Της Θεοδώρας Απότα
Με έντονο το στοιχείο της παράδοσης γιορτάζεται σε όλη την Ελλάδα το Πάσχα, η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης. Πληθώρα εθίμων, που έχουν τις ρίζες τους στο μακρινό παρελθόν, μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και αναβιώνουν σε αρκετές περιοχές της Μακεδονίας, με τη συμμετοχή μικρών και μεγάλων – οι οποίοι επιθυμούν να αισθανθούν βαθύτερα το νόημα των ημερών που διανύουμε.
«Το κάψιμο του Ιούδα»
Στην Πεντάπολη Σερρών, μόλις ακουστεί το «Χριστός Ανέστη», οι πιστοί – κρατώντας λαμπάδες από μελισσοκέρι – κατευθύνονται στην εκκλησιαστική πλατεία του Αγίου Αθανασίου για το «κάψιμο του Ιούδα». Οι νέοι του χωριού κατασκευάζουν το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου ένα αχυρένιο ομοίωμα του Ισκαριώτη και έπειτα το κρεμούν στο «ικρίωμα», την κρεμάλα, για να το βλέπουν όλοι. Το βράδυ, μετά την αναγγελία της Ανάστασης του Κυρίου, οι πιστοί γίνονται οι εικονικοί τιμωροί του Ιούδα καίγοντας το ομοίωμά του. Ταυτόχρονα, βεγγαλικά «σκίζουν» τον ουρανό δημιουργώντας μια εντυπωσιακή ατμόσφαιρα στη γύρω περιοχή.
Αυγομαχίες
Ένα ποντιακό έθιμο που συμβολίζει την Ανάσταση του Κυρίου και τη σύγκρουση του καλού με το κακό αναβιώνει σε αρκετές περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας. Ο λόγος για τις αυγομαχίες, τις οποίες περιμένουν με ανυπομονησία οι συμμετέχοντες που προετοιμάζονται ήδη από τον προηγούμενο μήνα. Αυτοί που θα λάβουν μέρος στους διαγωνισμούς προσέχουν τις κότες τους ως κόρη οφθαλμού. Τις ταΐζουν μόνο με καθαρό σιτάρι και λίγο άμμο, μυστικό για να κάνουν οι κότες αυγά με γερό τσόφλι. Διαγωνισμοί πραγματοποιούνται τη Δευτέρα του Πάσχα στην Κρύα Βρύση Πέλλας, στην Καστανούσα Σερρών και στον Άγιο Ιωάννη Κατερίνης. Νικητής της διοργάνωσης αναδεικνύεται αυτός που έχει τα λιγότερα σπασμένα αυγά και το έπαθλο είναι, ως συνήθως, χρηματικό ποσό.
«Μαζίδια»
Την τρίτη μέρα του Πάσχα, στην τοπική κοινότητα Ελευθερών του δήμου Παγγαίου Καβάλας, αναβιώνουν τα παραδοσιακά «Μαζίδια» – ένα έθιμο που χρονολογείται από τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Οι πιστοί μεταφέρουν εν πομπή τα εικονίσματα από τη βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Ταξιάρχη, την παλαιότερη εκκλησία της περιοχής, στα «Μαζίδια» όπου βρίσκεται το γραφικό εξωκλήσι των Αγίων Ραφήλ, Ειρήνης και Νικολάου. Εκεί, τελούν αρτοκλασία και αγιασμό αναπέμποντας παρακλήσεις προς τον Αναστάντα Χριστό να ευλογήσει την καλλιεργητική περίοδο. Ακολούθως, οι πιστοί προσκυνούν τα εικονίσματα και εν πομπή επιστρέφουν στην εκκλησία του Αγίου Ταξιάρχη ενώ έπειτα στήνεται ένα μεγάλο γλέντι στην πλατεία του παλιού παραδοσιακού οικισμού.
Οι μοναδικές «περδίκες» Γρεβενών και Βοΐου Κοζάνης
Για άλλη μία χρονιά αναβίωσε το έθιμο της «περδίκας», μιας μορφής λαϊκής τέχνης που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Πρόκειται για πασχαλινά κόκκινα αυγά που διαφέρουν από τα συνηθισμένα καθώς τα σχέδια που τα κοσμούν είναι «κεντημένα» με μελισσοκέρι, ενώ το θέμα τους είναι εμπνευσμένο από τη φύση και τη ζωή στην ύπαιθρο. Το μυστικό για την τέχνη αυτή είναι το κοντύλι. Πρόκειται για ένα χειροποίητο εργαλείο, μια αυτοσχέδια κατασκευή από ένα μικρό κομμάτι ξύλο, συνηθέστερα κληματόβεργα. Στην άκρη του ξύλου αυτού, ανοίγεται μία τρύπα και μέσα της τοποθετείται ένα μικρό μεταλλικό χωνί από λεπτό φύλλο χαλκού. Ο χαλκός αποτελεί το κατάλληλο υλικό που διατηρεί τη θερμοκρασία που είναι απαραίτητη για τη ρευστοποίηση του κεριού, ενώ η μύτη του χάλκινου χωνιού γίνεται η γραφίδα με την οποία αποτυπώνεται το σχέδιο πάνω στα αυγά. Σύμφωνα με αναφορές γυναικών που δημιουργούν αυτά τα κομψοτεχνήματα, το όνομά τους σχετίζεται με την ομορφιά τους καθώς – όπως λένε – είναι ωραία σαν πέρδικες. Το μοναδικό έθιμο της τεχνικής του στολίσματος της «περδίκας» διατηρείται ζωντανό χάρη στη δράση πολιτιστικών συλλόγων και συγκεκριμένων προσώπων που καταβάλλουν, μάλιστα, προσπάθειες να ενταχθεί στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.
Μάλιστα, πρόσφατα, η κ. Αγνή Κανδύλη-Βατιάνη δίδαξε την τέχνη της στις «περδίκες» σε ΚΑΠΗ του δήμου Αγίου Παύλου
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
