Μια καινοτόμα -όπως τονίστηκε- πρωτοβουλία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, που σκοπό έχει τη διάσωση, την τεκμηρίωση και την ενιαία ψηφιακή προβολή του πολιτιστικού αποθέματος του Εβραϊκού Ελληνισμού, παρουσιάστηκε σε σημερινή ημερίδα στην Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης.
Πρόκειται για το ψηφιακό αποθετήριο ιστορικής μνήμης και πολιτισμού των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων Ελλάδος «ΙΩΣΗΠΟΣ», ένα έργο που αποσκοπεί στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης ψηφιακής κιβωτού γνώσης και πολιτισμού, η οποία θα περιλαμβάνει σε ηλεκτρονική μορφή το σύνολο των εκφάνσεων του πολιτιστικού αποθέματος των εβραϊκών κοινοτήτων της Ελλάδας. Το έργο είναι συγχρηματοδοτούμενο από την ΕΕ και ενταγμένο στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ψηφιακός Μετασχηματισμός 2021-2027.
Απώτερος στόχος του εγχειρήματος, όπως επισημάνθηκε, είναι η κιβωτός αυτή να καταστεί ψηφιακά διαθέσιμη στο σύνολο της παγκόσμιας κοινότητας μέσω του διαδικτύου, προσφέροντας τη δυνατότητα περιήγησης στα ιστορικά αρχεία των εβραϊκών Κοινοτήτων Ελλάδος, με τρόπο που θα σέβεται απόλυτα την ιστορική μνήμη.
Το έργο αναμένεται να παρουσιαστεί στην εκπαιδευτική κοινότητα και το ευρύ κοινό, μέσα από μία μεγάλη διαδραστική ψηφιακή έκθεση, τον προσεχή Μάρτιο και εν συνεχεία να καταστεί προσβάσιμο στο κοινό.
Όταν η Ιστορία συναντά την τεχνολογία
Τους παρευρισκόμενους στη σημερινή εκδήλωση καλωσόρισε ο γενικός διευθυντής της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης Βίκτωρ Ναρ και στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου και του Μουσείου Ολοκαυτώματος, Δαυίδ Σαλτιέλ, ο οποίος ανέφερε -μεταξύ άλλων- πως, μέσω του προγράμματος ψηφιοποιούνται αρχεία όχι μόνο της Θεσσαλονίκης, αλλά και του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου και άλλων κοινοτήτων. «Πλέον, με ένα κουμπί, ο κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να διαβάσει έγγραφα που είναι πολλά και παλιά και να δει πώς λειτουργούσε μια οργανωμένη κοινότητα», σημείωσε.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σημασία του έργου για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, υπενθυμίζοντας ότι κατά τη ναζιστική Κατοχή επιχειρήθηκε η ολοκληρωτική εξαφάνιση της εβραϊκής παρουσίας. «Δεν επεδίωξαν μόνο τον αφανισμό του εβραϊκού πληθυσμού, αλλά και να σχίσουν και να καταστρέψουν οτιδήποτε είχε σχέση με την κοινότητα», υπογράμμισε.
Ο κ. Σαλτιέλ είπε ακόμη ότι μέχρι σήμερα έχουν ψηφιοποιηθεί περίπου 2,5 εκατομμύρια σελίδες και σημείωσε ότι το έργο θα συνεχιστεί, καθώς «συνεχώς ανακαλύπτουμε αρχεία διάσπαρτα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, τα οποία πρέπει να διασωθούν».
Στη σημασία του ψηφιακού αποθετηρίου «ΙΩΣΗΠΟΣ» ως έργου ιστορικής μνήμης, πολιτισμού και παιδείας αναφέρθηκε στον χαιρετισμό του ο υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Νίκος Παπαϊωάννου. Όπως δήλωσε, πρόκειται για «ένα έργο υψηλής επιστημονικής, πολιτιστικής και ιστορικής αξίας», το οποίο υπηρετεί τη συλλογική μνήμη και την ιστορική αλήθεια των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων της Ελλάδας.
Ο υφυπουργός ευχαρίστησε την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης και το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος για την πρωτοβουλία, υπογραμμίζοντας ότι «η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί απλώς μια αναφορά στο παρελθόν, αλλά μια ζωντανή διαδικασία κατανόησης και θεμέλιο της δημοκρατίας και της παιδείας». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Θεσσαλονίκη, σημειώνοντας ότι «η μνήμη εδώ δεν είναι αφηγημένη έννοια, αλλά κομμάτι της ίδιας της ταυτότητας της πόλης».
Αναφερόμενος στο Ολοκαύτωμα, τόνισε πως η ανάδειξη και τεκμηρίωση της ιστορίας των εβραϊκών κοινοτήτων συνιστά «πράξη τιμής προς τα θύματα, αλλά και πράξη ευθύνης απέναντι στη δημοκρατία και τις επόμενες γενιές». Όπως σημείωσε, το ψηφιακό αποθετήριο «ΙΩΣΗΠΟΣ» «αξιοποιεί τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας για να καταστήσει τη γνώση δημόσιο αγαθό», επισημαίνοντας ότι η ψηφιοποίηση αρχειακού υλικού δεν είναι απλώς τεχνική διαδικασία, αλλά πράξη επιστημονικής και ηθικής σημασίας. Ο κ. Παπαϊωάννου ανέδειξε, επίσης, τον ρόλο του έργου στην ανώτατη εκπαίδευση, δηλώνοντας ότι «μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο έρευνας και μάθησης για την ακαδημαϊκή κοινότητα», ενώ υπογράμμισε πως η παιδεία οφείλει να λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι στον ιστορικό αναθεωρητισμό, τον ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία.
Στη σημασία της ανάδειξης και της σύγχρονης παρουσίασης του αρχειακού πλούτου των εβραϊκών κοινοτήτων, αναφέρθηκε ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, με γραπτό χαιρετισμό που διάβασε στην εκδήλωση συνεργάτης του. Ο κ. Καλαφάτης χαιρέτισε την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας πως αναδεικνύει την εξαιρετικής ιστορικής και πολιτιστικής αξίας αρχειακή κληρονομιά των εβραϊκών κοινοτήτων της χώρας μας και σημείωσε πως το έργο «διατηρεί και διασώζει την ιστορική μνήμη, καθιστώντας τη κτήμα των νέων και των επόμενων γενεών».
«Αυτή είναι η πιο ουσιαστική συνεισφορά ενός τέτοιου έργου προς την κοινωνία», τόνισε, επισημαίνοντας τη σημασία της διαφύλαξης της μνήμης μέσα από σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία.
Συνθέτοντας το παζλ της μνήμης
Απευθυνόμενος στους προσκεκλημένους, ο καθηγητής Νίκος Καραπιδάκης, επιστημονικός υπεύθυνος τεκμηρίωσης, αναφέρθηκε στα αποτελέσματα του έργου και την προστιθέμενη αξία που αυτά προσφέρουν στην έρευνα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας.
Κατά την ομιλία του, ο κ. Καραπιδάκης τόνισε τη σπουδαιότητα της συστηματικής τεκμηρίωσης των ψηφιοποιημένων αρχείων, με βάση διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα και πρωτόκολλα επικοινωνίας. Απότοκο αυτής της διαδικασίας, την οποία, όπως σημειώθηκε, είχε αναλάβει μία ομάδα 30 επιστημόνων, ήταν η δημιουργία ενός εκτεταμένου αποθετηρίου εκατομμυρίων ψηφιοποιημένων σελίδων και παράλληλα ενός ολοκληρωμένου συστήματος πεδίων τεκμηρίωσης για κάθε τεκμήριο.
Ο κ. Καραπιδάκης ανέφερε ότι το μοναδικό και τεράστιο αυτό έργο εντάσσεται στο ευρύ πλέγμα της παγκόσμιας βιβλιοθήκης, της ανοικτής πρόσβασης στην καταγεγραμμένη γνώση του ανθρώπου. Και ότι πλέον αυτό διατίθεται προς μελέτη από τους ερευνητές όλου του κόσμου χωρίς χωροχρονικούς και άλλους περιορισμούς αλλά, ταυτόχρονα με τον προσήκοντα, τον απαιτούμενο σεβασμό και δέος σε ό,τι το περιεχόμενο της ιστορικής μνήμης του Ολοκαυτώματος επιβάλλει.
Τις επιμέρους «ψηφίδες» του έργου συνέθεσε στην τοποθέτησή του ο Γιώργος Πατσέας, PhD(c) Ai και Πολιτισμού, τεχνικός υπεύθυνος του έργου, παρουσιάζοντας τα εξής:
– Ψηφιακό Αποθετήριο Εβραϊκών Κοινοτήτων Ελλάδος: Μέσω προηγμένων εργαλείων αναζήτησης, 212.000 μοναδικά τεκμήρια, που αντιστοιχούν σε περισσότερες από 2.000.000 ψηφιακές λήψεις, παρουσιάζονται ελεύθερα προσβάσιμα, στο ευρύ κοινό και την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα.
– Ψηφιακή Ανασύνθεση της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τρισδιάστατη ανασύνθεση των εβραϊκών συνοικιών της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου, με τεκμήρια και αρχειακά έγγραφα, που συνδέουν οικογένειες, με την ιστορική μνήμη και τον τόπο που έζησαν.
– Λαογραφικός «Άτλας» του Ελληνοεβραϊκού Πολιτισμού. Αφορά την ψηφιακή καταγραφή και ανάδειξη της άυλης και υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς των Ελλήνων Εβραίων, μέσα από προφορικές μαρτυρίες, φωτογραφικό υλικό, κείμενα και αρχειακές καταγραφές.
– Τηλεκπαίδευση – Εβραϊκή Γλώσσα και Πολιτισμός: Ολοκληρωμένη πλατφόρμα τηλεκπαίδευσης που εισάγει τον χρήστη στον εβραϊκό κόσμο. Μαθήματα και δραστηριότητες για την εβραϊκή γλώσσα και γραφή, το ημερολόγιο, τις γιορτές και τις παραδόσεις, στην ιστορική τους εξέλιξη.
– Προσωπογραφίες Ελλήνων Εβραίων: Η ψηφιακή εφαρμογή παρουσιάζει εμβληματικές προσωπικότητες που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο ελληνικό εβραϊσμό -ο βίος, το έργο και η παρουσία τους στο ελληνικό γίγνεσθαι.
– Εβραϊκή Μουσική Παράδοση: Η εβραϊκή μουσική παράδοση καταγράφεται, κατηγοριοποιείται και παρουσιάζεται με μοναδικές ηχογραφήσεις και αφηγήσεις, συνδέοντας τον πλούτο της με την εβραϊκή κοινότητα, την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα.
– Αθηναϊκός Περίπατος: Με τη βοήθεια ενός διαδραστικού χάρτη αναδεικνύονται εβραϊκά τοπόσημα μνήμης, θρησκευτ8ικοί χώροι και πρόσωπα, μετατρέποντας την περιήγηση σε μια βιωματική εμπειρία ιστορίας και πολιτισμού, στην πόλη των Αθηνών.
– Εκθέματα με Επαυξημένη Πραγματικότητα (AR): Παρουσιάζονται επιλεγμένα εκθέματα του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης με επαυξημένη πραγματικότητα, σε ένα διαδραστικό παιχνίδι εκμάθησης για μικρές και όχι μόνο ηλικίες.
Στην εμπειρία της συλλογής υλικού -με τη μέθοδο των συνεντεύξεων- από την πλούσια παράδοση των ανά την Ελλάδα εβραϊκών κοινοτήτων, αναφέρθηκε η γραμματέας του Κοινοτικού Συμβουλίου της ΙΚΘ Χάνα Πίντο, ενώ η Δρ Γιαννούλα Σιαμέτη, συντονίστρια της ομάδας τεκμηρίωσης, μίλησε για τη σπουδαιότητα και την ποικιλομορφία των αρχείων που περιλαμβάνονται στο Αποθετήριο. Επιμέρους πτυχές του έργου, όπως η τεκμηρίωση, έτυχαν ενδελεχούς ανάλυσης από την επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης Δρ Ξένια Ελευθερίου και την επιστήμονα τεκμηρίωσης Μαρία Μπατζιομήτρου. Ειδική αναφορά στη μουσική εβραϊκή παράδοση έγινε από την ερευνήτρια και υψίφωνο Μαριάντζελα Χατζησταματίου.
Το «παρών» στην εκδήλωση έδωσαν -μεταξύ άλλων- οι βουλευτές Θεόδωρος Καράογλου και Μιχάλης Χουρδάκης, ο συντονιστής του Γραφείου Πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη Γιάννης Παπαγεωργίου, ο αρχιμανδρίτης π. Δημήτριος Τζιαφάς κά.
Πηγή: ΑΠΕ/ΜΠΕ
