Της Δήμητρας Μακρή
Ένα βήμα πιο κοντά φτάνουν οι χώρες των Βαλκανίων στην υλοποίηση του Διαδρόμου 8, ενός φιλόδοξου σχεδίου που θα ενώνει τη Μαύρη Θάλασσα με την Αδριατική.
Πρόκειται για ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο που διατυπώθηκε για πρώτη φορά ήδη από τη δεκαετία του 1990. Στόχος είναι η ενοποίηση ενός χώρου από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Αδριατική, που περιλαμβάνει περίπου 1.300 χιλιόμετρα σιδηροδρομικού και 960 χιλιόμετρα οδικού δικτύου και η ένωση πέντε χωρών και έξι στρατηγικών λιμανιών. Στόχος του Διαδρόμου 8 είναι η βελτίωση της διασυνδεσιμότητας των χωρών, της περιφερειακής ασφάλειας, η ενίσχυση της στρατιωτικής κινητικότητας, και η ώθηση της εμπορικής ενοποίησης στον χώρο των Βαλκανίων.
Στην ουσία πρόκειται για μια ολοκληρωμένη και σύγχρονη σύνδεση των βουλγαρικών πόλεων Βάρνα και Μπουργκάς με το Δυρράχιο και τον Αυλώνα, αλλά και το Μπρίντιζι και το Μπάρι. Η Βουλγαρία, τα Σκόπια και η Αλβανία βρίσκονται στο επίκεντρο των προσπαθειών, καθώς η ΕΕ θεωρεί ότι ο Διάδρομος 8 θα έφερνε τα Βαλκάνια πιο «κοντά» στις Βρυξέλλες.
Πρόκειται για μια ιδέα εμβληματική για την περιοχή των Βαλκανίων, η οποία ωστόσο γέμισε με εμπόδια, χαράδρες και λακούβες… Και αυτό γιατί αντί για ένα ενιαίο πανευρωπαϊκό σχέδιο σχεδιασμένο επί χάρτου, ο Διάδρομος 8 αποτελούνται μέχρι πρότινος από ένα κολάζ ανολοκλήρωτων δρόμων και παλαιών αυτοκινητόδρομων. Επιπρόσθετα, μια σειρά από παθογένειες που είναι χαρακτηριστικές των χωρών που συμμετέχουν στο σχέδιο, εμπόδιζε την υλοποίησή του.
Τα εμπόδια
Τη γεωστρατηγικής σημασίας κατασκευή του Διαδρόμου 8 εμπόδιζε η έλλειψη συντονισμού των χωρών, τα εθνικά σχέδια των συμμετεχόντων καθώς και η μειωμένη πολιτική βούληση των κυβερνήσεών τους. Οι περισσότεροι αναλυτές αναγνωρίζουν πάντως πως τα Σκόπια επέδειξαν την πιο σταθερή συμπεριφορά και με την υποστήριξη των Βρυξελλών και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης προχώρησαν περισσότερο το τμήμα του Διαδρόμου που βρίσκεται εντός της επικράτειάς τους. Αλλά και τα Σκόπια «κόλλησαν» στα σύνορα και στην ανάγκη συνεργασίας με τη Βουλγαρία. Η Βουλγαρία, αν και ανήκει στην ΕΕ, δεν προχώρησε το δικό της τμήμα του Διαδρόμου στον βαθμό που αναμενόταν, καθώς φαίνεται ότι, μέχρι πρότινος, απουσίαζε η σχετική πολιτική βούληση.
Η Αλβανία από την πλευρά της προέβη στην κατασκευή τμημάτων του Διαδρόμου 8, όπως του αυτοκινητόδρομου από τα Τίρανα στο Ελμπασάν, που όμως δεν προχώρησε, ως όφειλε, προς τα Σκόπια. Ο περιφερειακός των Τιράνων βρίσκεται μακριά από την ολοκλήρωσή του ενώ και το σιδηροδρομικό δίκτυο θυμίζει τρένα του 20ου αιώνα. Η διαφθορά είναι ένας από τους λόγους που κρατούν το έργο πίσω στην Αλβανία καθώς, υποστηρίζουν αναλυτές, ένας ευρωπαϊκός δρόμος δεν μπορεί να κατασκευαστεί σε μη διαφανείς βάσεις.
Η Σύνοδος των Τιράνων
Τα δεδομένα, ωστόσο, φαίνεται πως αλλάζουν λόγω… στρατηγικών πρωτοβουλιών στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Πρόσφατα συναντήθηκαν στα Τίρανα οι υπουργοί Εξωτερικών των τριών προαναφερόμενων χωρών, Ελίζα Σπιροπάλι (Αλβανία), Τίμτσο Μούτσουνσκι (Σκόπια) και Νικολάι Παβλόφ (Βουλγαρία), μαζί με τον αντιπρόεδρο της ιταλικής κυβέρνησης, Αντόνιο Ταγιάνι, και τον πρέσβη της Ρουμανίας στα Τίρανα, Οκτάβιαν Σερμπάν. Οι πέντε αξιωματούχοι υπέγραψαν Κοινή Διακήρυξη, στην οποία επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την κατασκευή του Διαδρόμου 8 ως ενός βασικού συστατικού του Πανευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών και ενός έργου που συμβάλλει στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, την ασφάλεια και την άμυνα και σε ένα περιβάλλον όπου η στρατιωτική κινητικότητα και η προστασία κρίσιμων υποδομών αποτελούν πλέον προτεραιότητα για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ.
Πέραν της Διακήρυξης προγραμματίστηκε και η επόμενη συνάντηση στο τέλος του 2026, η οποία θα πραγματοποιηθεί στα σύνορα ανάμεσα σε Σκόπια και Βουλγαρία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ταγιάνι ανέδειξε τη σημασία των Δυτικών Βαλκανίων για τη χώρα του «για τη σταθερότητα, την ειρήνη, την ανάπτυξη, την ισχυρή ΕΕ», καθώς και ότι «ο Διάδρομος 8 είναι κρίσιμος για το εμπόριο, τις υποδομές, την ευρωπαϊκή και ΝΑΤΟϊκή άμυνα αλλά και τη διεύρυνση της ΕΕ». Η δε συμμετοχή της Ρουμανίας αφορά κυρίως το αμυντικό-στρατιωτικό κομμάτι. Κι όσο υπάρχουν κοινές στρατηγικές, διαφανείς διαδικασίες στην ανάθεση και την κατασκευή και σταθερή- μακροχρόνια χρηματοδότηση το έργο θα καταφέρει να ολοκληρωθεί.
Διάδρομος 8 έναντι Διαδρόμου 10
Ο Διάδρομος 10 είναι αυτός που σχετίζεται με την Ελλάδα. Συνδέει την Κεντρική Ευρώπη με τη χώρα μας, είναι ήδη λειτουργικός – ειδικά τα κομμάτια της Σλοβενίας, της Κροατίας πλέον της Σερβίας και σε μεγάλο βαθμό και των Σκοπίων με ωραίο αυτοκινητόδρομο. Οι κινεζικές επενδύσεις και το ενδιαφέρον της ΕΕ και άλλων διεθνών δρώντων έχουν συμβάλλει σημαντικά στην κατασκευή του. Ο Διάδρομος 10 εξυπηρετεί κυρίως εμπορικούς χάνοντας τον γεωστρατηγικό χαρακτήρα που διαθέτει ο Διάδρομος 8. Τέλος ο Διάδρομος 10 γεωγραφικά είναι απλούστερος και η πολιτική βούληση για την ολοκλήρωσή του πιο ξεκάθαρη και δεδομένη και χωρίς τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν στην κατασκευή του διαδρόμου 8. Αμφότεροι διάδρομοι, πάντως, έχουν αναβαθμιστεί και λόγω του ρωσο-ουκρανικού πολέμου που πλέον εισήλθε στον 5ο του χρόνο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
