Οικισμός Πανόραμα: Μια βόλτα στο εξοχικό προάστιο, στους πρόποδες του Χορτιάτη

Της Βασιλικής Πολίτου

Μεταξύ ουρανού και γης, βαμμένο έντονα με τα χρώματα της Πύγας και της Τραπεζούντας, το Πανόραμα απλώνεται πάνω στους πρόποδες του Χορτιάτη σαν ακροβολισμένος χαρταετός. Έχει δεμένο το σχοινί πάνω στα χώματα που φιλοξένησαν τον μικρασιατικό και τον ποντιακό πληθυσμό, όταν απελευθερώθηκε η Θεσσαλονίκη και μετά τις πρώτες διώξεις των Ελλήνων από τις κεμαλικές ορδές.

Και δεν λέει να το κόψει. Όχι για να εγκλωβίσει τον ευρύτερο Ελληνισμό στον νέο τόπο, αποστειρώνοντάς τον από τις ρίζες του. Αφού και κάθε νέα γενιά που έρχεται, πάντα εκείνο, το πρώτο σπίτι, αφήνει. Όσες φορές και να μετακομίσει. Να, όμως, που η γη σου δεν μετακομίζει ποτέ!

Μόλις τον τελευταίο αιώνα η μαμά Ελλάδα κρατάει στο στέρνο της, καρδιακά, τις αρχαίες της εστίες. Όπως τις βυζαίνει διδάσκεται από αυτές. Μαθαίνει για το νέο χωριό που ιδρύθηκε το 1914 από Μικρασιάτες και ενισχύθηκε οκτώ χρόνια αργότερα, το 1922, από τους Πόντιους, όταν προηγουμένως, κατά τον 18ο αιώνα, μόνο Οθωμανοί κατοικούσαν την περιοχή.

Τότε την έλεγαν Αρσακλί και υπαγόταν διοικητικά στην Καλαμαριά. Μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τη βάφτισαν «Πανόραμα», λόγω της αμφιθεατρικής της θέας προς τον Θερμαϊκό Κόλπο και την πόλη της Θεσσαλονίκης.

Μαθαίνει, επίσης, ότι οι νέοι κάτοικοι δέχονταν, από το 1945 κι έπειτα, καθημερινές επισκέψεις από τους Καλαμαριώτες, που πεζή περνούσαν περιμετρικά το συγκρότημα Αλλατίνη και την Πυλαία, για να μαζέψουν πουρνάρια, τα οποία έπειτα μεταπωλούσαν για ψωμί. Η ανταλλακτική οικονομία συνεχίστηκε για δεκαετίες, μέχρι να εξελιχθεί το Πανόραμα σε εξοχικό προάστιο της πόλης από τα μέσα του ‘70.

Η Κομνηνών μαρτυράει πολλά

«Όλοι οι Πόντιοι, βέβαια, στην Καλαμαριά πάτησαν το πόδι τους πρώτα. Και εν συνεχεία διαμοιράστηκαν. Άλλοι τράβηξαν προς το Κιλκίς και άλλοι προς τη μεγάλη μας πλαγιά, το Πανόραμα», μας επεξηγεί ο κ. Πολυχρόνης Κωνσταντινίδης, που κρατάει εδώ και 25 χρόνια το πρακτορείο ΟΠΑΠ επί της Κομνηνών. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Πανόραμα και μας μιλάει για τα πρώτα του παιδικά χρόνια, που πέρασε σχεδόν αποκλειστικά μέσα στο μαγαζί του παππού του, λίγο παρακάτω, στη γωνία Κομνηνών με Μητροπολίτου Χρυσάνθου. «Ήταν ο διασημότερος τσαγκάρης της περιοχής. Μερακλής στη δουλειά του ο παππούς Πολυχρόνης, έφτιαχνε από τακούνια μέχρι ζώνες, από τσάντες μέχρι κλειδιά. Και έτσι κατάφερε να συντηρήσει την οικογένεια, να παντρέψει τη μητέρα μου και τα άλλα του παιδιά». Η μεγάλη ανάπτυξη της περιοχής συντελέστηκε τη δεκαετία του ‘80, όταν οι ίδιοι οι Θεσσαλονικείς είδαν προοπτική στην περιοχή για να μείνουν μόνιμα. «Στην αρχή, πέρα από τους παλιούς κατοίκους, οι περισσότεροι διατηρούσαν μόνο τις παραθεριστικές τους κατοικίες εδώ. Το σπίτι στο βουνό όπως λέμε. Με τα χρόνια συνειδητοποίησαν ότι η περιοχή εξασφαλίζει μια ποιότητα στη διαβίωσή τους κι έτσι εγκαταστάθηκαν μόνιμα. Μπορεί η απογραφή του 2021 να καταγράφει μόνιμο πληθυσμό κοντά στις 18.000, ωστόσο, σας διαβεβαιώ πως είμαστε πάνω από 33.000 στόματα, που ζούμε και αναπνέουμε τον καθαρό αέρα του Πανοράματος», λέει ο κ. Πόλυς, όπως τον φωνάζουν χαϊδευτικά οι φίλοι και πελάτες του μαγαζιού! Γνωρίζεται, βλέπετε, με τους περισσότερους, μια ζωή. Που παραμένει όμορφη, παρά την εμπορική κάμψη που παρατηρείται την τελευταία δεκαετία στο Πανόραμα. Οι πιο δυνατοί οικονομικοί κύκλοι ήταν όταν άνοιξε το μαγαζί «Tre Marie», στην αρχή της Κομνηνών, από τον Βασίλη Μπέτα το 2009, και το οποίο λειτουργούσε σαν μαγνήτης για την άνοδο της επισκεψιμότητας του Πανοράματος. «Έκλεισε, δυστυχώς, οριστικά το 2018 κάτω από την πίεση των μνημονίων, όπως και το ‘’The bar’’ του Θεόδωρου Καπελιώτη, που προσέλκυε κόσμο, ακριβώς όπως τραβάει το φως την πεταλούδα», θυμάται ο κ. Πόλυς.

Τρίγωνα, αρμενοβίλ, προφιτερόλ

«Είναι αναγκαίο να αφιερώνεις πολλές ώρες από τη μέρα σου, για να στεριώσεις επαγγελματικά στο Πανόραμα. Αλλά πέρα από τη δουλειά, να έχεις και την τύχη βοηθό, διότι δίχως αυτήν μπορεί να μην προχωρήσεις, ακόμα και σωστός επαγγελματίας να είσαι», λέει με όση πολύτιμη πείρα έχει ένας επαγγελματίας, που δραστηριοποιείται στην εστίαση τα τελευταία πενήντα χρόνια. Ο κ. Γιώργος Τσομπανίδης μας αφηγείται την ιστορία του μαγαζιού «Τάσος Τρίγωνα Πανοράματος», όπως το ξεκίνησε πλάι στον αγαπημένο του αδερφό Τάσο, που δεν ζει πια. «Ήρθαμε από την Ξάνθη με δύο εισιτήρια χωρίς επιστροφή. Και δώσαμε μια υπόσχεση στον εαυτό μας: να τα καταφέρουμε, δίνοντας το είναι μας στη δουλειά και στην “τριαρχική σπεσιαλιτέ” του καταστήματος: τρίγωνα Πανοράματος, αρμενοβίλ, προφιτερόλ», εξηγεί, ενώ συγκινείται για τα παλιά ο κ. Γιώργος.

Θέλει ψυχή να είσαι έμπορος

Βαδίζοντας στην περιοχή και με τις μύτες κόκκινες από το κρύο, που αν και ξερό, πάλι ξυρίζει, πήραμε γρήγορα γρήγορα τη στροφή για τη Μητροπολίτου Χρυσάνθου. Εκεί, που στον αριθμό 19 λειτουργεί πάνω από έναν αιώνα το Παντοπωλείο – Γκρόσερι – Ντελικατέσεν «Το Πανόραμα». Μπακάλικο από τα παλιά, ζωντανό κύτταρο της κοινωνικής ζωής του Πανοράματος, πρωτολειτούργησε το 1922 από τον Αθανάσιο Σαουρίδη. Τραπεζούντιος ο παππούς και ήδη φτασμένος έμπορος εκεί, ήρθε με τον καημό στα στήθη για τη ζωή που άφηνε και το σπίτι που δεν πρόλαβε να κλειδώσει. «Έλα παππού, κι έχεις το νέο, που έφτιαξες εδώ, σπίτι και μαγαζί γωνία, του έλεγα για να ξεχνιέται, κάθε φορά που τον έπιανε το παράπονο, καθότι οι δυνατοί άντρες κλαίνε εντονότερα», μας λέει η κ. Βασιλική Σαουρίδου, που είναι τρίτης γενιάς ιδιοκτήτρια του καταστήματος. Με τη δεύτερη γενιά ο κύκλος εργασιών είχε κάπως ατονήσει, όπως μας εξηγεί, αλλά ανέκαμψε όταν ανέλαβε η ίδια μαζί με τον σύζυγό της, Ιωάννη Καντούνη.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»