Έθιμα που έχουν τις ρίζες τους βαθιά κρυμμένες στον χρόνο αναβιώνουν τα Θεοφάνια σε αρκετές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Εκτός από τους τολμηρούς βουτηχτάδες, που πέφτουν στα παγωμένα νερά αυτές τις γιορτινές μέρες για να πιάσουν τον σταυρό και να έχουν ευλογία, τύχη και υγεία, αρκετά έθιμα και δρώμενα που προσελκύουν πλήθος επισκεπτών έχουν την τιμητική τους.
Τα Ραγκουτσάρια στην Καστοριά είναι ένα τριήμερο εκδηλώσεων καρναβαλιού και ξεφαντώματος, που ξεκινούν στις 6 Ιανουαρίου και ολοκληρώνονται στις 8 του μήνα. Αποτελούν αναβίωση των αρχαίων Διονυσιακών τελετών, που γίνονταν από αρχαιοτάτων χρόνων και σύμφωνα με τους ντόπιους είναι γιορτή που σκοπό έχει να ξεχάσουν τα προβλήματα της χρονιάς.
Οι συμμετέχοντες μεταμφιέζονται σε ζώα ή αλλάζουν φύλλο (οι άνδρες μεταμφιέζονταν σε γυναίκες και οι γυναίκες σε άνδρες). Αμέσως μετά τον αγιασμό των υδάτων, τα Ραγκουτσάρια ξεχύνονται κατά μπουλούκια στις γειτονιές της πόλης έχοντας το καθένα τη δική του παραδοσιακή ορχήστρα χάλκινων, τραγουδώντας και χορεύοντας, ενώ οι εκδηλώσεις ολοκληρώνονται με μεγάλη παρέλαση.
Στη Γαλάτιστα της Χαλκιδικής αναβιώνει το δρώμενο της «Καμήλας και της Νύφης», το τριήμερο, 5, 6 και 7 Ιανουαρίου. Το έθιμο έχει τις ρίζες του στα χρόνια της τουρκοκρατίας και βασίζεται στο γεγονός της αρπαγής μιας πολύ όμορφης κοπέλας, της Μανιώς, από τον Αγά του χωριού, με σκοπό να την κλείσει στο χαρέμι του. Τα παλικάρια του χωριού, με επικεφαλής τον αγαπημένο της, μην μπορώντας να ανεχθούν την αρπαγή και την προσβολή, αντέδρασαν και αποφάσισαν να πάρουν πίσω την κοπέλα. Σκέφτηκαν, λοιπόν, το τέχνασμα της Καμήλας, κάτι παρόμοιο με τον Δούρειο Ίππο.
Οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στην πλατεία Επισμηναγού Ιωάννη Χατζούδη στη Γαλάτιστα, του δήμου Πολυγύρου. Τη Δευτέρα 5 Ιανουαρίου, στις 15:30, θα γίνει η περιφορά των κουδουνιών και ο στολισμός της «Καμήλας», ενώ την Τρίτη 6/1, στις 11:30 θα αναβιώσει το έθιμο της «Καμήλας» και την Τετάρτη 7 Ιανουαρίου, στις 11:00 θα πραγματοποιηθεί ο γάμος της Μανιώς.
Επίσης, στη Χαλκιδική, στο Παλαιόκαστρο, διατηρείται το έθιμο των Φωταράδων, που ξεκινά την παραμονή των Φώτων. Μία ομάδα καλαντιστών εκλέγει τον «βασιλιά» της και όλοι μαζί πηγαίνουν στην εκκλησία του χωριού. Στη συνέχεια, η ομάδα περιφέρεται, τραγουδώντας τα τοπικά κάλαντα, τα οποία καταλήγουν σε ευχές ξεχωριστές για το κάθε μέλος της οικογένειας. Ανήμερα των Φώτων, ο «βασιλιάς», ντυμένος με τσομπάνικη κάπα, και οι «Φωταράδες», ντυμένοι με την τοπική ενδυμασία και κρατώντας μεγάλα ξύλινα σπαθιά, χορεύουν στην πλατεία του χωριού.
Στην Άρνισσα της Πέλλας θα αναβιώσουν την ημέρα των Θεοφανίων, στις 14:30, τα «Τζαμαλάρια». Επίκεντρο του εθίμου είναι ο γάμος. Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ένα ζιζάνιο, το «μπουμπάρι», που μπαίνει ανάμεσα στους νεόνυμφους και τους παρενοχλεί, τους προτείνει άλλο ταίρι. Το έθιμο περιλαμβάνει ατελείωτο γλέντι στους δρόμους του χωριού.
Αγιασμός των υδάτων
Τα Θεοφάνια γιορτάζεται η βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Οι πιο τολμηροί θα βουτήξουν στα παγωμένα νερά, σε θάλασσες, σε λίμνες και ποτάμια, και θα συναγωνιστούν ποιος θα πιάσει τον σταυρό.
Στη Θεσσαλονίκη και φέτος η τελετή καθαγιασμού των υδάτων και η ρίψη του Τιμίου Σταυρού θα τελεστεί στην Α’ προβλήτα του λιμανιού, την Τρίτη 6 Ιανουαρίου, στις 11:00, από τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεο.
