Του Θάνου Χερχελετζή
Το Shazam είναι μια δημοφιλής εφαρμογή που μπορεί να αναγνωρίσει μουσική με βάση ένα σύντομο δείγμα που παίζεται, χρησιμοποιώντας το μικρόφωνο στη συσκευή. Τι συμβαίνει όμως με τους βυζαντινούς ύμνους που ψάλλονται στους ιερούς ναούς; Το Shazam δεν μπορεί να αναγνωρίσει αυτό το είδος εκκλησιαστικής μουσικής!
Το κενό αυτό έρχεται να καλύψει ο «Υμνωδός», μια πρωτοποριακή ηλεκτρονική εφαρμογή που ενώνει τις ψηφιακές τεχνολογίες με τη βυζαντινή μουσική, αξιοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη και επεξεργασία ήχου για τη ζωντανή αναγνώριση και την τεκμηρίωση των βυζαντινών ύμνων.
Η εφαρμογή «Υμνωδός» έγινε στο πλαίσιο ερευνητικού έργου που υλοποιήθηκε σε συνεργασία μεταξύ του τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, του τμήματος Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και της εταιρείας INARTECH Α.Ε.
«Το έργο “Υμνωδός” βασίστηκε σε μια ιδέα που είχαμε για την αναγνώριση βυζαντινών ύμνων μέσω ηλεκτρονικής εφαρμογής. Στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας υπάρχουν ψάλτες που γνωρίζουν άριστα τους ύμνους, εμείς γνωρίζουμε από μηχανική μάθηση και τεχνητή νοημοσύνη. Σκεφτήκαμε πως μπορούμε να συνεργαστούμε για να δημιουργήσουμε μια εφαρμογή, η οποία θα μας βοηθήσει να πετύχουμε την αναγνώριση βυζαντινών ύμνων», αναφέρει στη «Θεσσαλονίκη» ο καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ Σωτήρης Γούδος και επιστημονικά υπεύθυνος του έργου από την πλευρά του ΑΠΘ.
Ο ρόλος του Shazam
Όπως εξηγεί ο κ. Γούδος η ιδέα άρχισε να υλοποιείται με βάση το Shazam. «Θέλαμε να φτιάξουμε ένα Shazam για τους εκκλησιαστικούς ύμνους. Στη βάση αυτής της λογικής ξεκινήσαμε για να κάνουμε τον “Υμνωδό” και αρχικά δοκιμάσαμε αλγόριθμους του Shazam. Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι οι συγκεκριμένοι αλγόριθμοι της δημοφιλούς εφαρμογής δεν “δούλεψαν” στην περίπτωσή μας. Και γιατί δεν μπόρεσαν να “δουλέψουν”; Γιατί στη βυζαντινή μουσική δεν υπάρχουν νότες, αλλά υπάρχει ηχητικό περιεχόμενο που είναι διαφορετικό κάθε φορά ανάλογα με τον ψάλτη. Οπότε είναι πιο δύσκολη και αρκετά πιο πολύπλοκη η αναγνώριση ενός ύμνου σε σχέση με ένα μουσικό κομμάτι. Δηλαδή, εάν υπήρχε μουσική, -η μουσική είναι ίδια, οι συχνότητες είναι ίδιες-, θα ήταν πιο απλή, πιο εύκολη η αναγνώριση», εξηγεί ο καθηγητής.
Το ποσοστό επιτυχούς αναγνώρισης των βυζαντινών ύμνων με τον «Υμνωδό» σε αυτό το στάδιο υλοποίησης του έργου ανέρχεται στο 83% και θεωρείται μεγάλο.
Πρακτικά, όμως, θα μπορούσε να μην αντιστοιχεί σε αυτό το μέγεθος εάν τα δεδομένα που λάμβανε υπόψη η εφαρμογή είχαν να κάνουν με το πώς μπορεί κάποιος να ακούσει έναν ύμνο μέσα σε μια εκκλησία με την αντήχηση και τον θόρυβο. Σε αυτή την περίπτωση οι ερευνητές αναφέρουν πως θα πρέπει να εμπλουτιστεί η βάση με στοιχεία από ύμνους που θα έχουν εκτελεστεί από διαφορετικούς ψάλτες και από διαφορετικούς χώρους.
«Η εφαρμογή “Υμνωδός” δεν είναι ακόμη διαθέσιμη στο κοινό, βρίσκεται σε πειραματικό στάδιο. Σχεδιάζουμε στο μέλλον μέσω της υλοποίησης παρόμοιων ερευνητικών έργων να την επεκτείνουμε και να την εξελίξουμε, ώστε να μπορεί ο καθένας να γνωρίζει ποιον βυζαντινό ύμνο ακούει. Ακόμη σχεδιάζουμε να μπορεί κάποιος αλλοδαπός να κατανοεί τον ύμνο που ακούει, παρέχοντας μέσω της εφαρμογής και την μετάφραση των στίχων των ύμνων», προσθέτει ο κ. Γούδος.
Η εφαρμογή αποτελεί μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία που ενώνει τις ψηφιακές τεχνολογίες με τη βυζαντινή μουσική, αξιοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη και επεξεργασία ήχου για τη ζωντανή αναγνώριση και τεκμηρίωση βυζαντινών ύμνων.
Πρόκειται για ένα έργο που απαντά στις σύγχρονες ανάγκες κατανόησης και προσβασιμότητας της λειτουργικής ζωής – τόσο από τους πιστούς, όσο και από επισκέπτες, τουρίστες, ερευνητές και εκπαιδευτικούς.
Οι στόχοι του έργου
Ένας βασικός στόχος του «Υμνωδού» ήταν η μελέτη και διερεύνηση ανερχόμενων τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης και οι δυνατότητες υποστήριξης νέων εφαρμογών σε κάθετες αγορές με κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο. Η δημιουργία βάσης δεδομένων δημοφιλών βυζαντινών ύμνων, η ανάπτυξη καινοτόμου λογισμικού με αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης για τον ακριβή χαρακτηρισμό βυζαντινών ύμνων από οποιαδήποτε ψαλμωδία, καθώς επίσης και η ανάπτυξη ενός ευφυούς συστήματος υποστήριξης που θα αξιοποιεί τεχνικές επεξεργασίας σήματος ψηφιακού ήχου με χρήση spectrograms, για τον αξιόπιστο, γρήγορο και χαμηλού κόστους ακριβή χαρακτηρισμό βυζαντινών ύμνων.
Ακόμη στόχοι του έργου είναι η μελέτη, σχεδίαση, και ανάπτυξη, προτύπου λογισμικού για κινητές συσκευές για την αναγνώριση και τον ακριβή χαρακτηρισμό βυζαντινών ύμνων, η πιλοτική επίδειξη των δυνατοτήτων των νέων τεχνολογικών υποδειγμάτων στο πεδίο, αλλά κυριότερα και η μορφοποίηση ενός νέου επεκτάσιμου υποδείγματος αναγνώρισης και χαρακτηρισμού βυζαντινών ύμνων, το οποίο θα ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις ανάγκες και στις απαιτήσεις των τελικά ωφελούμενων και του κοινωνικού συνόλου.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
