Υπό εξαφάνιση τελούν οκτώ ελληνικές αυτόχθονες φυλές προβάτων στη Βόρεια Ελλάδα, γεγονός που απειλεί την ονομασία ΠΟΠ (προϊόν ονομασίας προέλευσης) στο εθνικό μας τυρί, τη φέτα.
Η ευλογιά των προβάτων και η θανάτωση εκατοντάδων χιλιάδων ζώων ανέδειξε το θέμα της εξαφάνισης αυτόχθονων, ελληνικών φυλών προβάτων, η παρουσία των οποίων καταγράφεται αδιαλείπτως από το 1940 και μετά.
Η ασθένεια, που ξεκλήρισε περιουσίες και οδήγησε κτηνοτρόφους ανά την Ελλάδα στην απόγνωση, απειλεί την παραγωγή και τις εξαγωγές του εθνικού μας προϊόντος, καθώς η ανάγκη εμβολιασμού έρχεται σε σύγκρουση με τις προδιαγραφές της ΠΟΠ. Ωστόσο, η ασθένεια απειλεί και με άλλον τρόπο την ετικέτα ΠΟΠ, καθώς απειλεί τις αυτόχθονες φυλές προβάτων στην ηπειρωτική Ελλάδα, που αποτελούν βασική προϋπόθεση για την διατήρηση της ετικέτας.
Σύμφωνα με το Δίκτυο Προστασίας Αυτόχθονων Αγροτικών Ζώων «Αμάλθεια», η μεγάλη ποικιλομορφία του ελλαδικού χώρου βοήθησε στο παρελθόν να δημιουργηθούν πολλές αξιόλογες φυλές. Όμως, οι ανεξέλεγκτες διασταυρώσεις και η εισαγωγή ξένου γενετικού υλικού, είχε ως αποτέλεσμα συντριπτικό ποσοστό των εκτρεφόμενων προβάτων στην Ελλάδα, να μην είναι καθαρόαιμα.
Ο κίνδυνος της απώλειας των ελληνικών αυτόχθονων φυλών, με τα μοναδικά χαρακτηριστικά τους, είναι άμεσος. Από τις περίπου 40 φυλές που έχουν αναφερθεί, λιγότερες από 10 μπορούν να χαρακτηριστούν ότι δεν κινδυνεύουν τα αμέσως προσεχή χρόνια, ενώ οι υπόλοιπες διατρέχουν άμεσο κίνδυνο ή έχουν ήδη εξαφανιστεί.
Μιλώντας στη «Θ» ο ομότιμος καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ιωσήφ Μπιζέλης, επισημαίνει ότι στα πρόβατα, συνολικά οι αυτόχθονες φυλές που έχουν αναφερθεί είναι γύρω στις 35 με 40. «Σήμερα, όμως, όλες αυτές οι φυλές, εκτός από μία, αυτή της Λέσβου, τελούν υπό εξαφάνιση. Εξ αυτών, οι οκτώ εντοπίζονταν στη Βόρεια Ελλάδα.
- Η φυλή Ρουμλουκίου
Πολύς λόγος έγινε το τελευταίο διάστημα για τη φυλή Ρουμλουκίου με την θανάτωση ζώων που ανήκαν σε αυτή και τον κτηνοτρόφο στο Μικρό Μοναστήρι. Η φυλή είναι πολύ παλιά και πήρε το όνομά της κατά την οθωμανική περίοδο, από τη περιοχή Ρουμλούκι, στα πεδινά της Ημαθίας, με κέντρο την Αλεξάνδρεια ή παλαιότερα Γιδά. Ένα μικρό ποίμνιο ζώων δημιουργήθηκε το 1968, στο Ινστιτούτο Κτηνοτροφίας Γιαννιτσών που σταδιακά μειώθηκε μέχρι το 1986 οπότε και διαλύθηκε. Η φυλή θεωρείται ότι εξαφανίστηκε την δεκαετία του 1990.
«Ο κτηνοτρόφος στο Μικρό Μοναστήρι είχε κι άλλα ζώα. Είχα επισκεφτεί το κοπάδι. Κάναμε έναν νέο πυρήνα στην Κρύα Βρύση Πέλλας με περίπου 10 ζώα, ενώ με πρωτοβουλία της οργάνωσης “Αμάλθεια” έγινε ένας πυρήνας και υπό την προστασία του πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, στη Φλώρινα με 15-20 ζώα», τονίζει ο κ. Μπιζέλης.
- Η φυλή Καταφυγίου Πιερίας
Σχεδόν έχει εξαφανιστεί, σύμφωνα με τον κ. Μπιζέλη. Η φυλή αναφέρεται από παλιά ότι εκτρεφόταν από μετακινούμενους κτηνοτρόφους των πεδινών περιοχών γύρω από την Κατερίνη, οι οποίοι παραθέριζαν με τα ποίμνια τους στις βόρειες πλαγιές των Πιερίων, κοντά στο χωριό Καταφύγιο, από όπου πήρε το όνομά της. Υπήρχε ένα κοπάδι στο χωριό Αυγερινός στην Κοζάνη, αλλά όταν ο κτηνοτρόφος πέθανε, το κοπάδι πουλήθηκε στην περιοχή της Ηγουμενίτσας και σιγά-σιγά χάθηκε. Υπάρχει η πληροφορία ότι κτηνοτρόφος πήρε κάποια ζώα από το κοπάδι του Αυγερινού και ότι διατηρούνται στον νομό Κοζάνης.
- Η φυλή Πελαγονίας ή Φλωρίνης
Σύμφωνα πάντα με τον κ. Μπιζέλη, υπήρχαν τρία με τέσσερα κοπάδια. Ένα σημαντικό κοπάδι με περίπου 200 ζώα, που διατηρούσε το ΕΘΙΑΓΕ στο Παραλίμνι Γιαννιτσών, θανατώθηκε λόγω ευλογιάς στις αρχές Οκτώβρη, υπάρχουν ωστόσο ακόμη δύο ή τρία κοπάδια στη Βόρεια Ελλάδα.
- Η φυλή Σερρών
Το βρίσκουμε γύρω από την περιοχή των Σερρών. Το καλύτερο κοπάδι, στο χωριό Βαμβακιά, θανατώθηκε λόγω ευλογιάς. Υπάρχουν όμως ακόμη κάποια κοπάδια στην περιοχή.
- Η φυλή της Θράκης
Σύμφωνα με τον κ. Μπιζέλη, στις περιοχές της Ροδόπης και του Έβρου, πιστοποιήθηκαν αρκετά ζώα αυτής της φυλής. Σε επιτόπια έρευνα, πριν από 6 με 7 χρόνια, μετρήθηκαν περίπου 2.000 ζώα, αλλά δυστυχώς, σύμφωνα με τον καθηγητή, ο αριθμός χρειάζεται να επικαιροποιηθεί μετά τη μάστιγα της ευλογιάς που άρχισε από τη Θράκη και έπληξε ιδιαίτερα την περιοχή.
- Η φυλή της Δράμας
Υπήρχαν κοπάδια στην περιοχή της Δράμας, «αλλά δεν έχουμε καταφέρει να εντοπίσουμε κανένα ζώο», τονίζει ο κ. Μπιζέλης.
- Η φυλή της Χαλκιδικής
Υπήρχαν κοπάδια στην περιοχή της Χαλκιδικής, «αλλά δεν έχουμε καταφέρει να εντοπίσουμε κανένα ζώο», τονίζει ο κ. Μπιζέλης.
- Σαρακατσάνικα
Υπάρχουν μόλις δύο τρία κοπάδια στην περιοχή της Σιάτιστας Κοζάνης και κάποια άλλα σποραδικά ανά την ηπειρωτική Ελλάδα.
Οι θανατώσεις
Στο μεταξύ, σε 433.229 ανέρχεται ο αριθμός των αιγοπροβάτων που θανατώθηκαν από τον Αύγουστο του 2024 έως και τις 30 Νοεμβρίου 2025, στο πλαίσιο εφαρμογής των προβλεπόμενων υγειονομικών πρωτοκόλλων για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.
Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ), συνολικά έχουν καταγραφεί 1.834 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε 2.270 εκτροφές σε όλη τη χώρα.
Ο… λευκός χρυσός της Ελλάδας
Ο… λευκός χρυσός της χώρας, η φέτα, αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα της ελληνικής γαστρονομίας. Το 2002 κατοχυρώθηκε οριστικά ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) έπειτα από πολυετείς διαδικασίες και προσφυγές, κυρίως από τη Δανία και τη Γαλλία.
Όπως εξηγεί στη «Θ» ο πρόεδρος του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Αθανάσιος Σαρόπουλος, για να φέρει ένα τυρί την ονομασία «φέτα ΠΟΠ», πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Πρώτον, η παραγωγή του πρέπει να γίνεται αποκλειστικά στην ηπειρωτική Ελλάδα και δεύτερον, η φέτα πρέπει να παρασκευάζεται από ελληνικό παστεριωμένο αιγοπρόβειο γάλα, με αναλογία τουλάχιστον 70% πρόβειο και έως 30% γίδινο. Το γάλα αυτό προέρχεται από ελληνικές φυλές προβάτων και αιγών που τρέφονται με την τοπική χλωρίδα, δηλαδή σε βοσκοτόπια.
«Αν εκλείψει ένας από τους δύο αυτούς παράγοντες, τότε τίθεται εν κινδύνω το ΠΟΠ και αυτός είναι ένας λόγος που κρούουμε τον κώδωνα του κινδύνου για τις ελληνικές φυλές που χάνονται. Ωστόσο, αν θέλουμε να μιλήσουμε για τον κίνδυνο να χαθεί το ΠΟΠ της φέτας, θα πρέπει να αναφερθούμε και σε άλλους παράγοντες, όπως για παράδειγμα σε καταγγελίες για ελληνοποιήσεις γάλακτος κ.α.», εξηγεί ο κ. Σαρόπουλος.
Γιατί όμως οι Έλληνες κτηνοτρόφοι δεν επιλέγουν τις ελληνικές φυλές; «Υπάρχει μια τάση να προτιμούν ξενικές φυλές, που είναι σαφώς πιο φθηνές και εκτιμάται ότι έχουν μεγαλύτερη παραγωγικότητα. Ωστόσο, το θέμα είναι πολυπαραγοντικό. Η ποσότητα είναι κάτι που εκτιμάται, ωστόσο τα ζώα των γηγενών φυλών φαίνεται πως είναι πιο ανθκτικά στην κλιματική αλλαγή, με τις αυξομειώσεις θερμοκρασίας κλπ και ίσως και σε ζωονόσους», απαντά ο πρόεδρος του ΓΕΩΤΕΕ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ελληνική πολιτεία, παρά τις επισημάνσεις κορυφαίων επιστημόνων, δεν πρόσεξε ιδιαίτερα το θέμα των αυτόχθονων φυλών. «Δεν προσέξαμε. Δεν προσέξαμε ούτε καν τα κέντρα γενετικής βελτίωσης να δημιουργήσουν τράπεζες γενετικού υλικού, ώστε να πιστοποιούνται οι ελληνικές φυλές. Δεύτερον, έχουμε αφήσει στο έλεος τους κτηνοτρόφους που επιμένουν στις ελληνικές φυλές. Δεν δίνουμε κίνητρα για να συνεχίσουν, ενώ επίσης δεν διαφημίσαμε καθόλου τα θετικά των ζώων των ελληνικών φυλών», τονίζει ο κ. Σαρόπουλος.
Πρόβλημα η μείωσης της παραγωγής
Την άποψη ότι πλέον εκτός από τις αυτόχονες φυλές, πρόβλημα υπάρχει και με την εκτροφή από βοσκοτόπια εκφράζει από την πλευρά του στη «Θ» ο κ. Μπιζέλης.
«Το πρόβλημα με τη φέτα την ελληνική δεν είναι τόσο ότι εξαφανίζονται οι εγχώριες φυλές, αλλά ότι μειώνεται η παραγωγή εν γένει. Το αν απειλείται η ονομασία ΠΟΠ είναι ένα θέμα, αλλά νομίζω ότι δεν είναι πλέον το ίδιο με αυτό που μας ανησυχούσε το 2008, όταν η Δανία, η Γαλλία και άλλες χώρες μάς “απειλούσαν” με προσφυγές», εξηγεί ο καθηγητής.
«Σήμερα πλέον οι χώρες αυτές απλά δεν νοιάζονται. Ίσα ίσα. Έχουν συμφέρον να διαφημίζουμε εμείς τη φέτα διεθνώς και αυτοί να πωλούν τα τύπου φέτας δικά τους τυριά, που βρίσκονται στο ίδιο ράφι”, αναφέρει ο καθηγητής.
Ο ίδιος εξηγεί πως στα ράφια των ευρωπαϊκών σούπερ μάρκετ, τα τυριά αυτά είναι πιο φθηνά. «Τοποθετούνται μαζί με τη φέτα -και μάλιστα τη βιομηχανοποιημένη φέτα των μεγάλων εταιριών και όχι αυτή του κτηνοτρόφου- με τη σύγκριση ως προς την τιμή να είναι υπέρ τους. Με αυτό το δεδομένο δεν έχουν λόγο να “κυνηγούν” την ονομασία ΠΟΠ», σημειώνει ο κ. Μπιζέλης.
Νούμερο ένα τυρί παγκοσμίως
Άλλωστε, σύμφωνα με τον καθηγητή, η φέτα είναι το νούμερο ένα τυρί σε κατανάλωση σήμερα παγκοσμίως αγγίζοντας τους 600.000 τόνους. «Η Ελλάδα καλύπτει το 1/6. Το υπόλοιπο καλύπτεται ούτως ή άλλως από τις υπόλοιπες χώρες…» επισημαίνει.
Πάντως, σύμφωνα με τους Times, η τιμή της ελληνικής φέτας αναμένεται να εκτοξευθεί τους πρώτους μήνες του 2026, καθώς η περιορισμένη προσφορά θα οδηγήσει σε ελλείψεις και διαταραχές στην αγορά. Η Βρετανία, που εισάγει φέτα αξίας περίπου 90 εκατ. ευρώ ετησίως, αναμένεται να επηρεαστεί ιδιαίτερα.
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
