Γενέθλια ενός έτους χωρίς… επιβάτες θα γιορτάσει αύριο το μετρό της Θεσσαλονίκης, αφού η επέτειος βρίσκει το πολυπόθητο έργο με κατεβασμένα ρολά.
Το μέσο που πριν από έναν χρόνο μπήκε στη ζωή μας με 9,5 χιλιόμετρα γραμμής και 13 σταθμούς από τον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό έως την Νέα Ελβετία είναι κλειστό, λόγω της επέκτασης αυτής της βασικής γραμμής προς την Καλαμαριά, που θα προσθέσει άλλους πέντε σταθμούς στο δίκτυο και θα φτάσει έως τη Μίκρα.
Τα γενέθλια ενός έτους βρίσκουν λοιπόν το μετρό κλειστό, με την προοπτική βέβαια της Καλαμαριάς (που σύμφωνα με τις δηλώσεις των αρμοδίων, θα λειτουργήσει στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2026). Ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν έχει ανακοινωθεί καμία συγκεκριμένη δέσμευση ή κάποιο πλάνο επόμενων βημάτων για χρηματοδότηση της πολυπόθητης επέκτασής του προς τα δυτικά…
Με την Καλαμαριά, εκτιμάται ότι το μετρό θα εξυπηρετεί καθημερινά 63.000 επιβάτες, θα μειώσει κατά 12.000 την καθημερινή κυκλοφορία οχημάτων, ελαττώνοντας κατά 43 τόνους ημερησίως τους ρύπους CO2, με την απόσταση από τον σταθμό της Μίκρας μέχρι το κέντρο της Θεσσαλονίκης να καλύπτεται σε 15 λεπτά.
Το μεσημέρι εκείνου του Σαββάτου
Ήταν λίγο μετά τις 13:25 το μεσημέρι του Σαββάτου 30 Νοεμβρίου 2024, όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, πάτησε το κουμπί και έθεσε σε κίνηση τον πρώτο συρμό του μετρό στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Μιας πόλης που ίσως δεν πίστευε ότι θα μετακινηθεί ποτέ με μετρό, καθώς είχε ήδη ζήσει 18 χρόνια καθυστέρησης (κι αυτό από την πρώτη δημοπράτηση του έργου…). Μιας πόλης που άκουσε πολλά, κύκλωνε συνεχώς ημερομηνίες παράδοσης, «είδε» πρωθυπουργούς να επισκέπτονται εκδοτικά μηχανήματα με… μουσαμάδες και μετρούσε λουκέτα και λαμαρίνες σε διάφορα σημεία της.
Τελικά, όμως, έναν χρόνο πριν, το μετρό λειτούργησε, με τον πρωθυπουργό κι όλους τους επισήμους να βρίσκονται στο αμαξοστάσιο Πυλαίας, όπου βρίσκεται εγκατεστημένο και το κέντρο ελέγχου της ασφαλούς λειτουργίας του.
«Καλορίζικο, εύχομαι τα καλύτερα, να το αγκαλιάσουν και να το απολαύσουν οι Θεσσαλονικείς, το αξίζουν», είχε δηλώσει η τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου, εξερχόμενη από τον σταθμό Παπάφη, μετά την πρώτη επίσημη διαδρομή με το μετρό που έκανε μαζί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Μετά τους επίσημους αναχώρησε κι άλλος συρμός από το αμαξοστάσιο Πυλαίας στον οποίο επιβιβάστηκαν οι προσκεκλημένοι στην τελετή και οι δημοσιογράφοι που την κάλυψαν.
Παρά την έντονη βροχή, εκατοντάδες κάτοικοι της Θεσσαλονίκης αλλά και πάρα πολλοί επισκέπτες βγήκαν από τα σπίτια τους και κατέκλυσαν χαμογελαστοί τους σταθμούς και τους συρμούς του μετρό, που λειτουργούσε δωρεάν για λίγες μέρες.
Οι βλάβες και οι «παιδικές ασθένειες»
Κι ενώ οι Θεσσαλονικείς δεν πρόλαβαν… καλά καλά να το δουν, ήδη με το «καλημέρα» το πιο σύγχρονο μετρό της Ευρώπης, το μετρό χωρίς οδηγό, με τα σούπερ αυτοματοποιημένα συστήματα, άρχισε να χαλάει.
Μια σειρά βλαβών, που από κυβερνητικά χείλη χαρακτηρίστηκαν… παιδικές ασθένειες, ήρθαν να «παγώσουν τα χαμόγελα» των επιβατών.
Η «υποβαθμισμένη λειτουργία», η φράση που χαρακτηριστικά αναγράφεται στην επίσημη ιστοσελίδα του thessmetro, γίνεται μάλλον συχνή…
Η πρώτη βλάβη σημειώθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2024, όταν ένας συρμός ακινητοποιήθηκε κατά τη διάρκεια δρομολογίου.
Όμως, η πιο κραυγαλέα και μάλλον η πιο επεισοδιακή περίπτωση ήταν αυτή της 14ης Δεκεμβρίου 2024, μόλις την 15η μέρα λειτουργίας του. Τη μέρα εκείνη, η ακινητοποίηση συρμού μέσα στις σήραγγες είχε ως αποτέλεσμα οι επιβάτες να χρειαστεί να περπατήσουν εντός του τούνελ και να βγουν τελικά στη γη από… καταπακτή της εξόδου κινδύνου.
Σίγουρα αυτή δεν ήταν μια εικόνα που ταιριάζει σε ένα μετρό το οποίο έχει ελεγχθεί, έχει «μετρηθεί» και είχε δοθεί σε λειτουργία μόλις ένα 15νθήμερο πριν. Το θέμα άλλωστε προκάλεσε εισαγγελική παρέμβαση ενώ μεταφέρθηκε και στη Βουλή, με τα κυβερνητικά στελέχη να αναφέρονται σε βλάβη που αντιμετωπίστηκε, τηρουμένων όλων των πρωτοκόλλων ασφαλείας.
«Όλα τα μετρό βγάζουν τις “παιδικές τους ασθένειες” στην έναρξη λειτουργίας οι οποίες δεν είναι δυνατόν να καταγραφούν στη διάρκεια των δοκιμαστικών λειτουργιών του συστήματος, δεν είναι κάτι ευχάριστο, αλλά είναι κάτι που κανείς μπορεί να περιμένει», είχε επισημάνει τότε σε δηλώσεις του ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Νίκος Ταχιάος.
Στη συνέχεια, και άλλα περιστατικά ήρθαν να καταγραφούν στην ενός έτους ιστορία του μετρό Θεσσαλονίκης: ακινητοποιήσεις συρμών στους σταθμούς, αναστολή λειτουργίας σταθμών όπως αυτού στον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό στις 10 Ιανουαρίου, νέα ακινητοποίηση συρμού μέσα στο τούνελ και χειροκίνητη μετακίνησή του στον επόμενο σταθμό στις 5 Φεβρουαρίου κ.α.
Η ταλαιπωρία με τα εισιτήρια
Για πολλούς επιβάτες, βέβαια, το κυριότερο πρόβλημα στη λειτουργία του μετρό ήταν η αγορά εισιτηρίων, πρόβλημα το οποίο διήρκησε για μήνες, κυρίως λόγω της αδυναμίας των εκδοτικών μηχανημάτων να δεχτούν τραπεζικές κάρτες.
Χαρακτηριστικές ήταν οι εικόνες με τις ουρές των επιβατών να περιμένουν για να βγάλουν εισιτήριο στα εκδοτικά μηχανήματα που είτε δεν δούλευαν, είτε όταν λειτουργούσαν, «κολλούσαν» όταν γέμιζαν με κέρματα. Επίσης, γρήγορα το κοινό αντιλήφθηκε ότι τα εκδοτικά ήταν… ακατάδεχτα όταν έπρεπε να δώσουν ρέστα από χαρτονόμισμα άνω των 10 ευρώ και οι επιβάτες αναγκάζονταν να πάνε σε άλλο σταθμό για να πάρουν τα ρέστα τους.
Τρεις μήνες μετά την επίσημη παράδοση του μετρό, τα προβλήματα αυτά είχαν εν μέρει εξομαλυνθεί, αφού ουρές δεν δημιουργούνταν, πιθανότατα επειδή οι χρήστες του μέσου είτε προμηθεύονταν τη μηναία κάρτα, είτε φρόντιζαν να διαθέτουν το ακριβές αντίτιμο του εισιτήριου σε… κέρματα.
Τελικά, έπρεπε να περάσουν… εννέα μήνες (στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2025) προκειμένου το επιβατικό κοινό να καταφέρει επιτέλους να έχει τη δυνατότητα αγοράς εισιτηρίων με τραπεζική κάρτα, αφού τότε τέθηκαν σε λειτουργία τα τερματικά POS στα εκδοτήρια όλων των σταθμών.
Οι αριθμοί
Οι Θεσσαλονικείς έχουν αγκαλιάσει το μετρό, ακόμη κι αν αυτό δεν εξυπηρετεί μεγάλη περιοχή. Έχουν επικυρωθεί περισσότερα από 22 εκατομμύρια εισιτήρια που αντιστοιχούν σε 75.000-80.000 επιβάτες ημερησίως ενώ περισσότερες από 115.000 είναι οι προσωποποιημένες κάρτες που έχουν εκδοθεί, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας για το πρώτο 10μηνο της λειτουργίας του.
Πάνω από το 40% των επικυρώσεων αφορούν κάρτες διαρκείας, γεγονός που αποδεικνύει ότι το μετρό έχει ήδη ενταχθεί στις καθημερινές μετακινήσεις εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών, συμβάλλοντας, όπως έχει ειπωθεί, ταυτόχρονα στη μείωση της κυκλοφορίας των Ι.Χ. έως και 15%.
Παλαιότερη μελέτη του Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών (ΙΜΕΤ), που ανήκει στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), φορέα που εποπτεύεται από το υπουργείο Ανάπτυξης, κατέγραψε μείωση της κυκλοφορίας οχημάτων κατά 8% από την πρώτη κιόλας εβδομάδα λειτουργίας του μετρό, που έφτασε στο 14% τον Μάιο.
Μεγαλύτερη (έως 14%) ήταν αυτή από τις δυτικές εισόδους λόγω περισσότερων θέσεων πάρκινγκ και δυνατοτήτων μετεπιβίβασης, ενώ υπήρξε και απομείωση κυκλοφοριακού φόρτου έως 18% στους άξονες Βασιλίσσης Σοφίας – Τσιμισκή και 13% στην παραλιακή λεωφόρο, με τη διαφορά να εντοπίζεται κυρίως στις απογευματινές ώρες. Η παράδοση σε χρήση του πάρκινγκ 400 θέσεων στον τερματικό σταθμό Νέας Ελβετίας οδήγησε σε περαιτέρω μείωση των εισόδων οχημάτων από την ανατολική πλευρά της πόλης, που αρχικά κυμαινόταν στο 6%.
Μελέτες του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ αναφέρουν ότι επί της ουσίας το μετρό απορρόφησε μεγαλύτερο ποσοστό χρηστών λεωφορείων και ταξί παρά χρήστες Ι.Χ. αφού η βασική γραμμή δεν καλύπτει ακόμα περιφερειακούς δήμους.
Ωστόσο, μετά τον Μάρτιο του 2026 θα ανοίξει μια νέα σελίδα, όταν λειτουργήσει η επέκταση προς Καλαμαριά και θα προστεθούν περίπου 65.000 επιβάτες.
Τα αρχαία στους σταθμούς
Εξ αρχής και δικαιωματικά, τις εντυπώσεις έκλεψε ο μοναδικός αρχαιολογικός χώρος στον σταθμό Βενιζέλου, που αποτελεί έναν από τους πιο εντυπωσιακούς σταθμούς μετρό στον κόσμο. Ήταν ένα θέμα που επί χρόνια δίχαζε την πόλη με το δίλημμα «μετρό ή αρχαία», με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη να δηλώνει ότι «αν είχε επιλεγεί η πρόταση της κατά χώραν παραμονής των αρχαιοτήτων στο σταθμό Βενιζέλου, είναι βέβαιο ότι το μετρό δεν θα είχε ολοκληρωθεί ακόμη. Δεν θα υπήρχε αναδεδειγμένος και ο αρχαιολογικός χώρος που επισκέπτεται ήδη πλήθος κόσμου, και ασφαλώς, δεν θα υπήρχε ένα πλήθος αρχαιολογικών και ιστορικών τεκμηρίων, που αποκαλύφθηκαν από την ανασκαφή και τη μελέτη των υποκειμένων αρχαιολογικών στρωμάτων. Η επιλογή της προσωρινής απόσπασης και της οριστικής επανατοποθέτησης των ευρημάτων δικαιώθηκε από το αποτέλεσμα».
Σε εξέλιξη βρίσκεται άλλωστε η ανακατασκευή του διατηρητέου κτηρίου στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά, στην Σταυρούπολη, όπου θα στεγαστούν όλα τα αρχαιολογικά ευρήματα που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών.
«Εκτοξεύτηκαν» τα ενοίκια
Οι νέοι αρχαιολογικοί χώροι στους σταθμούς εκτιμήθηκε ότι συμβάλλουν στην περαιτέρω τουριστική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης, ιδίως της ανάδειξής της ως city break προορισμού. Έτσι, εκατέρωθεν του άξονα της βασικής γραμμής «ξεφύτρωσαν» πολλά νέα ξενοδοχεία, ανακαινίστηκαν παλιές μονάδες, ενώ αναπτύχθηκε κατακόρυφα και η αγορά των Airbnb.
Πάντως, γεγονός είναι η κατακόρυφη αύξηση των ενοικίων για τα καταστήματα κοντά σε σταθμούς του μετρό, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις υπερδιπλασιάστηκαν.
Ωστόσο, έρευνα της Cerved Property Services, που παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο σε συνέδριο του Συλλόγου Εκτιμητών Ελλάδος (ΣΕΚΕ), απέδειξε ότι η επιρροή του μετρό διαφέρει ανά κλάδο ακινήτων. Στον κλάδο των γραφείων, όπου οι τάσεις είναι γενικά ανοδικές την τελευταία διετία για το σύνολο του δήμου Θεσσαλονίκης, καταγράφηκε συγκριτικά μεγαλύτερη αύξηση στα μισθώματα στο κέντρο και στην περιοχή του Βαρδάρη. Σε ακίνητα που βρίσκονται σε απόσταση έως 350 μέτρων από σταθμούς του μετρό, με τη μεταβολή επί των οδών Εγνατία, Ίωνος Δραγούμη, Ερμού και Βασιλέως Ηρακλείου, η αύξηση κυμάνθηκε μεταξύ 40%-58% το διάστημα 2020-2024.
Για τα καταστήματα, στα οποία η ζώνη επιρροής της λειτουργίας του μετρό προσδιορίζεται στα 250 μέτρα, επιβεβαιώθηκε πως ενώ πολλοί ιδιοκτήτες έσπευσαν σε αυξήσεις μισθωμάτων έως και 50%, με το που άρχισε η λειτουργία του μετρό η αγορά δεν έχει ανταποκριθεί ακόμα. Γι’ αυτό και παρά τη λειτουργία του εξακολουθούν να υπάρχουν κενά καταστήματα γύρω από τους σταθμούς στην Εγνατία, όπως και σε άλλες περιοχές, όπως στους σταθμούς Φλέμινγκ, Ανάληψη και 25ης Μαρτίου. Επίσης, εν όψει της επέκτασης του μετρό, την τελευταία διετία σημειώθηκε άνοδος τιμών έως και 35% στον δήμο Καλαμαριάς.
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
