Συθνέντευξη στον Κωνσταντίνο Δ. Γουσίδη
Την πεποίθησή του ότι τα έπη του Ομήρου αποτελούν τη «Βίβλο» του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, καθώς συνετέλεσαν -και εξακολουθούν να συντελούν- με καθοριστικό τρόπο στο να είναι διαρκώς επίκαιρος, αλλά και στην επιρροή που αυτός άσκησε κι ασκεί στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, εκφράζει ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας Ισίδωρος Ζουργός.
Σε συνέντευξή του στη «Θ» με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του μυθιστορήματος «Χάλκινα Κατώφλια» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πατάκη»), το οποίο παρουσιάστηκε το Σάββατο, 22 Νοεμβρίου, στη Θεσσαλονίκη, ο κ. Ζουργός αναφέρεται στη διαχρονικότητα των ομηρικών επών και στη σύζευξή τους με τον κόσμο της Παλαιάς Διαθήκης που επιχειρεί στο βιβλίο. Μιλάει, ακόμη, για τις «αναπνοές» που χαρίζει στον ίδιο η γραφή, όπως επίσης και για το μέλλον της λογοτεχνίας και γενικότερα της τέχνης σε μια εποχή, όπου οι άνθρωποι έχουν αρχίσει να διερωτώνται αν η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι δυνατότητες που αυτή παρέχει θα επισκιάσουν και εντέλει ενδεχομένως και να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη δημιουργικότητα.
Μια συνέντευξη με έναν συγγραφέα του διαμετρήματος του Ισίδωρου Ζουργού σχεδόν… νομοτελειακά ξεφεύγει από το «στεγνό» κι ενίοτε πολύ «στενό» πλαίσιο της δημοσιογραφικής καθημερινότητας.
Εξελίσσεται αυθόρμητα σε κάτι πιο βαθύ και ολοκληρωμένο, σε μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης, σε μια περιπλάνηση στον κόσμο του πνεύματος και της σκέψης. Άνθρωπος καθηλωτικός στην κουβέντα όπως ακριβώς και στη γραφή του, ασκεί μιλώντας την ίδια γοητεία που εκπέμπει και ένα μυθιστόρημά του – και, ακριβώς όπως ένα από αυτό όταν το διαβάζεις, παρακαλάς να μην ολοκληρωθεί!
Το νέο του βιβλίο είναι αυτό που θα περίμενε ένας αναγνώστης μυημένος στο έργο του Ι. Ζουργού. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα εξίσου ευφυές στη σύλληψη και στην επί χάρτου αποτύπωσή του και εξίσου «ζωντανό», όπως και τα προηγούμενα. Ταυτοχρόνως όμως είναι -όπως κάθε καλό βιβλίο κάθε κορυφαίου συγγραφέα- διαφορετικό και παντελώς αυτοτελές, με καθαρά «δική του» πλοκή, πρωτότυπη και σχεδόν… επαναστατική, η οποία διαπερνάει τους γνωστούς ορίζοντες των αρχαίων μύθων και στήνει «γέφυρες» με την Ανατολή!
Ανάπλαση μύθων
Πώς θα περιγράφατε με λίγα λόγια το βιβλίο «Χάλκινα Κατώφλια»;
Πρόκειται για μια ανάπλαση των ομηρικών μύθων με παρένθετες αφηγήσεις και με ήρωες επινενοημένους από εμένα. Πρόκειται, τελικά, για αφήγηση μιας «άλλης» ιστορίας, μιας «άλλης» Ιλιάδας και Οδύσσειας. Η θέαση του έπους γίνεται από μια διαφορετική οπτική γωνία, ενώ υπάρχουν και «παρακλάδια», όπως επίσης και διάφορες παράλληλες ιστορίες. Θα έλεγα ότι πρόκειται για «ένα κοίταγμα από τα κάτω», η αφήγηση δεν πραγματοποιείται από την οπτική γωνία ηρώων ή βασιλέων, αλλά από δούλους, από υπηρέτες και από γυναίκες.
Τι ακριβώς σημαίνει ο τίτλος;
Είναι μια φράση από τα ομηρικά έπη, η οποία σημαίνει τα ανάκτορα των θεών. Να μην ξεχνάμε πως τα ομηρικά έπη αναφέρονται σε έναν κόσμο που βρισκόταν στην Εποχή του Χαλκού και την περίοδο εκείνη το μέταλλο αυτό, ο χαλκός, ήταν σύμβολο ισχύος και δύναμης.
Οι ιδιαιτερότητες
Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες που αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας όταν γράφει ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στην ομηρική εποχή;
Οι ιδιαιτερότητες έχουν κατά κύριο λόγο να κάνουν με τα πραγματολογικά στοιχεία ενός μακρινού κόσμου. Όσα από αυτά σώζονται έως τις μέρες μας, δεν είναι ούτε αρκετά, ούτε και ακριβή, όπως θα ήταν σε ένα άλλο μυθιστόρημα που θα διαδραματιζόταν σε μια ιστορική περίοδο σχετικά πρόσφατη, για την οποία θα υπήρχαν, βέβαια, πολύ περισσότερα στοιχεία.
Το μυθιστόρημά σας συνδυάζει την ομηρική εποχή με τον κόσμο της Βίβλου και, ειδικότερα, της Παλαιάς Διαθήκης. Τι σας ώθησε να κάνετε αυτή τη σύνδεση;
Όλα γεννήθηκαν από ένα ερώτημα που έθεσα στον εαυτό μου: Τι θα γινόταν στην περίπτωση που το πλοίο του Οδυσσέα, βγαίνοντας από τη θάλασσα του Αιγέα, έβαζε πλώρη προς την Ανατολή (σ.σ. και όχι, όπως στην «Οδύσσεια» του Ομήρου, προς τις θάλασσες της Δύσης). Ο πολιτισμός των χωρών της Βίβλου επηρέασε ανά τους αιώνες τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, οπότε μια «συνάντηση» του ομηρικού με τον βιβλικό κόσμο σε εκείνους τους τόπους, θα μπορούσε να είναι ένα ευφάνταστο προκλητικό στοίχημα!
Επίκαιρος ο Όμηρος
Μετά από τόσους αιώνες, έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι πολλά πράγματα, όπως για παράδειγμα ο πόλεμος και η συνδεδεμένη με αυτόν «δόξα». Είναι ακόμα επίκαιρα τα ομηρικά έπη;
Είναι επίκαιρα ανά τους αιώνες!
Τι έχουν, όμως, σήμερα να μας πουν; Ποια είναι τα στοιχεία που τα καθιστούν διαχρονικά και ανεπηρέαστα από τον χρόνο;
Ο πόλεμος, η περιπλάνηση, η εισχώρηση του θεϊκού στοιχείου και η σχέση των ανθρώπων με το θείο, παραμένουν και στις μέρες μας φλέγοντα ζητήματα. Πέραν τούτων, όμως, πρόκειται για μια ελκυστική αφήγηση, η οποία εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα για τα ανθρώπινα. Και το γεγονός ότι η κινηματογραφική βιομηχανία, δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εντάξει τον ομηρικό κόσμο στις παραγωγές της, είναι άλλη μια απόδειξη για το πόσο επίκαιρος αυτός παραμένει. Θα έλεγα ότι τα έπη του Ομήρου είναι η «Βίβλος» του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Κι αυτός κι αν είναι διαρκώς επίκαιρος!
Οι Έλληνες έχουμε μια ιδιαίτερη σχέση με την Ιστορία μας και θεωρούμε ότι η δική μας οπτική γωνία και μόνο είναι η… «σωστή». Νιώσατε στη διάρκεια της συγγραφής εγκλωβισμένος σε επιταγές δήθεν «ιστορικής ορθότητας», οι οποίες σας επέβαλαν να μην παρουσιάσετε στο βιβλίο τα πράγματα πολύ διαφορετικά από αυτό που οι αναγνώστες ίσως περιμένουν;
Το μυθιστόρημα σε γενικές γραμμές ακολουθεί τα ομηρικά μονοπάτια. Ναι μεν ανοίγει τον αφηγηματικό ορίζοντα, αλλά αυτό γίνεται χωρίς να αποδομούνται, επί της ουσίας, οι βασικοί χαρακτήρες του Ομήρου. Η πρόσληψη ορισμένων ομηρικών ηρώων μπορεί να διαφοροποιείται, όμως δεν γκρεμίζει το οικοδόμημα του έπους.
Η σημασία της συγγραφής
Ποια είναι τα επόμενα συγγραφικά σας σχέδιά; Έχετε αρχίσει να γράφετε το επόμενό σας βιβλίο;
Υπάρχουν διάφορα σχέδια επί χάρτου, όμως τίποτα δεν έχει αποφασιστεί προς το παρόν. Άλλωστε, είναι πολύ νωρίς για αυτό!
Ποιο είναι το στοιχείο που σας παρακινεί να γράψετε ένα μυθιστόρημα; Από τι «πιάνεστε» προκειμένου να ξετυλίξετε το κουβάρι μιας ιστορίας που θέλετε να αφηγηθείτε;
Μπορεί να είναι η περιέργεια και η έλξη από μια ιστορική περίοδο ή από κάποιο συγκεκριμένο γεγονός. Μπορεί να είναι ακόμα και μια προβληματική θεματική, η οποία θα αναζητήσει κάποια ιστορική περίοδο για να στεγαστεί.
Τι σημαίνει για σας η γραφή; Γιατί γράφει ο Ισίδωρος Ζουργός;
Είναι για μένα η δυνατότητα μιας υπαρκτικής ελευθερίας που σπάει τα δεσμά της καθημερινότητας. Είναι μια άλλη «αναπνοή» σε έναν κόσμο, ο οποίος συχνά μας επιβάλει… δύσπνοια και στενεμένους ορίζοντες.
Το μέλλον της λογοτεχνίας και η Τεχνητή Νοημοσύνη
Σε έναν κόσμο που αλλάζει, μεταβάλλεται και τρέχει συνεχώς με ολοένα και πιο γοργούς ρυθμούς, έχει μέλλον η λογοτεχνία και, ειδικότερα, το μυθιστόρημα; Η ανάγνωση ενός (ογκώδους) μυθιστορήματος, προϋποθέτει χρόνο, υπομονή και φαντασία, στοιχεία που προσωπικά δεν βλέπω έντονα στην πλειοψηφία των νέων, οι οποίοι έχουν συνηθίσει να σκρολάρουν στο κινητό…
Το έχω πει και άλλες φορές, ότι ο άνθρωπος είναι ένα ον που αρέσκεται να αφηγείται και να ακούει ιστορίες. Χιλιάδες χρόνια πριν, όλα άρχισαν γύρω από μια φωτιά, κι αυτό το ταξίδι της αφήγησης παραμένει ελκυστικό ακόμα και στις μέρες μας. Αυτή την ανθρώπινη ανάγκη την καλύπτει σήμερα, όχι μόνο το μυθιστόρημα, αλλά και ο κινηματογράφος και το θέατρο. Δεν μπορώ να φανταστώ -και ίσως αυτό να είναι μια προσωπική αδυναμία μου- ότι αυτό το αφηγηματικό ταξίδι κάποια στιγμή μπορεί να σταματήσει!
Το μυθιστόρημα είναι όμως ένα λογοτεχνικό είδος. Τα λογοτεχνικά είδη έρχονται στη «μόδα», παρέρχονται και αλλάζουν. Για παράδειγμα, κανείς δεν γράφει πλέον έπη. Λέτε ότι το μυθιστόρημα θα αντέξει στον χρόνο;
Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η αφήγηση, σίγουρα δεν είναι ο ίδιος στους αιώνες. Εξίσου σίγουρα, όμως, η αφήγηση θα εξακολουθεί να υπάρχει.
Πως βλέπετε την Τεχνητή Νοημοσύνη; Και αναφέρομαι ειδικότερα στην πτυχή της γραφής μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης. Υπάρχει περίπτωση να γράφονται από αυτήν στο μέλλον (τα) μυθιστορήματα (που θα… διαβάζονται);
Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα με αυτό το θέμα. Νομίζω, πάντως, ότι υπάρχουν δυο δέσμες «προφητειών» για τον τρόπο με τον οποίο ενδέχεται να εξελιχθούν στο μέλλον τα πράγματα. Η πρώτη άποψη είναι η αισιόδοξη, σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος θα συνεχίζει να κατέχει το… επιτελικό σχέδιο, το όνειρο και την αποτύπωση του ονείρου, τον ίδιο τον στόχο τελικά. Μόνο που θα έχει τη βοήθεια πολλών εργαλείων, με αποτέλεσμα η δουλειά του να γίνεται πιο σύντομη και πιο εύκολη. Η δεύτερη μελλοντολογική απεικόνιση προοιωνίζει μια δυστοπία, όπου ο άνθρωπος σταδιακά θα γίνει υποχείριο των μηχανών του. Με τον μεγάλο φόβο να διαψευστώ, θα έλεγα πως κλίνω προς την πρώτη άποψη!
Συνεπώς θεωρείτε πώς έχει μέλλον η ανθρώπινη δημιουργικότητα;
Ναι, θα έχει μέλλον, έτσι θέλω να πιστεύω!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
