Συνέντευξη στη Σοφία Κωνσταντινίδου
Υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Αλέξανδρου Ραπτοτάσιου, ο σπουδαίος ηθοποιός αναμετράται στη σκηνή του Θεάτρου Αριστοτέλειον με τον «VANYA» του πολυβραβευμένου Σάιμον Στίβενς. Η σύγχρονη και συμπυκνωμένη εκδοχή του έργου του Αντόν Τσέχοφ προκαλεί έναν ηθοποιό να υποδυθεί οκτώ ρόλους, ακροβατώντας ανάμεσα στην κωμωδία και την τραγωδία χαρακτήρων που θέλουν απεγνωσμένα να αλλάξουν τις ζωές τους.
Από τον Τσέχοφ και τον «Βάνια» μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ, την παιδεία, την απάθεια και τον ναρκισσισμό του Έλληνα και της εποχής, ο Γιώργος Καραμίχος μας μιλά σε μια συζήτηση χωρίς πολιτική ορθότητα, για την ευθύνη του πολίτη, την αισθητική, τα social media, την τέχνη και την κοινωνία του faux bijoux.
Επέστρεψες μετά από 12 χρόνια στο Θέατρο Τέχνης με τον «Vayna». Τι σε συγκινεί περισσότερο σε αυτή τη σύγχρονη εκδοχή τουΣάιμον Στίβενς;
Με συγκινεί η διαδικασία του να δεις την οπτική γωνία όλων των ρόλων γιατί στην αρχή, διαβάζοντας το έργο, ένιωσα ότι ήταν σαν ένα στοίχημα υποκριτικής: το πώς γίνεται να παίξεις όλους τους ρόλους. Ήμουν αρκετά διστακτικός μέχρι να πω το ναι. Ξαναδιαβάζοντάς το, συνειδητοποίησα ότι η μαγεία του συγκεκριμένου εγχειρήματος δεν είναι ο πειραματισμός -γιατί ο πειραματισμός δεν μπορεί να είναι ο στόχος της δουλειάς- αλλά η κατάδυση σε όλους τους ρόλους ταυτόχρονα. Δεν έχουμε συχνά τη δυνατότητα αυτή ως ηθοποιοί. Όσο κι αν μελετήσεις το έργο, όσο κι αν καταλάβεις το πνεύμα του και των άλλων ρόλων, στην ουσία υποδύεσαι έναν χαρακτήρα. Βλέπεις το έργο από μία οπτική γωνία και υποστηρίζεις αυτά τα δίκαια. Όταν όμως πρέπει να μεταπηδήσεις και μάλιστα σε κλάσματα δευτερολέπτου στην οπτική γωνία του άλλου και να δεις τη δική του ποιότητα αδικίας, γιατί είναι ένα έργο για την αδικία, αντιλαμβάνεσαι ότι όλοι οι ρόλοι είναι με κάποιο τρόπο δυστυχείς. Όλοι αισθάνονται ότι δεν έχουν αυτό που θα ήθελαν. Αυτό είναι χαρακτηριστικό του Τσέχοφ, της ρώσικης ψυχής αλλά και της ελληνικής ψυχής. Αυτό είναι το κοινό που συνδέει, νομίζω, τους ανθρώπους συνολικά, αλλά ειδικά τους Έλληνες και τους Ρώσους. Μας έλεγε ο δάσκαλός μου, ο Ιάκωβος Ψαράς που μας δίδασκε Τσέχοφ, ότι αυτό που ταιριάζει ανάμεσα στη ρώσικη και την ελληνική ψυχή είναι η ποιότητα του άδικου και της γενναιοδωρίας: ενώ δεν έχεις, ταυτόχρονα θέλεις να δίνεις. Δεν είχα καταλάβει πόσες αντοχές απαιτούνταν για την παράσταση. Νομίζω ότι αν το είχα καταλάβει, ο γέρος (γέλια), δεν θα δεχόμουν. Τώρα το διαβάζω αλλιώς, τώρα το διασκεδάζω τρελά. Είναι μια φοβερή άσκηση και όταν δεν παίζω, μου λείπει.
Ο Τσέχοφ μας καταλαβαίνει καλύτερα απ’ όσο καταλαβαίνουμε εμείς τον εαυτό μας;
Δεν είναι τυχαίο που τόσα χρόνια έχουμε αυτή τη μαγεία. Μου έλεγε η μακαρίτισσα δασκάλα μου Αντιγόνη Βαλάκου στην τελευταία παράσταση που έπαιξε, την οποία είχα σκηνοθετήσει: «Ρε Γιώργο, υπάρχουν κάποιοι συγγραφείς που έγραψαν περισσότερο για τους ηθοποιούς και λιγότερο για τους θεατές και ο Τσέχοφ είναι ένας από αυτούς». Μακάρι κάθε θεατής να μπορούσε να εμβαθύνει στο έργο με τον τρόπο που εμβαθύνει ένας ηθοποιός. Γιατί μελετώντας τον ρόλο, όσο κι αν θες να το μοιραστείς, όλα αυτά τα επίπεδα που έχει είναι πάρα πολύ δύσκολο να τα καταλάβεις. Ο μόνος τρόπος είναι να τα αισθανθείς. Όταν συντελεστεί αυτό το άγιο γεγονός του να συντεθούν όλα τα στοιχεία πολύ καλά -από τη σκηνοθεσία και από τους ηθοποιούς- όταν όλα λειτουργήσουν τέλεια, τότε ο θεατής με την αίσθηση μπορεί να εισπράξει αυτό το πλήρες. Αλλά είναι αδιανόητο το πόσο βάθος έχει. Σε κάθε παράσταση υπάρχουν στιγμές, ατάκες, παύσεις. Χθες, ας πούμε, μου βγήκαν δύο παύσεις τόσο μαγικές που με ρούφηξαν. Μπήκα σε έναν άλλο κόσμο. Και ξέρω ότι την επόμενη φορά δεν θα μπορέσω να το κάνω. Δεν γίνεται από μνήμης. Είναι από ένστικτο.
Ο Vanya κατάλαβε αργά τι ήθελε από τη ζωή. Είναι πιο επώδυνο να καταλάβεις αργά ή να μην καταλάβεις ποτέ;
Όπως έλεγε ο Μπέρναρντ Σω, «τι ωραία που είναι τα νιάτα, τι κρίμα χαραμίζονται στους νέους» (γέλια)… Νωρίς δεν μπορείς να καταλάβεις, είναι θέμα εμπειρίας. Είναι πολύ λίγα τα πεφωτισμένα άτομα που έχω γνωρίσει στη ζωή μου που έχουν αυτή την σοφία, τη σχεδόν διαγενεαλογική εμπειρία και τους βλέπεις να συντονίζονται με τη χαρά. Νομίζω ότι η μόνη γνώση που μπορούμε να κατέχουμε είναι το πώς να είμαστε παρόντες στην ευτυχία μας, στην καλή τύχη μας. Τίποτα άλλο δεν μπορεί για μένα να θεωρηθεί επιτυχία σε αυτή τη ζωή: Η επιτυχία είναι το να είσαι παρών και ευτυχής. Αυτός είναι ο στόχος για όλους μας. Όμως αυτό δεν επιτυγχάνεται εύκολα, ειδικά όταν εκπαιδεύεσαι για το αντίθετο. Εκπαιδευόμαστε σε μια στείρα αντιμετώπιση της ζωής, άρα είναι πολλά τα εμπόδια για να μάθουμε να αγαπάμε και να αγαπιόμαστε. Σαφέστατα το να πεθάνεις σε πλήρη άγνοια είναι τρομακτικό. Είναι καλό, έστω και αργά, να συνειδητοποιούμε τις ήττες της ζωής, γιατί μέσα από τις ήττες μαθαίνουμε. Η επιτυχία είναι πολύ επικίνδυνο μονοπάτι. Όταν αποτυγχάνεις, όταν χάνεις τον στόχο για λίγο, όταν συνδέεσαι με την απώλεια, τότε αρχίζεις να εκτιμάς το παρόν. Πολλές φορές οι άνθρωποι πρέπει να αρρωστήσουμε ή να χάσουμε κάποιους δικούς μας για να εκτιμήσουμε τη ζωή…
Ως λαός μετράμε πολλές ήττες…
Από τον Χρυσό Αιώνα και μετά μόνο ήττες μετράμε. Ο λόγος είναι ο ναρκισσισμός μας που μας έχει καταφάει. Θεωρούμε ότι είμαστε ξεχωριστοί, οι καλύτεροι·και όταν νομίζεις ότι είσαι έτσι, δεν μαθαίνεις. Έχουμε χάσει τη μπάλα. Αισθανόμαστε τρελή χαρά να αποκαθηλώνουμε ανθρώπους που έχουν αξία για ένα μικρό λάθος και να προσκυνάμε ανθρώπους ανθυπομέτριους, γιατί αυτό μας κάνει να νιώθουμε σπουδαίοι. Όταν συγκρίνεσαι με τους πολιτικούς που έχουμε σήμερα, σαφώς κερδίζεις. Και η θέση του αδικημένου δουλεύει πάρα πολύ· είναι κι αυτό κομμάτι του ναρκισσισμού μας. Από τον ραγιαδισμό και μετά δεν εκπαιδεύσαμε τα παιδιά μας στην καλή αισθητική. Και ήταν μοιραίο μετά την Τουρκοκρατία μέχρι και σήμερα, από όλες τις παρατάξεις να κυβερνούν άνθρωποι άσχετοι, που δεν πολέμησαν και δεν δούλεψαν ποτέ. Ήρθαν οι δύο παγκόσμιοι, ήμασταν απροετοίμαστοι· πολεμήσαμε, γιατί στον πόλεμο έχουμε δυνάμεις, παρότι υπήρχαν άπειροι δωσίλογοι των οποίων οι απόγονοι κυβερνούν ακόμη. Εμφύλιος, η χειρότερη μορφή πολέμου. Χούντα, πλήρης σκοταδισμός. Και μετά το πανηγύρι του ΠΑΣΟΚ, με επιδοτήσεις, συνεταιρισμούς και την ψευδαίσθηση του πλούτου. Αντί να το εκμεταλλευτούμε για να αποκτήσουμε αστική παιδεία, καταλήξαμε στην pop μπουζουκλερί: ποιος θα πετάξει τα περισσότερα πανέρια και ποιος θα δείξει τη μεγαλύτερη καφρίλα, γιατί μπορεί.
Στην κοινωνία μας υπάρχει μια τρομακτική αντίφαση στα πάντα…
Θέλουμε την αντίφαση και την ανισότητα για να αποποιούμαστε τις ευθύνες μας. Γιατί αυτός που είναι πλούσιος έχει περισσότερη δύναμη κι εξουσία από μας, άρα αναλαμβάνει και την ευθύνη της δικής μας κατάθλιψης. Αυτός φταίει που εμείς δεν είμαστε καλά. Εμείς έχουμε μόνο την ευθύνη της δυστυχίας μας. Ζούμε μια κατάσταση άκρως εθιστική. Όταν πέσεις στη βαθιά κατάθλιψη, είναι άκρως εθιστικό. Και αυτό το μπλέξιμο σε κάνει να εξομοιώνεις τα πάντα. Λες «έλα μωρέ, όλοι ίδιοι είναι». Αυτή η απάθεια είναι στάση. Η απάθεια μας χαρακτηρίζει. Δεν γίνεται να υπάρχουν όλα αυτά τα σκάνδαλα -ΟΠΕΚΕΠΕ, Τέμπη, Media, όλα αυτά που όλοι ξέρουμε- και να μη συμβαίνει τίποτα. Δεν έχει συλληφθεί ένας άνθρωπος από τόσα ονόματα. Μπαίνουν στη Βουλή, μας κοροϊδεύουν. Στη Δανία υπάρχει debate κάθε Κυριακή πριν από οποιαδήποτε απόφαση. Δεν αποφασίζουν μόνοι τους. Ο κόσμος παρακολουθεί, συμμετέχει και βλέπει.
Εδώ και τα «όχι» τα κάνουμε «ναι»…
Μετά τη μεγάλη προδοσία, μετά το «όχι» που έγινε «ναι», που ήταν η τελευταία ελπίδα, εκεί αναζωπυρώθηκε το τεράστιο εγώ του νάρκισσου Έλληνα. Είπαμε «εμείς θα αλλάξουμε την ιστορία» και όταν έγινε «ναι», μας πέσανε τα μούτρα. Να’ ναι καλά. Εξ αριστερών φάγαμε την καταθλιψάρα. Ό,τι είχε απομείνει μετά την κρίση, ήρθαν οι φορτωτές και τα ισοπέδωσαν όλα. Και τώρα αυτό που ζούμε είναι αναμενόμενο. Λάθος άνθρωποι σε καίριες θέσεις. Ένας άνθρωπος νιώθει ασφαλής όταν έχει παιδεία και υγεία. Στα υπουργεία Υγείας και Παιδείας έχουμε λαίλαπες, ανθρώπους που δεν έχουν καμία πνευματικότητα. Αυτοί οι δύο τομείς θεραπεύουν την κοινωνία. Όταν αυτοί που παίρνουν τις καίριες αποφάσεις δεν έχουν πνευματικότητα για τη θεραπεία της κοινωνίας ώστε να εξελίσσεται, τότε πάμε κατά διαόλου.
Παλιά υπήρχαν ιδέες που ένωναν. Σήμερα;
Υπάρχει ένας ψευτοεπαναστατισμός που αναλώνεται στο πρώτο δωράκι. Είναι αυτό που λες, εγώ θα χωρίσω, θα χωρίσω, θα χωρίσω και μόλις σου φέρνει το πρώτο ωραίο μπριγιάν, λες θα μείνω λίγο παραπάνω. Με τη διαφορά ότι τώρα δεν υπάρχει μπριγιάν, είναι faux bijoux. Είμαστε εποχή faux bijoux. Η επανάσταση είναι πια προσωπική, ατομική. Πάντα ήταν. Απλώς τώρα είναι πολύ εμφανές. Όποιος θέλει αλλάζει, αλλά θέλει δουλειά. Όταν ένας χώρος δεν έχει αισθητική, δεν έχει κριτήριο. Ό,τι περνάει από το καφενείο και τα social media γίνεται αξιακό σύστημα. Αυτό που νοιάζει είναι να φτιάξουμε χείλη, μάτια, μαλλιά, νύχια και με το μέσα δεν ασχολούμαστε. Βλέπεις τα βιβλία. Υπάρχει ένας νοήμων πνευματικός άνθρωπος που θα πάει σε ένα σχολείο σήμερα να πάρει ένα βιβλίο και να πει «ναι, αυτό είναι υψηλής πνευματικής αξίας»; Κανένας. Όλοι γκρινιάζουμε τόσα χρόνια γιατί είμαστε η μόνη χώρα με φροντιστήρια. Προσπαθώ να το εξηγήσω σε γνωστούς μου στο εξωτερικό και γελάνε. Βλέπεις που είναι οι καλύτερες επιδόσεις στον κόσμο. Στη Φινλανδία. Και λες, τι κάνουν εκεί καλά; Από εκεί πρέπει να μάθω. Δεν έχουν καν homework τα παιδιά. Είναι δυνατόν στις επτά ώρες σχολείου να μην μπορείς να μεταδώσεις στο παιδί όσα χρειάζεται και γυρνώντας σπίτι να πάει να παίξει, να τρέξει; Και πού να τρέξει, αφού η μαμά και ο μπαμπάς πρέπει να είναι στο κινητό; Κάθε φορά που καθόμαστε στο εστιατόριο, ο γιος μου γελάει. Δεν υπάρχει ούτε ένα παιδί που να μην είναι μπροστά στο κινητό. Έρχονται οι γονείς και τα παρκάρουν μπροστά σε ένα κινητό. Όλοι διαφημίζουν την απόγνωσή τους. Ότι είναι τόσο κουρασμένοι που θυσιάζονται για τα παιδιά τους. Τι λες μωρέ που θυσιάζεσαι, το εγώ σου μεγαλώνεις.
Ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη. Βλέπεις κάπου σήμερα το νήμα της Αριάδνης;
Βλέπω αρκετούς κούκους. Ίσως λόγω της δουλειάς που κάνω. Κάθε τόσο στο θέατρο βλέπω ανθρώπους που συνδέονται με έναν τρόπο βαθύ. Εκεί υπάρχει ακόμα κάτι. Το κοινό όμως έχει αλλάξει τελείως. Είναι τρομακτικό. Πήγα πρόσφατα στο Λονδίνο, σε παραστάσεις με τα παιδιά μου. Δεν βγήκε ούτε ένα κινητό σε όλη τη διάρκεια της παράστασης. Στην Ελλάδα είναι σχεδόν αδύνατο να κάνεις παράσταση και να μη χτυπήσει κινητό. Μόλις καταλάβουν ότι η παράσταση τελειώνει, όλοι ψάχνουν τις τσέπες και τις τσάντες να βρουν το κινητό για να τραβήξουν την υπόκλιση, να ποστάρουν. Το γεγονός για αυτούς δεν είναι το τι ένιωσαν, αλλά να δείξουν ότι πήγαν στην παράσταση. Μακάρι να ξεστραβωθούμε και να εμπιστευθούμε ανθρώπους που αν μη τι άλλο, δεν ανήκουν σε φατρίες. Η μόνη περίπτωση για να αλλάξει κάτι, είναι να σταματήσουμε να εμπιστευόμαστε κομματόσκυλα με μόνο επιχείρημα ότι ξέρουν από πολιτική. Γιατί δεν ξέρουν από πολιτική. Ξέρουν ό,τι έχει μείνει από τον ραγιαδισμό. Μπαξίσι, ρουσφέτι, ραχάτι, όλα αυτά. Η πολιτική έχει να κάνει με την πόλη και τον πολίτη. Οι άνθρωποι που διοικούν αυτή τη στιγμή, δεν έχουν βγει ποτέ στην αγορά. Δεν ξέρουν τι σημαίνει δουλεύω οκτώ ώρες για 20 και 25 ευρώ. Μαύρο στον Μαυρογιαλούρο…
Αν ο Vanya δεν ήταν χαρακτήρας αλλά μια στάση ζωής, τι θα έλεγε σε κάποιον που ακόμα φοβάται να αλλάξει;
Θα έλεγε ότι τίποτα δεν αλλάζει. Θα έλεγε κοίτα μέσα σου.
Έχεις ζήσει και έχεις εργαστεί και εκτός Ελλάδας. Τι χάνεις επιστρέφοντας στη χώρα σου και τι κερδίζεις μένοντας εδώ;
Είμαι πιο ευτυχισμένος με το να έχω τη βάση μου εδώ. Αυτό που κερδίζω είναι το υπέροχο φαγητό και η χειραψία, οι άνθρωποι που έχω φτιάξει τη ζωή μου εδώ. Και επίσης είναι όλα πάρα πολύ ανοιχτά. Συνεχίζω να είμαι ενεργός και στο εξωτερικό. Είναι πολύ εύκολο πια μέσω ίντερνετ, το καλό κομμάτι της τεχνολογίας. Κάνω τις ακροάσεις μου, πηγαίνω στο εξωτερικό, κάνω κάποια γυρίσματα και έξω.
Τι δεν διαπραγματεύεσαι πια στη δουλειά σου;
Δεν διαπραγματεύομαι τις κακοποιητικές συμπεριφορές, είτε από σκηνοθέτες είτε από παραγωγούς είτε από συνεργάτες. Προτιμώ ανθρώπινες συνθήκες. Μόνο εκεί μπορείς να δημιουργήσεις. Δεν διαπραγματεύομαι και τη διεκπεραίωση, το να γίνονται τα πράγματα μηχανικά. Ακόμη και σε γρήγορες συνθήκες, όπως τώρα που παίζω σε ένα καθημερινό σίριαλ, το κάνω με αγάπη. Μελετάω, προσπαθώ για το καλύτερο, συνδέομαι με τους ανθρώπους γύρω μου. Το αντιμετωπίζω σαν να είναι η τελευταία φορά που παίζω. Η τελευταία στιγμή που διαχειρίζομαι έναν ρόλο.
Τι ρόλοι σε ελκύουν πια, ποια πρόκληση αναζητάς;
Δεν διάλεξα ποτέ κάτι λόγω ρόλου. Μία -δύο φορές που το έκανα, το μετάνιωσα. Με νοιάζουν οι συνεργασίες, η ομάδα. Οι ρόλοι που με ενδιαφέρουν έχουν συμπαγές περιεχόμενο, δεν είναι μονοδιάστατοι, δεν είναι επιφανειακά γραμμένοι. Όπως και στη ζωή. Δεν υπάρχει μόνο καλός ή μόνο κακός.
Τι απολαμβάνεις περισσότερο σήμερα;
Απολαμβάνω την κάθε στιγμή. Την κάθε ατάκα. Και να κοιτάζω τους ανθρώπους στα μάτια. Χαίρομαι είτε είναι καθημερινή σειρά είτε μία ατάκα σε μεγάλη ταινία. Και κυρίως απολαμβάνω το λάθος, αυτό που δεν θα πάει καλά.
Και τι μηχανισμούς χρησιμοποιείς, Γιώργο, για να μην βαραίνει η ψυχή με όλους αυτούς τους δύσκολους ρόλους;
Βόλτες και αγκαλιές με παιδάκια και σκυλάκια, χαίρομαι τους φίλους μου, τη φύση, τα ταξίδια. Προσπαθώ να ανανεώνω την οπτική μου, να βγαίνω έξω από τον εαυτό μου.
Η πατρότητα πώς σε άλλαξε;
Έγινα πατέρας πολύ μικρός. Με έβαλε σε μια άλλη, πολυεπίπεδη συνθήκη. Με δέσμευσε και με απελευθέρωσε ταυτόχρονα.
Έχεις μιλήσει ανοιχτά για δύσκολες εμπειρίες ζωής και υγείας. Μετά την ασθένειά σου, τι άλλαξε στον τρόπο που βλέπεις τον χρόνο, τις προτεραιότητες;
Δεν παίρνω τίποτα δεδομένο. Είμαστε εδώ και είμαστε μια φορά. Τώρα αισθάνομαι και πιο ελεύθερος και πιο χαρούμενος.
Με τι άλλο ασχολείσαι αυτή την εποχή;
Έκανα γυρίσματα για μια γαλλική ταινία τρόμου, που μόλις ολοκληρώθηκε. Περιμένω να ξεκινήσει μια σειρά που έπαιξα πέρσι τον Μάρτιο και θα ξαναφύγω Αμερική για την πρεμιέρα. Κατά τα άλλα βγάζω βόλτες τα σκυλιά μου, ξεκίνησα πάλι μαθήματα πιάνου. Προσπαθώ να αξιοποιώ τον χρόνο μου ταξιδεύοντας, μελετώντας, διαβάζοντας.
Πώς είναι η σχέση σου με τη Θεσσαλονίκη;
Επειδή είμαι από τη Βέροια, ήταν πάντα η μεγάλη πόλη δίπλα μας. Ήταν γενναιόδωρη μαζί μου, με φεστιβάλ, γυρίσματα, παραστάσεις. Είναι όμορφη πόλη. Αλλά υποφέρει από την κατάρα της επαρχίας, από την έλλειψη αποκέντρωσης. Χρειάζεται δυο τρεις ανθρώπους με όραμα γιατί έχει δυναμική. Δεν πρέπει να γίνει μικρογραφία της Αθήνας, αν και οδεύει προς τα εκεί με τόση κίνηση και έντονους ρυθμούς. Πρέπει κάποιος να το σταματήσει αυτό και να διατηρήσει την ομορφιά της Θεσσαλονίκης, που έχει ένα πολυεθνικό προφίλ το οποίο οφείλει να διατηρήσει. Όσο το χάνει, χάνει την προσωπικότητά της.
Info
- Θέατρο Αριστοτέλειον: Εθν. Αμύνης 2, τηλ. 2310 262051
- Στις 16 και 17/1 στις 21:00 και στις 18/1 στις 18:00.
Προπώληση: ticketservices.gr και στο ταμείο του Θεάτρου Αριστοτέλειον
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
