Της Βασιλικής Πολίτου
Στην αρχή της Ολύμπου, εκεί όπου η πόλη αλλάζει κλίση και πλησιάζει σχεδόν ανεπαίσθητα στα δυτικά της τείχη, στέκει ο Ιερός Ναός των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων. Ανάμεσα στην Πλάτωνος και την Αγίων Αποστόλων, που κατεβαίνει από τον Βορρά για να τον προϋπαντήσει, ο ναός υψώνεται σαν την τελευταία ανάσα της Ύστερης Βυζαντινής περιόδου, προτού αρχίσει η πτωτική πορεία της Αυτοκρατορίας.
Στα νότια της Ληταίας Πύλης – εκεί όπου άλλοτε η Θεσσαλονίκη ένωνε την ενδοχώρα της με την αρχαία Λητή εγκαινιάζοντας το εμπόριο – η γειτονιά των Δώδεκα Αποστόλων μοιάζει να κρατάει ακόμα τη μνήμη ενός περάσματος κι ενός εμπορικού κέντρου. Που κρατάει καλά, κυρίως την τελευταία δεκαετία όταν ολοκληρώθηκε η ανάπλαση της περιοχής: της κεντρικής πλατείας που άνοιξε τον ορίζοντα της εκκλησίας, αλλά και των οδών Παπαρρηγοπούλου, Καρατζά και Ολύμπου. Μικρά καφέ και τσιπουράδικα ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια στην ευρύτερη γειτονιά, μετατρέποντάς την σε πόλο έλξης ενός ετερόκλητου πλήθους. Συχνάζουν από φοιτητές και τουρίστες μέχρι παλιοί κάτοικοι, που γνωρίζονται με τους νέους τους γείτονες εν μέσω των τόσων γευστικών περισπασμών!
Μέσα στον οίκο του Θεού
Ακολουθώντας τα βήματα των Αποστόλων μπαίνουμε στον οίκο του Θεού, στο υπέρθυρο της εισόδου, όπου είναι ευανάγνωστη η επιγραφή «Πατριάρχης και Κτήτωρ» εις μνήμην του Πατριάρχη και ιδρυτή του ναού, Νήφωνα Α΄. «Μαρτυρείται ότι χτίστηκε στις αρχές του 14ου αιώνα, μεταξύ του 1310-1314, ως καθολικό ανδρώας μονής, αφιερωμένης στην Παναγία Θεοτόκο», μας εξιστορεί ο πατήρ Θεολόγος, που διακονεί τον ναό με σεβασμό και φροντίδα, διαφυλάσσοντας την ιστορία του και εξηγώντας μας ότι η σημερινή του μορφή αναδιαμορφώθηκε προϊόντος του χρόνου. «Το μνημείο ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο των σύνθετων πεντάτρουλων τετρακιόνιων σταυροειδών εγγεγραμμένων με νάρθηκα και περίστωο, ενώ έχει δύο παρεκκλήσια στα ανατολικά του. Αν σηκώσετε τα μάτια σας στο εσωτερικό της εκκλησίας, θα θαυμάσετε τα αριστουργηματικά ψηφιδωτά της εποχής του Νήφωνα και του μαθητού του Παύλου, που σώζονται δυστυχώς αποσπασματικά: ο Παντοκράτωρ και οι προφήτες στον τρούλο, οι Ευαγγελιστές στα σφαιρικά τρίγωνα, το Δωδεκάορτο στις καμάρες και άγιοι μάρτυρες. Ήταν το τελευταίο ψηφιδωτό σύνολο». Ο πατήρ Θεολόγος ανατρέχει στην οθωμανική περίοδο, όταν οι μουσουλμάνοι κάλυψαν με επίχρισμα τα ψηφιδωτά με τον χρυσό κάμπο, για να μην βλέπουν τις παραστάσεις των μορφών των αγίων, ενώ παράλληλα αλλοίωσαν και τις τοιχογραφίες. «Ευτυχώς, εκείνην την εποχή ανέθεσαν σε χριστιανούς να αποψιλώσουν τις χρυσές ψηφίδες που αφαιρέθηκαν μετά πολλής προσοχής». Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας, ο ναός επανήλθε στην αρχική του χρήση αντί του τεμένους Σοούκ Σου τζαμί, που είχε μετατραπεί στις αρχές του 16ου αιώνα, ενώ καταγράφεται επισήμως ως ενορία της Μητρόπολης από το 1920.
Έχει μια ακαταμάχητη γοητεία η περιοχή, από όπου και να την περπατήσει κανείς. Όπως, για παράδειγμα, κατεβαίνοντας την Αμαζόνων, βόρεια από τον ναό, έχουμε οπτική πρόσβαση στην παλιά κινστέρνα, το υδραγωγείο της τότε εποχής, που μοίραζε το νερό στη γειτονιά. Στο κέντρο της οποίας είναι οι Δώδεκα Απόστολοι, που εικονογραφικά συνδέονται με κωνσταντινοπολίτικα σύνολα, όπως της Μονής της Χώρας, τεχνοτροπικά, ωστόσο, εκφράζονται ρεαλιστικά με παλαιολόγειες επιρροές από την αναγέννηση, που επιχωριάζει στη Θεσσαλονίκη του 13ου αιώνα, μέχρι και την άλωσή της, το 1430.
Μια Βαυαρή Ελληνίδα
«Ανάμεσα στο τότε και στο τώρα ζούμε στην περιοχή. Ανασυνθέτουμε το παρελθόν γιατί προβάλλει μπροστά στα μάτια μας, αλλά βάζουμε όλοι οι γείτονες τη δική μας πινελιά στο σήμερα. Σαν ζωντανό ψηφιδωτό», μοιράζεται μαζί μας η κ. Lucia Pfnun, που έλκει την καταγωγή της από την Βαυαρία, αλλά ζει και βασιλεύει τα τελευταία τριάντα χρόνια στη Θεσσαλονίκη! «Δεν το είχα σχεδιάσει, για να είμαι ειλικρινής, να μείνω μόνιμα στην Ελλάδα. Έτυχε, γιατί ακριβώς δεν μου προέκυψε η Ισπανία, που ήταν ο αρχικός μου προορισμός», λέει με πάσα ειλικρίνεια η κ. Lucia, που χαίρεται εν τέλει για αυτήν την καραμπόλα. Είναι πατρίδα της πλέον η Ελλάδα, ακριβώς γιατί την αγκάλιασε ως κόρη της από την πρώτη κιόλας στιγμή. Από την προθυμία των γειτόνων μου να πιάσω δουλειά ως οικονομολόγος, μέχρι τα καλέσματα από διάφορες παρέες για να φάμε και να πιούμε».
Η «Θεσσαλονίκη στο πιάτο»
Νηστικοί, πάντως, δεν πρόκειται να κοιμηθούμε σ’ αυτήν τη συνοικία. Ακόμα και να το θέλαμε! Είναι τέτοια η ευωδία από τα μεζεδάκια που ετοιμάζει από νωρίς το μεσημέρι το τσιπουράδικο Zeme, στην Ολύμπου 1, και αντί για καφέ φτάνουμε να μαθαίνουμε απέξω τον κατάλογο με τα φαγητά, αλλά και με τις 350 ετικέτες σε αποστάγματα, από τσίπουρο μέχρι πεπαλαιωμένο ούζο, όπως καταχωρίζονται ανά κατηγορία ανάλογα με τον τόπο προέλευσης. «Αλλάζουμε το μενού ανάλογα με την εποχικότητα, τουλάχιστον 3 φορές τον χρόνο», μας λένε με μια φωνή οι συνάδελφοι στην εξυπηρέτηση, Θωμάς Συντεκλής και Θανάσης Γκιστάβος, που εργάζονται εδώ και δύο χρόνια στο μαγαζί, υπό τη διεύθυνση του κ. Άγγελου Ταμουτζίδη. Ειδικά αυτό το διάστημα είναι ενθουσιασμένοι, γιατί η επιχείρηση συμμετέχει στη δράση «Θεσσαλονίκη στο πιάτο». «Το πολλά υποσχόμενο πρότζεκτ της Unesco, στην ομπρέλα της οποίας ανήκει και η εκκλησία μας ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, ξεκίνησε για πρώτη φορά φέτος, από τις 13 έως τις 26 Φεβρουαρίου, και ελπίζουμε να καθιερωθεί. Στόχος είναι να αναδειχθεί η γαστρονομική κληρονομιά της πόλης ανά τους αιώνες», λένε οι δύο φίλοι, ενώ ανοίγουν το σετ μενού των πέντε πιάτων της ποντιακής κουζίνας, με το οποίο συμμετέχει το Zeme: Από το «Τσουμούρ του καλωσορίσματος» μέχρι και το «Περέκ βουνών», ξεχνάς και το όνομά σου!
«Για να το θυμηθείς όταν σε φωνάξουν οι διπλανοί για μία καλησπέρα», μας λέει ο κ. Μάρκος Κορδώνης, που ζει εδώ και 88 χρόνια στην οδό Ανδρέα Κάλβου. «Έγινε ο δρόμος των lofts, που ανοίγουν ασκαρδαμυκτί. Εκατό μέτρα η Κάλβου, είκοσι τα ανώγια που εγκαινιάστηκαν τον τελευταίο χρόνο». Βετεράνος φωτογράφος, με τρία καταστήματα, στην Αγίου Δημητρίου, στην Αγίας Σοφίας και ένα στο Πολύκαστρο, απολαμβάνει πλέον τη σύνταξή του.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
