Δεν μπορούσα να φανταστώ τις εκπλήξεις που μου επιφύλασσε η συμμετοχή μου στο 10ο Διεθνές Μαθητικό Συνέδριο Λογοτεχνίας για τη Διδώ Σωτηρίου που έγινε στο ιστορικό Ζωγράφειο Λύκειο της Κωνσταντινούπολης.
Μια πρώτη ιδέα ότι κάτι στ´ αλήθεια συμβαίνει εδώ, πήρα από δύο τίτλους συζητήσεων: «Όταν η κοινωνία ξεκουρδίζεται, έχουμε χρέος να ξυπνάμε χαράματα» και «Οδηγός επιβίωσης για τον 21ο αιώνα από τη Διδώ Σωτηρίου».
Αυτή η συνάντηση που είχαν σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών με μαθητές και μαθήτριες 34 σχολείων, δημόσιων και ιδιωτικών, από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο, την Αφρική και την Αμερική, παρείχε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να δούμε τις διαφορές μεταξύ δύο ή και τριών γενεών για το τι ήταν, τι είναι και το πώς «αχνοφαίνεται» πως θα είναι η ανάγνωση της λογοτεχνίας στο μέλλον.
Η Διδώ Σωτηρίου είναι η συγγραφέας, η Μικρασιάτισσα, που μετέτρεψε τη συλλογική ιστορική μνήμη και την τραγωδία σε λογοτεχνία. Με βιωματική αφήγηση, ανθρωπιστική ματιά και έντονη κοινωνική ευαισθησία, κατάφερε να δώσει φωνή στους ανθρώπους που βίωσαν μεγάλες ιστορικές καταστροφές.
Οι έφηβοι όμως πως τη βλέπουν;
Οι μεγαλύτεροι που συμμετείχαν στο συνέδριο είναι τελικά αυτοί που διδάχθηκαν κάτι από τους μαθητές: Ότι αλλάζει ο τρόπος πρόσληψης της λογοτεχνίας από την κάθε μια γενιά και ό,τι συμβαίνει αντανακλά την εποχή της και τα δικά της χαρακτηριστικά.
Οι μαθήτριες και οι μαθητές κλήθηκαν, και σε μεγάλο βαθμό ανταποκρίθηκαν, κάνοντας τις δικές τους λεπτές παρατηρήσεις με τις «κεραίες» της γενιάς τους να σχεδιάσουν τις δικές τους προσωπογραφίες βασισμένοι σε ήρωες και χαρακτήρες εμβληματικών βιβλίων του έργου της Διδούς Σωτηρίου. Σχολίασαν ευθύβολα τα θεματικό ερώτημα ενός πάνελ για το αν υπάρχει τίποτα πιο φανταστικό από την πραγματικότητα. Είδαν την αξέχαστη συγγραφέα μεταξύ δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας.
Ένα άλλο στοιχείο που προέκυψε από τις παρατηρήσεις και τις παρεμβάσεις των μαθητών πάνω σε βιβλία της Διδούς Σωτηρίου, και κυρίως στα «Ματωμένα Χώματα», είναι πως έδιναν σε μεγάλο βαθμό έμφαση, απ’ ό,τι συνέβαινε στο παρελθόν, στα έμφυλα στοιχεία των χαρακτήρων και στη βιωματική ή εμπειρική προσέγγιση της ανάγνωσης.
Οι νέοι με τον τρόπο τους ήρθαν να συνυπογράψουν δύο από τους ορισμούς του Ιταλού συγγραφέα Ίταλο Καλβίνο στο βιβλίο του του 1991 «Γιατί να Διαβάσετε τα Κλασικά».
- Κλασικό είναι ένα βιβλίο που ακόμα και όταν το διαβάζουμε για πρώτη φορά δίνει την αίσθηση ότι ξαναδιαβάζουμε κάτι που έχουμε διαβάσει πριν.
- Κλασικό είναι ένα βιβλίο που δεν έχει ποτέ εξαντλήσει όλα όσα έχει να πει στους αναγνώστες του».
Και η αγωνίστρια για ανθρωπιά, ειρήνη και δικαιοσύνη Διδώ Σωτηρίου θα μιλήσει σε πολλές επόμενες γενιές.
Ζωντανό κομμάτι πολιτισμού από το 2012
* Η αυλαία του Συνεδρίου άνοιξε στο Grand Pera με μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, ενώ ακολούθησε συναυλία ενός από τους πιο αγαπημένους ερμηνευτές του ελληνικού τραγουδιού, του Γιάννη Κότσιρα.
* Το Συνέδριο διοργάνωσαν το Ζωγράφειο Λύκειο Κωνσταντινούπολης και τα Εκπαιδευτήρια Ε. Μαντουλίδη Θεσσαλονίκης του ομίλου Dukes Education.
* Ο Γιάννης Δεμιρτζόγλου, διευθυντής του Ζωγραφείου Λυκείου και η Άσπα Χασιώτη, γενική διευθύντρια των Εκπαιδευτηρίων Μαντουλίδη, οι οποίοι οραματίστηκαν και υλοποιούν αυτό το μοναδικό συνέδριο επισημαίνουν: «Οι έφηβοι ερευνούν και συζητούν το έργο και τον βίο των μεγάλων κλασικών της ελληνικής λογοτεχνίας. Έχουν , παράλληλα την ευκαιρία να προσεγγίσουν δημιουργικά τα έργα και τους συγγραφείς, όχι μόνο ως αντικείμενο διδασκαλίας αλλά ως ζωντανό κομμάτι πολιτισμού και σκέψης».
* Τα προηγούμενα συνέδρια ήταν για τον Α. Παπαδιαμάντη (2012), τον Κ. Π. Καβάφη (2013), τον Γ. Σεφέρη (2014), τον Γ. Βιζυηνό (2015), τον Ο. Ελύτη (2016), τον Γ. Θεοτοκά (2018), τον Α. Σαμαράκη (2019), τον Γιάννη Ρίτσο (2024) και την Κική Δημουλά (2025).
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
