Τη βίαιη και συνάμα δημιουργική μετάβαση της βουλγαρικής εκδοτικής αγοράς τα πρώτα χρόνια μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος και τη διαδρομή ανασύνθεσης και ανασυγκρότησής της τις δεκαετίες που ακολούθησαν μέχρι την εικόνα του σήμερα, όπου οι μεταφράσεις βιβλίων Βουλγάρων συγγραφέων αυξάνονται σταθερά και ένα ευρύ δίκτυο θεσμών, εκδοτών και πολιτιστικών οργανισμών εργάζεται συντονισμένα για την εξωστρέφεια της αγοράς βιβλίου, σκιαγράφησαν η λογοτεχνική πράκτορας και διευθύντρια του Sofia Literary Agency, Gergana Pancheva και ο διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου της Βουλγαρίας, Svetlozar Zhelev, σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, όπου τιμώμενη χώρα είναι η Βουλγαρία.
«Στη δεκαετία του 1990, αμέσως μετά τη μετάβαση στη δημοκρατία και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, υπήρξε για περίπου 10-12 χρόνια μια έκρηξη μεταφράσεων λογοτεχνίας από τις πιο δημοφιλείς γλώσσες, όπως τα ισπανικά (κυρίως λατινοαμερικανική λογοτεχνία), τα αγγλικά, τα γερμανικά και τα γαλλικά- κυρίως λογοτεχνίας που δεν ήταν προσβάσιμη στην περιοχή μας κατά την κομμουνιστική περίοδο. Ταυτόχρονα, οι Βούλγαροι συγγραφείς γνώρισαν μια έκρηξη πειραματισμού. Η άρση της λογοκρισίας έφερε νέες τάσεις στη γλώσσα, στη θεματολογία και στη δομή των έργων […] Παράλληλα οι δικοί μας συγγραφείς έγιναν πιο ώριμοι και στράφηκαν σε πιο γειωμένες προσεγγίσεις στη λογοτεχνία και στις εκδόσεις», ανέφερε η κ. Pancheva στη συζήτηση με τίτλο «Επισκόπηση της βουλγαρικής εκδοτικής αγοράς: στοιχεία, δεδομένα, ευκαιρίες χρηματοδότησης και θεσμική υποστήριξη».
Ωστόσο, η κατάσταση στην αγορά βιβλίου την ίδια περίοδο υπήρξε αρκετά διαφορετική. «Στη δεκαετία του 1990, μετά τις πολιτικές αλλαγές, δεν υπήρχε σχεδόν ούτε ένα βιβλιοπωλείο. Τα περισσότερα βιβλιοπωλεία βρίσκονταν στους καλύτερους εμπορικούς δρόμους των πόλεων και τη θέση τους πήραν καταστήματα με εσώρουχα, παπούτσια και άλλα εμπορεύματα. Υπήρξε μια περίοδος όπου κυριολεκτικά δεν υπήρχε βιβλιοπωλείο στη Βουλγαρία και τα βιβλία πωλούνταν σε πάγκους στους δρόμους», είπε ο κ. Zhelev, προσθέτοντας ότι στη Σόφια στην Πλατεία Σλαβέικοφ, που φέρει το όνομα διάσημου ποιητή και συγγραφέα του 19ου αιώνα και του υιού του- επίσης σπουδαίου ποιητή, «δημιουργήθηκε μια υπαίθρια αγορά βιβλίου, σαν ένα τεράστιο ανοιχτό βιβλιοπωλείο». «Ήταν μια πραγματικά δύσκολη περίοδος», εξήγησε, σημειώνοντας ότι αργότερα η Helikon δημιούργησε το πρώτο της βιβλιοπωλείο και σταδιακά η κατάσταση βελτιώθηκε.
Στις αρχές του 21ου αιώνα το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε σταδιακά και προς τις «μικρότερες» λογοτεχνίες των γειτονικών χωρών, γεγονός που οδήγησε σε στενότερες πολιτιστικές ανταλλαγές στα Βαλκάνια. Σήμερα, όπως επισημάνθηκε, η βουλγαρική αγορά δείχνει μεγαλύτερη ωριμότητα, τόσο αισθητικά όσο και εκδοτικά, καθώς έχουν αλλάξει τα εξώφυλλα, η εικονογράφηση και συνολικά η αντίληψη για το βιβλίο ως πολιτιστικό προϊόν.
Σε ό,τι αφορά τις νέες αναγνωστικές τάσεις η κ. Pancheva ανέφερε: «Σήμερα, οι νεότεροι αναγνώστες αρχίζουν να ενδιαφέρονται περισσότερο για γραφιστικά μυθιστορήματα (graphic novels) και κόμικς. Τα κόμικς δεν αναπτύχθηκαν τόσο γρήγορα στη Βουλγαρία όσο σε γειτονικές χώρες, όπως η Σερβία, η Ρουμανία και η Ελλάδα, καθώς στη σοσιαλιστική περίοδο δεν υπήρχε παράδοση στα graphic novels και στα κόμικς. Παράλληλα, η ρομαντική και η λογοτεχνία του φανταστικού γίνονται ολοένα και πιο δημοφιλείς, ιδιαίτερα η ξένη λογοτεχνία του φανταστικού. Οι Βούλγαροι εξακολουθούν να διαβάζουν πολύ μυθοπλασία, έντυπα βιβλία, μεταφρασμένη λογοτεχνία, σύγχρονους Βούλγαρους συγγραφείς και ιστορικά μυθιστορήματα».
Σήμερα στη Βουλγαρία λειτουργούν περισσότερα από 600 βιβλιοπωλεία σε όλη τη χώρα, ενώ σημαντικό ρόλο στην αναζωογόνηση της αγοράς έχουν παίξει οι εκθέσεις βιβλίου και τα λογοτεχνικά φεστιβάλ. «Είναι σημαντικό για εμάς να μιλάμε για την πώληση των βιβλίων, για το πώς φτάνουν τα βιβλία στους αναγνώστες. Πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι εκθέσεις βιβλίου, που οργανώνονται από την Ένωση Βουλγάρων Εκδοτών και Βιβλιοπωλών. Υπάρχουν δύο μεγάλα γεγονότα. Πρώτο, η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου της Σόφιας, που γίνεται κάθε Δεκέμβριο. Φέτος θα πραγματοποιηθεί από τις 8 έως τις 13 Δεκεμβρίου. Συμμετέχουν περίπου 200 εκδοτικοί οίκοι και αυξάνεται συνεχώς η διεθνής συμμετοχή. Η έκθεση φιλοξενείται στο Εθνικό Μέγαρο Πολιτισμού και καταλαμβάνει τέσσερις ορόφους του κτιρίου. Επίσης, η Ανοιξιάτικη Αγορά Βιβλίου, που γίνεται υπαίθρια, στον κεντρικό δρόμο της Σόφιας. Συνήθως διεξάγεται μεταξύ 24 Μαΐου και 1ης Ιουνίου, αλλά φέτος θα πραγματοποιηθεί από 1 έως 7 Ιουνίου. Συμμετέχουν περισσότεροι από 150 εκδότες. Υπάρχουν επίσης παρόμοιες εκδηλώσεις σε άλλες πόλεις, όπως το Πλόβντιβ, η Βάρνα και το Μπότεβγκραντ, καθώς και μια ακόμη έκθεση στη Σόφια τον Σεπτέμβριο, λίγο πριν από την έναρξη της σχολικής χρονιάς, στις 15 Σεπτεμβρίου», ανέφερε ο κ. Zhelev.
Οι ομιλητές στάθηκαν ιδιαίτερα στη διεθνή πορεία της βουλγαρικής λογοτεχνίας και τη σταθερή αύξηση των μεταφράσεων. «Τα τελευταία τρία χρόνια βλέπουμε συνεχώς αυξανόμενο αριθμό μεταφράσεων και είμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε ότι κάθε χρόνο κυκλοφορούν από 50 έως 70 τίτλοι σε ξένες γλώσσες. Αυτό είναι αποτέλεσμα της συλλογικής προσπάθειας οργανισμών όπως των Ιδρυμάτων Next Page και Elizabeth Kostova, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, της Ένωσης Βιβλίου, αλλά και ιδιωτικών πρωτοβουλιών. Πρόκειται δηλαδή για ένα ολόκληρο οικοσύστημα που πιστεύουμε ότι καταφέραμε να λειτουργήσει συνεργατικά. Βουλγαρικοί τίτλοι έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε περισσότερες από 30 γλώσσες», είπε η κ. Pancheva, αναφέροντας το «Time Shelter» του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ ως χαρακτηριστικό παράδειγμα βιβλίου που απέκτησε διεθνή απήχηση. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε, τέλος, στις πρώτες μεταφράσεις βουλγαρικών έργων σε γλώσσες όπου μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε καμία παρουσία, όπως τα πορτογαλικά Βραζιλίας και τα ινδικά.
Οι πρόσφατες μεταφράσεις βιβλίων στα ελληνικά που αναφέρθηκαν είναι: «The Breaking of Samsara by Elona Aloxieva, short stories with Vakxikon Publications», (μετάφραση trans. Blagorodna Filevka- Πανάγου), «Omar’s Letters to His Future Wife, short stories and She Who Remains, novel by Rene Karabash with Metaixmio Publications» (μετάφραση Σπύρος Ν. Παππάς), «The Crack-up Island by Ina Valchanova, novel with Vakxikon Publications» (μετάφραση Χρήστος Χαρομιδούδης), «I Don’t Know You by Theodora Dimova, novel with Enastron» (μετάφραση Blagorodna Filevka- Πανάγου), «Time Shelter by Georgi Gospodinov, novel with Ikaros» (μετάφραση Αλεξάνδρα Ιωαννίδου).
Πηγή: ΑΠΕ/ΜΠΕ
