Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ (γαλλικά: Hélène Ahrweiler, Αθήνα, 29 Αυγούστου 1926 – 16 Φεβρουαρίου 2026) ήταν Ελληνίδα βυζαντινολόγος ιστορικός μικρασιατικής καταγωγής. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, το 1967, και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του, το 1976. Ακόμη, ήταν Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF.
Βιογραφία
Ελλάδα
Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).
Παρίσι
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια αργότερα διορίστηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου, ενώ το 1967 εξελέγη καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, η οποία εκδόθηκε με τον τίτλο Byzance et la mer από τις Presses Universitaires de France.
Διετέλεσε διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, Αντιπρύτανις (1970–1973) και το 1976 Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο Paris I (Σορβόννη). Υπήρξε η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, καθώς και η πρώτη γυναίκα διεθνώς που κατείχε αντίστοιχη θέση σε πανεπιστήμιο διεθνούς κύρους.
Στο Παρίσι γνώρισε τον σύζυγό της, Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν. Έζησε μόνιμα στο Παρίσι έως τον θάνατό της.
Κατά τη διάρκεια της ακαδημαϊκής και δημόσιας σταδιοδρομίας της διετέλεσε, μεταξύ άλλων, διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας και πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969–1970), επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Harvard (1973–1974), Αντιπρόεδρος (1970–1973) και Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I (1976–1981, επίτιμη πρόεδρος από το 1981), Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων (1982–1989), καθώς και Αντιπρόεδρος και αργότερα Πρόεδρος του Ιδρύματος Georges Pompidou (1989–1991).
Επιπλέον, υπηρέτησε ως Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (1999–2012), Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993–2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Ντιμίτρι Σοστακόβιτς, ενώ είχε ενεργό ρόλο σε διεθνείς οργανισμούς, όπως η UNESCO και η Διεθνής Ένωση Βυζαντινών Σπουδών.
Υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας, καθώς και επίτιμη διδάκτωρ πολυάριθμων πανεπιστημίων στην Ευρώπη και την Αμερική.
Με πληροφορίες από el.wikipedia.org
