Συνέντευξη στη Χιονία Βλάχου – Μπλιάτκα
Με αφορμή την δημοφιλή παράσταση «Κάθε Τρίτη με τον Μόρι» των Jeffrey Hatcher και Mitch Albom, ο Γρηγόρης Βαλτινός μας μιλάει για τη σοφία που έρχεται με τον χρόνο, για τους δασκάλους που τον καθόρισαν, για τη Θεσσαλονίκη που κουβαλά μέσα του, για τη νέα γενιά ηθοποιών, αλλά και για την τέχνη της ερμηνείας ως μια βαθιά, σχεδόν υπαρξιακή διαδικασία.
Υπάρχει στη ζωή σας ένας άνθρωπος που θα θέλατε κάθε Τρίτη να μοιράζεστε σε συναντήσεις σας, τα διδάγματα του βίου, της απώλειας και της αγάπης;
Υπάρχουν αρκετοί, δεν είναι μόνο ένας. Καταρχάς, θα ήθελα να συναντιέμαι συχνά με τα αγαπημένα μου πρόσωπα, με ανθρώπους που έχουν ουσιαστική θέση στη ζωή μου. Όμως, πέρα από το προσωπικό και το συναισθηματικό επίπεδο, υπήρξαν και ορισμένοι δάσκαλοι με τους οποίους θα ήθελα πράγματι να έχω μια τέτοια σταθερή, σχεδόν «ιερή» συνάντηση. Ένας από αυτούς ήταν ο Βασίλης Παπαβασιλείου. Ένας τεράστιος άνθρωπος του θεάτρου, της τέχνης, της φιλοσοφίας, της σοφίας γενικότερα. Απέναντι σε ανθρώπους σαν εκείνον, θα ήθελα πάντα να βρίσκομαι στον ρόλο του μαθητή και όχι του δασκάλου. Τον ρόλο του δασκάλου τον εξαντλώ σε αυτά που κάνω, στο επάγγελμά μου, στη σκηνή, στις πρόβες, στις κοινωνικές μου συναναστροφές. Όμως ο άνθρωπος έχει ανάγκη να βρει υλικό για να γεμίσει τις μπαταρίες του. Έχει ανάγκη να τρέφεται από άλλους, να ρουφά γνώση και εμπειρία. Από πολύ μικρός είχα αυτή τη δίψα. Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν όλες μου οι συναναστροφές ήταν με ανθρώπους μεγαλύτερους από μένα. Εκτός από τους παιδικούς μου φίλους και τους συμμαθητές μου πάντα είχα την ανάγκη να πλησιάζω ανθρώπους που είχαν να μου δώσουν μια άλλη πυκνότητα ζωής. Και τελικά, όσο μεγαλώνει κανείς, αντιλαμβάνεται ότι τέτοιες συναντήσεις είναι ίσως το πολυτιμότερο κομμάτι της διαδρομής του.
Ποια ήταν η πρώτη σκέψη που κάνατε όταν διαβάσατε το «Κάθε Τρίτη με τον Μόρι»; Και τι ήταν αυτό που σας έκανε να πείτε «ναι» σε αυτή την παράσταση;
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν ότι είμαι απόλυτα ταυτισμένος με τον Μόρι. Διαβάζοντας το έργο, είδα ξαφνικά συμπυκνωμένα όλα εκείνα που έχω μαζέψει στη ζωή μου, τόσο στην προσωπική όσο και στην καλλιτεχνική. Είδα όλη τη σοφία που αποκτά ένας άνθρωπος από τη ζωή, ακριβώς επειδή μεγαλώνει, πέφτει, μαθαίνει, παρατηρεί, ωριμάζει. Και ταυτόχρονα είδα και όλη την εμπειρία που κουβαλάει κανείς από την τέχνη του θεάτρου, από τη λογοτεχνία, από την ποίηση, από τους ρόλους που τον διαπερνούν και τον μεταμορφώνουν. Συνηθίζω να λέω ότι αν από κάθε παράσταση κρατήσουμε μία μόνο φράση, τότε με δέκα τέτοιες φράσεις μπορούμε να φτιάξουμε μια ολόκληρη ζωή. Στον Μόρι, λοιπόν υπάρχουν συγκεντρωμένα πολλά από τα πιο ουσιαστικά συμπεράσματα που πασχίζει ο άνθρωπος να συλλέξει σιγά – σιγά σε όλη του τη διαδρομή. Και αυτό ήταν συγκλονιστικό για μένα. Το «ναι» ήρθε σχεδόν ακαριαία, ακριβώς επειδή αισθάνθηκα αυτή τη βαθιά ταύτιση. Είχα μια αληθινή λαχτάρα να παίξω αυτό το έργο. Μάλιστα επειδή υπήρχαν κάποιες άλλες επαγγελματικές υποχρεώσεις που έπρεπε να ολοκληρωθούν, η επιθυμία μου να ανέβει το «Κάθε Τρίτη με τον Μόρις», ήταν πολύ μεγάλη. Και όταν τελικά ήρθε αυτή η στιγμή, όλα επιβεβαίωσαν ότι αυτή η ανάγκη ήταν αληθινή. Το έργο αγκαλιάστηκε τόσο έντονα από τον κόσμο, που η παράσταση ήταν μια ολόκληρη χρονιά soldout. Και έτσι αποφασίσαμε να συνεχίσουμε το ταξίδι.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη ερμηνευτική πρόκληση αυτού του ρόλου;
Η ασθένεια του ήρωα, η ALS (Amyotrophic Lateral Sclerosis), αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση. Πρόκειται για μια φρικτή, τραγική, νευρολογική νόσο που παραλύει σταδιακά όλα τα όργανα του σώματος. Για έναν ηθοποιό, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποδοθεί στη σκηνή, γιατί ουσιαστικά οδηγεί τον ήρωα σε μια κατάσταση πλήρους ακινησίας. Κάποια στιγμή σχεδόν σταματάει να μιλάει, να κινείται, να έχει δράση. Κι όμως, στο θέατρο, ο ηθοποιός οφείλει να παραμένει παρών, δραστικός, να επικοινωνεί. Έπρεπε λοιπόν να βρω εξωτερικές αντιστοιχίες, τρόπους με τους οποίους θα μπορούσα να δείξω σταδιακά αυτή την κατάρρευση, χωρίς να χαθεί η θεατρική αλήθεια και χωρίς να χαθεί η επαφή με τη θεατή. Αυτό ήταν το τεχνικό και ερμηνευτικά δύσκολο κομμάτι. Κατά τα άλλα, ο ρόλος δεν με δυσκόλεψε ως προς τον πυρήνα του γιατί με εκφράζει απολύτως. Δεν λέω ότι είμαι τόσο σοφός όσο ο Μόρι, αλλά τα σοφά του λόγια, ο τρόπος που βλέπει τη ζωή, οι αξίες του, με αγγίζουν άμεσα.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
Πάνω απ’ όλα, την ψυχή του Μόρι. Μια ψυχή γεμάτη καλοσύνη, αγάπη, δίψα για γνώση και δίψα για ορισμένες σταθερές της ζωής που βοηθούν τον άνθρωπο να γίνει πιο ευτυχισμένος. Να πάρει αυτό που βρήκε ο Μόρι μέσα του, αυτό που καλλιέργησε στην καθημερινότητα, στη σκέψη, στη σχέση του με τους άλλους ανθρώπους. Λέμε πολλές φορές ότι το θέατρο είναι σχολείο, πανεπιστήμιο. Σε αυτό το έργο, αυτό εκφράζεται απόλυτα. Μέσα στο «Κάθε Τρίτη με τον Μόρι» βρίσκει κανείς τον λόγο για τον οποίο το θέατρο υπάρχει και επιμένει διαχρονικά. Για να φωτίζει πλευρές της ζωής, να δίνει νόημα, να ανοίγει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου. Αν λοιπόν ο θεατής πάρει έστω και τα μισά στοιχεία από τη σκέψη του Μόρι θα είναι πιο ήρεμος, πιο συμφιλιωμένος, ίσως και πιο ευτυχισμένος στη ζωή του.
Κάτι που σας έχει αγγίξει προσωπικά μέσα από αυτή την παράσταση;
Η παράσταση με βρήκε σχεδόν έτοιμο. Ο άνθρωπος, μεγαλώνοντας, οφείλει να περνά από διάφορα στάδια: από τη γνώση, από την αμφισβήτηση, από την αντίδραση, από την ωρίμανση. Και στο τέλος, ακόμη και οι πιο ακραίοι ή ιδεολογικά εξτρεμιστές, καταλήγουν συνήθως σε μια πιο ψύχραιμη και συντηρητική αντιμετώπιση των πραγμάτων. Είτε πρόκειται για τον βίο, είτε για την πολιτική, είτε για τη γενική θεώρηση της ζωής τους. Ο συντηρητισμός δεν είναι μετριότητα, αλλά κορύφωση. Είναι αποτέλεσμα εμπειρίας, παρατήρησης, κρίσης. Νιώθω πως έχω περάσει από διάφορα στάδια και βρίσκομαι σε μια περίοδο όπου είμαι πιο ήρεμος. Έχει οξυνθεί η κριτική ικανότητα μου, έχω καταλήξει σε ορισμένες σταθερές, έχω ξεκαθαρίσει πράγματα μέσα μου. Δεν ξέρω αν έγινα σοφός. Αλλά σίγουρα έγινα σοφότερος. Και αυτό είναι χρέος κάθε ανθρώπου, να γίνεται σοφότερος όσο προχωρά.
Θέλετε να μας πείτε κάτι για τον μαθητή σας, τον Γιάννη Σαρακατσάνη;
Ο Γιάννης είναι ο πλέον κατάλληλος για αυτόν τον ρόλο. Ένας άνθρωπος ευγενής, μορφωμένος, έξυπνος, δοτικός, ευαίσθητος Έχει μια ποιότητα που σπανίζει. Η συνύπαρξή μας είναι μια ευτυχία.. Και στο τέλος του έργου, όταν ο Μιτς ρωτά τον Μόρι «γιατί διάλεξες εμένα;», η απάντηση είναι συγκλονιστική: «Γιατί δεν ήθελα να μείνει κρυμμένο το φως σου». Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να θυμόμαστε όλοι. Να φροντίζουμε την ψυχή και τον χαρακτήρα μας. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν στο περιθώριο και ρίχνουν τις ευθύνες στους άλλους. Εγώ πάντα κοιτάω να δω τι δεν κάνω σωστά εγώ. Υπάρχει προσωπική ευθύνη σε όλα. Όποιος την αποφεύγει, κατά τη γνώμη μου, γίνεται δυστυχής.
Τι θυμάστε από τα παιδικά σας χρόνια στη Θεσσαλονίκη και πώς σας διαμόρφωσαν;
Η Θεσσαλονίκη είναι πολύ βαθιά χαραγμένη μέσα μου. Κυρίως έζησα στην Ξάνθη, αν και γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη. Ο πατέρας μου ήταν από το χωριό Καταχάςτης Πιερίας που ήταν αρκετά κοντά στη Θεσσαλονίκη. Οι γονείς μου χώρισαν όταν ήμουν πολύ μικρός και μεγάλωσα χωρίς την παρουσία του πατέρα. Με την μητέρα μου επισκεπτόμασταν συχνά την Θεσσαλονίκη. Θυμάμαι να περπατώ με τα μικρά μου ποδαράκια, σε βόλτες με τη μητέρα μου, στο κέντρο, στη μεγάλη παραλία, στα πάρκα. Και ακόμα και τώρα, όταν περπατώ εκεί, με τα «μεγάλα και γέρικα πόδια μου», όπως λέω χαριτολογώντας, συγκινούμαι. Γιατί θυμάμαι εκείνα τα παιδικά βήματα, εκείνη την πρώτη επαφή με την πόλη. Θυμάμαι και τους συγγενείς, ανθρώπους που με τον καιρό σκορπίστηκαν, πήγαν άλλου, χάθηκαν μέσα στον χρόνο. Αργότερα όμως η σχέση μου με τη Θεσσαλονίκη απέκτησε άλλο βάθος. Την έζησα ξανά ως επαγγελματίας. Φρόντιζα κάθε καλή παράστασή μου να την φέρνω και στην πόλη. Ήταν ένας τρόπος να ξαναβρώ τις ρίζες μου, το σπίτι μου. Δεν είναι τυχαίο ότι έγινα και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΚΘΒΕ, ακριβώς γιατί ήθελα να έχω πιο τακτική σχέση με την πόλη. Η Θεσσαλονίκη για μένα δεν είναι απλώς ένας τόπος μνήμης αλλά μια σχέση που ανανεώνεται διαρκώς.
Θυμάστε τη στιγμή που συνειδητοποιήσατε ότι θέλετε να γίνετε ηθοποιός;
Αυτό το πράγμα υπάρχει μέσα στον άνθρωπο από πολύ νωρίς, ίσως και από τη σύλληψη, όσο υπερφίαλο κι αν ακούγεται αυτό. Υπάρχει ένας δαίμονας, ένα ντουέντε, μια εσωτερική δύναμη που σε σπρώχνει να εξωτερικεύεις το συναίσθημα, τη γνώση, τη συγκίνηση, την ευαισθησία σου. Δεν ξέρω αν είναι καθαρό θέμα DNA ή αν τροφοδοτείται από τις ανάγκες, τα βιώματα, τις ελλείψεις, τις εικόνες που έχεις κατά τη διάρκεια της παιδικής σου ζωής. Πιθανότατα είναι όλα αυτά μαζί. Το βέβαιο είναι ότι ένιωθα από νωρίς αυτή την ορμή προς την έκφραση. Και καθώς μεγάλωνα, συνειδητοποιούσα όλο και περισσότερο ότι αυτός ήταν ο δρόμος μου.
Τι συμβουλή θα δίνατε σήμερα σε έναν νέο ηθοποιό;
Οι συμβουλές δεν ταιριάζουν με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Αν έπρεπε όμως να πω κάτι, θα έλεγα να έχουν την ενόραση να καταλάβουν τι τους λείπει και να στρέψουν εκεί την προσοχή, την ενέργεια και τη δύναμη τους. Να τους μαγνητίζουν εκείνα που έχουν πραγματική αξία. Αυτό είναι το πιο ουσιαστικό.
Και τι σημαίνει για εσάς σήμερα «καλή ερμηνεία»;
Να βρεις το DNA του έργου και του ρόλου. Να έχεις καταλάβει το κοινωνικό, το πολιτικό, το υπαρξιακό του στίγμα. Και όλα αυτά να συγκεντρωθούν πάνω στο σώμα και την ψυχή του ηθοποιού. Το θέατρο είναι μια απαιτητική τέχνη, γιατί περικλείει όλες τις τέχνες: λογοτεχνία, ποίηση, μουσική, χορό, εικαστικά, σκηνογραφία, αισθητική. Πρέπει όλα να λειτουργούν αρμονικά. Τότε μόνο μπορεί να υπάρξει πραγματικά μια καλή ερμηνεία.
Η φωνή σας είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία σας. Πότε συνειδητοποιήσατε τη δύναμη της;
Πάντα έδινα μεγάλη σημασία στην έκφραση της φωνής. Από μικρός, ακόμα κι όταν δεν είχα «φωνή» με τη στενή έννοια, ένιωθα ότι η αφήγηση, η εκφορά του λόγου, η μετάδοση του συναισθήματος και των ιδεών μέσα από τον ήχο της φωνής είναι ένα από τα μεγαλύτερα όπλα του ηθοποιού. Μαγνητοφωνούσα τη φωνή μου για να ακούω αν αυτό που λέει το κείμενο βγαίνει και προφορικά, αν περνά στο άκουσμα. Αυτό με οδήγησε σιγά σιγά σε μια βαθύτερη σπουδή επάνω στη φωνή. Γιατί όταν έχεις να εκφράσεις μεγάλα κείμενα, λογοτεχνία, ποίηση, ιδέες, τίποτε δεν μπορεί να γίνει τυχαία. Πρέπει να δουλέψεις πολύ την ορθοφωνία σου, να ξέρεις τη μουσικότητα της γλώσσας, την καταγωγή της λέξης, το νόημα, τον τόνο. Εμένα αυτά με συγκινούσαν από πολύ μικρός. Και ίσως γι’ αυτό η αφήγηση έγινε ένα μεγάλο και ουσιαστικό κομμάτι της πορείας μου.
Τι αλλάζει όταν περνάτε από τη θέση του ηθοποιού σε εκείνη του σκηνοθέτη;
Όταν είσαι ηθοποιός, υπηρετείς πρωτίστως έναν ρόλο, όσο κι αν οφείλεις να αντιλαμβάνεσαι το έργο συνολικά. Όταν όμως γίνεσαι σκηνοθέτης, πρέπει να βλέπεις το όλον: τη ροή, το ρυθμό, την αισθητική, τη μουσική, τη σκηνογραφία, τα κοστούμια, τις ενέργειες των προσώπων, την εσωτερική συνοχή. Πρέπει να υπάρχει ένας δεύτερος εαυτός σου που να παρακολουθείς ταυτόχρονα και από μέσα και απ’ έξω. Να είσαι και επάνω στη σκηνή και απέναντί της. Ο ηθοποιός βυθίζεται στον έναν άνθρωπο, ενώ ο σκηνοθέτης οφείλει να κρατά μέσα σε όλους τους ανθρώπους του έργου, αλλά και όλη την αισθητική και πνευματική αρχιτεκτονική της παράστασης Αυτό δεν είναι εύκολο. Χρειάζεται να είσαι κάπως «φτιαγμένος» γι’ αυτό. Χρειάζεται αντοχή, διορατικότητα και μια βαθιά αίσθηση της τελικής μορφής που θέλεις να πάρει το έργο. Αν αντιμετωπίσεις την ηθοποιία όχι στενά αλλά σφαιρικά και έχεις μια λαχτάρα να μάθεις περισσότερο θέατρο κάποια στιγμή θα έρθει σχεδόν μοιραία η ανάγκη να περάσεις και στη σκηνοθεσία.
Έχει αλλάξει το θέατρο από τότε που ξεκινήσατε μέχρι σήμερα;
Έχει αλλάξει πολύ, και νομίζω ότι αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Το θέατρο είναι παιδί της εποχής του. Επηρεάζεται όχι μόνο από τις πολιτικές και ιδεολογικές συνθήκες, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο κάθε εποχή μαθαίνει να εκφράζεται. Άρα δεν θα μπορούσε να μείνει ίδιο. Έχει προχωρήσει, έχει μετακινηθεί, έχει αλλάξει εργαλεία, κώδικες και ρυθμούς. Παλαιότερα τα πράγματα ήταν πιο εξωστρεφή, πιο λεκτικά, ίσως και πιο μπαρόκ. Υπήρχε μεγαλύτερη τάση να «δείχνουμε» το συναίσθημα, να το εκθέσουμε πιο φανερά. Σήμερα υπάρχει ένας πιο άμεσος ρεαλισμός, μια μεγαλύτερη απλότητα στην εκφορά, μια πιο εσωτερική διαδρομή. Αυτό δεν σημαίνει πως η ένταση χάθηκε. Αντιθέτως, πολλές φορές το πιο χαμηλόφωνο, το πιο εσωτερικό, το πιο απλό είναι και πιο δυνατό, ακριβώς γιατί έρχεται από μέσα και δεν μένει μόνο στην επιφάνεια. Έχει αλλάξει επίσης και το ρεπερτόριο, αλλά και η ίδια η αντίληψη του ηθοποιού για το υλικό που διαχειρίζεται. Υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία, μεγαλύτερη τόλμη, περισσότερα εκφραστικά μέσα. Το θέατρο λοιπόν δεν έμεινε στάσιμο αλλά εξελίχθηκε μαζί με την κοινωνία. Και καλώς εξελίχθηκε. Γιατί μια τέχνη που δεν συνομιλεί με την εποχή της, κινδυνεύει να γίνει μουσειακή.
Πώς βλέπετε τη νέα γενιά ηθοποιών σήμερα; Τους λείπει κάτι σε σχέση με τη δική σας γενιά;
Υπάρχουν νέα παιδιά μορφωμένα, καλλιεργημένα, που έχουν δουλέψει πάνω στο σώμα τους, στη φωνή τους, στην κίνηση, στο τραγούδι. Μια γενιά που σε μεγάλο ποσοστό ξεκινά με περισσότερα εφόδια από αυτά που είχαμε εμείς.Έχει εργαλεία, πρόσβαση στη γνώση, έχει παραστάσεις, έχει εικόνες και αναφορές από όλον τον κόσμο. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Ίσως όμως εκείνο που τους λείπει, σε σχέση με τη δική μας γενιά, είναι η στέρηση. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να έχει ζήσει ο ίδιος τα πάντα για να αποδώσει αλλά να μπορεί να νιώσει, να φανταστεί, να καταλάβει βαθιά μία ανθρώπινη κατάσταση. Η ουσία της τέχνης βρίσκεται στην εν συναίσθηση. Άρα, ναι, ίσως τους λείπει η στέρηση ως βίωμα, αλλά αυτό μπορεί να αναπληρωθεί, από εσωτερική καλλιέργεια, παρατήρηση και αληθινή ενσυναίσθηση Γιατί το θέατρο δεν είναι μόνο τεχνική βιομηχανία. Είναι πρωτίστως εσωτερική, είναι η ικανότητα να μετατρέπεις τη γνώση σε βίωμα.
Αν μπορούσατε να ξαναγράψετε τη διαδρομή σας, θα αλλάζατε κάτι;
Θα άλλαζα μικρά πράγματα, κυρίως στιγμές όπου ήμουν πιο χαλαρός και θα έπρεπε να ασκήσω μεγαλύτερη πειθαρχία στον εαυτό μου. Ωστόσο, και αυτές οι περίοδοι είχαν τη δική τους αξία, καθώς συνέβαλαν στη διαμόρφωση της πορείας μου. Όταν κάνεις μια διαδρομή, ακολουθείς αυτό που μπορείς να κάνεις τη δεδομένη στιγμή. Οι ελλείψεις και τα λάθη μπορούν τελικά να λειτουργήσουν ως πηγή δύναμης και εξέλιξης. Τελικά θα έλεγα ότι … καλά ζήσαμε.
ΚΑΘΕ ΤΡΙΤΗ ΜΕ ΤΟΝ ΜΟΡΙ
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, Εθνικής Αμύνης 2
17 Απριλίου – 3 Μαΐου 2026
Γρηγόρης Βαλτινός, Γιάννης Στάνκογλου
Σκηνοθεσία: Γρηγόρης Βαλτινός
Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Τετ: 19:00 Πεμ: 20:00
Παρ & Σαβ: 21:00 Κυρ: 18:00 Τιμές εισιτηρίων: από 16€
Εισιτήρια: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/kathe-triti-me-to-mori-thessaloniki/
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
