πολύ. Θέλουμε να συνεχίσει η παράσταση και στη Θεσσαλονίκη αλλά και όπου αλλού μπορέσει να ταξιδέψει. Είναι τρεις ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονται σε μια κρίσιμη στιγμή της ζωής τους και πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να αγγίξει πολύ κόσμο εκεί έξω!
