Της Βασιλικής Πολίτου
Τη μέρα του Αγίου Τρύφωνος τοποθετήθηκε επίσημα, στη συμβολή των οδών Βογατσικού και Μητροπόλεως, ο ανδριάντας του Πατριάρχου Ιωακείμ Γ΄ . Σαν φάρος της Ορθοδοξίας, δίπλα στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, επιβραδύνει τον βηματισμό των διερχόμενων στη γειτονιά. Ο πυρήνας της οποίας είναι η εκκλησία του Γρηγορίου Παλαμά, που ορίζεται επιπλέον από την Προξένου Κορομηλά και την Αγίας Σοφίας. Παρά τις εργασίες για την πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας, που εξελίσσονται σε πρώτη φάση από το ύψος της Τσιμισκή έως την Μητροπόλεως, το οικοδομικό αυτό τετράγωνο έχει την ικανότητα να απομονώνει τον θόρυβο, προσκαλώντας μας να το εξερευνήσουμε. Ως παλιό τοπόσημο της αριστοκρατικής Θεσσαλονίκης, στα έγκατα του οποίου διασώζεται η μυστική κρύπτη του Μακεδονικού Αγώνα, όπου συνωμοτούσαν οι αγωνιστές και αποθήκευαν πολεμοφόδια. Κάτω ακριβώς από την εκκλησία.
Ο Γρηγόριος Παλαμάς
Από επτά χρόνων, αφότου δέχτηκε ο πατέρας του τη μοναχική κουρά στην επιθανάτια κλίνη του, θήτευε στο θεϊκό φως ο Γρηγόριος Παλαμάς. Περιελθών στην προστασία του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄, φοίτησε στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης εντρυφώντας στη γραμματική, στη ρητορική, στη λογική και φυσική, ενώ υπό την καθοδήγηση του μεγάλου δασκάλου Θεόδωρου Μετοχίτη «έσκαψε» τη γη της φιλοσοφίας. Μοναχός στα είκοσι τρία του, μάζευε προσεκτικά τα σπόρια από τον λόγο του Θεού, για να τον διαδώσει οριζόντια σε όλους: Να μην πιστεύουν πιο πολύ οι θεολόγοι και να αναζητήσουν τον Θεό και οι λαϊκοί. Αργότερα, στα σαράντα του, ως ένθερμος κήρυκας του Ησυχασμού, λάξευσε τις πέτρες που έριχνε κατά ριπάς – κατά το 1337 – στους ασκητές ο Βαρλαάμ Καλαβρός. Ο τελευταίος, τους κατηγορούσε για πολυθεϊστές αν βλέπουν αδημιούργητο, σαν δεύτερο Θεό, το άκτιστο φως. «Είναι η ενέργεια του Θεού, δεν είναι η αγνώριστη ουσία Του», αντέτεινε κατά τον λόγο του, που ήταν ζεστός σαν αίμα, ο μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Γρηγόριος.
Το νέο κτίσμα
«Η Σύνοδος του 1341 δογμάτισε για την άκτιστη Ουσία και την άκτιστη Ενέργεια του Θεού, δικαιώνοντας τους Παλαμίτες και καταδικάζοντας ως αιρετικούς τον Βαρλαάμ Καλαβρό και τον Γρηγόριο Ακίνδυνο», συμπληρώνει ο κ. Θόδωρος Κυράνου, που έχει περάσει μια ζωή ακούγοντας τους πατέρες να αναφέρονται στη θεολογική αυτή διένεξη κατά το κήρυγμά τους. «Υπήρξε θέσει ενωτικός, γι’ αυτό και ως ειρηνευτής εισήλθε στην πόλη τρία χρόνια μετά τη χειροτονία του από τον αυτοκράτορα Καντακουζηνό, τείνοντας χείρα συμφιλίωσης προς τους υποστηρικτές των Παλαιολόγων, τους Ζηλωτές». Κυνηγώντας για θηράματα τα ίχνη του τότε παρελθόντος βαδίζουμε – μισό βήμα πίσω – με τον κ. Θόδωρο, μέχρι να μπούμε στον αύλειο χώρο της Μητρόπολης. Ο Ι. Ν. Αγίου Γρηγορίου Παλαμά χτίστηκε στη θέση ενός παλαιότερου ναού του 15ου αιώνα, που ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Δημήτριο. Καταστράφηκε, όμως, σχεδόν ολοσχερώς το 1890 μετά από πυρκαγιά, η οποία, δυστυχώς, έκανε στάχτη και το αρχείο της Μητρόπολης. Έναν χρόνο αργότερα ξεκίνησε η ανέγερσή του, σε σχέδια του Ερνέστου Τσίλλερ, αλλά ολοκληρώθηκε με αλλαγές του αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη το 1914. «Προλάβαμε με τη γυναίκα μου τις αριστουργηματικές τοιχογραφίες του Νίκου Κεσσανλή! Τις “έκλεψε” κι αυτές ο μεγάλος σεισμός του 1978», μας ενημερώνει, ενόσω περιηγούμαστε στον τάφο του μακαριστού Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Άνθιμου, η προτομή του οποίου ανεγέρθηκε πριν από ενάμιση μήνα.
Με σπουδές στα οικονομικά, ο κ. Θόδωρος έκανε δική του βιοτεχνία για ρούχα, περνώντας την παράδοση στην κόρη του, που διατηρεί το «Princess Cat» επί της Προξένου Κορομηλά. «Τώρα απολαμβάνω πιο ωραία τη ζωή, γιατί μου δίνουν χαρά τα εγγονάκια μου». Εννέα ετών ο Θόδωρος και τεσσάρων η Φαίδρα, με το αγοράκι να εξετάζει κάθε Σάββατο βράδυ τον παππού στην πρόοδο που σημειώνει στο διαδίκτυο. Προφορικώς και γραπτώς, ενώ η ηλιαχτίδα του τον σώζει από τη δοκιμασία, τραβώντας τον στο μέσα δωμάτιο για να του πει τα μυστικά της.
Η εποχή της punk
«Ποτέ της δεν μας παρακάλεσε η γειτονιά να τη γυρίσουμε. Παρά μόνο απροσχεδίαστα μαζευόταν στην αυλή της Μητρόπολης η νεολαία. Αφότου ξέσπασε, μετά τη δεκαετία του ‘70, η επανάσταση της punk μουσικής», εξιστορεί η κ. Μαρία Ιωαννίδου, που κατηφόριζε, από μαθήτρια όσο φοιτούσε στο 3ο Γυμνάσιο, προς τη Βογατσικού. «Αεράτα κατεβαίναμε από την Ευαγγελίστρια μέχρις εδώ. Παιδιά, σαν τα παλιά θεατρικά μπουλούκια, δείχναμε – από μαγαζί σε μαγαζί – τη χάρη μας. Από το ιστορικό Berlin του Θόδωρου Παπαδόπουλου, που πρόσφατα συγχωρέθηκε, μέχρι και το Μικρό Καφέ, για χάρη του οποίου ο Διονύσης Σαββόπουλος εμπνεύστηκε τα “Τραπεζάκια Έξω”».
Το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα και το σχολείο Βαλαγιάννη
«Αρχιτεκτονικό κόσμημα είναι φυσικά και το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, σε σχέδια πάλι του Ερνέστου Τσίλλερ, κτήριο όπου στεγάστηκε κατά την Τουρκοκρατία το ελληνικό Γενικό Προξενείο Θεσσαλονίκης και που στα χρόνια του ένοπλου Μακεδονικού Αγώνα έγινε το μυστικό επιτελείο των επιχειρήσεων, υπό τον συντονισμό του προξένου Λάμπρου Κορομηλά», προσθέτει η κ. Ευαγγελία Σπυροπούλου, που ζει καθημερινά τη γειτονιά λόγω επαγγέλματος. Παρέχει υπηρεσίες σε επενδυτές ακινήτων, με αρκετούς εκ των συνεργατών της να στεγάζονται στην Αγίας Σοφίας και στην Κορομηλά. «Είναι και η υπέροχη αγορά, που αγκιστρώνει τα βήματά μου στην περιοχή. Πολλά έχουν αλλάξει, κάποια μαγαζιά έκλεισαν, κάποια ανοίγουν, η κοσμικότητα, όμως, εμπλουτίζει τον αέρα σαν το έβδομο στοιχείο του. Το κέντρο της παραμένει αναλλοίωτο: ο Ιερός Ναός, το Μουσείο, το 43ο Δημοτικό διατηρούν ατόφια – κόσμος έρχεται, κόσμος φεύγει – τη φυσιογνωμία της περιοχής», μοιράζεται μαζί μας η κ. Ευαγγελία, ενώ δεν έχει λησμονήσει την ιστορία του Εκπαιδευτηρίου Βαλαγιάννη, στη σημερινή στέγη του Πνευματικού Κέντρου της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Ειδική επί των ακινήτων ξέρει, sans voir, την ιστορία κάθε κτηρίου, όπως και αυτού του πληθωρικού οικοδομήματος στην οδό Αγίας Σοφίας 3. Το ζεύγος Βαλαγιάννη συνέλαβε την ιδέα ίδρυσης ενός σχολείου το 1929. Τότε που παραιτήθηκε από το Δημόσιο και από Γυμνασιάρχης στο Α΄ Θηλέων Θεσσαλονίκης η Σταματία Πατρικίου Βαλαγιάννη, για να ακολουθήσει το παράδειγμά της έντεκα χρόνια αργότερα, το 1940, ο άντρα της και διακεκριμένος φιλόλογος του Β΄ Γυμνασίου Αρρένων Θεσσαλονίκης, Μανόλης Βαλαγιάννης. Με ευρύχωρες αίθουσες διδασκαλίας και χαρακτηριστικότερη την αίθουσα χημείας, εξοπλισμένη με όλα τα όργανα για τη διενέργεια πειραμάτων, τα εκπαιδευτήρια άφησαν εποχή και για τις θεατρικές τους παραστάσεις! Διοργανώτριες ήταν οι τελειόφοιτες του γυμνασίου και καθοδηγητής τους ο Γιάννης Κοπανάς, καθηγητής της δραματικής στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
