Της Βασιλικής Πολίτου
Διασχίζοντας τη λεωφόρο Βιζυηνού διαπιστώνουμε πόσο ευχάριστη είναι η διαδρομή. Από την Ευαγγελίστρια μέχρι και το νέο Ι. Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις Σαράντα Εκκλησιές, η ανοιχτή πορεία μάς γεννά το αίσθημα της ευφορίας, χάρη στη μίνι απόδρασή μας από το πολύβουο κέντρο.
Χτισμένη στα βόρεια της πόλης η γραφική αυτή συνοικία, με τις παραδοσιακές της γειτονιές και την αραιή δόμηση, παραδίδει ανεπαισθήτως, δια της παρουσίας της και μόνο, ένα ζωντανό μάθημα ιστορίας. Μιας ιστορίας, όμως, που κρύβει έναν πόνο πιο βαθύ και από τη σκοτεινή κοιλιά της Μαύρης Θάλασσας, 95 χλμ. από την οποία απείχε η μεσόγεια πόλη της Ανατολικής Θράκης, ανατολικά της Αδριανουπόλεως, οι Σαράντα Εκκλησιές.
Το 1372 η πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς.
Για την προέλευση του ονόματός της ερίζουν οι δύο επικρατέστερες παραδόσεις, με τη μία να μιλάει για την παρουσία του οθωμανικού τεμένους των Σαράντα (Κιρκλάρ Τεκεσί), ενώ η άλλη κάνει λόγο για την ύπαρξη ενός λιλιπούτειου χριστιανικού εξωκκλησιού, που οι Τούρκοι το ονόμαζαν Κιρ Κλισέ, δηλαδή Εξοχική Εκκλησία.
Λίγο η παραφθορά του Κιρ σε Κιρκ, λίγο η άνθιση του ελληνικού στοιχείου που έφτασε στις αρχές του 20ου αι. να αριθμεί 20.000 κατοίκους, η ονομασία που υπερίσχυσε ήταν το Κιρκ Κιλισέ, ήτοι Σαράντα Εκκλησιές. Εκείνη την περίοδο, μάλιστα, λειτουργούσαν στην περιοχή, από το Μπαμπά Εσκή, το Αλεπλή, το Κελ Γενίκιοϊ και το Κουμουρλάρ, 25 δημοτικά με 1.431 μαθητές, 9 γραμματοδιδασκαλεία και 17 παρθεναγωγεία, όπως γράφει στην thesis της η Κλεονίκη Δρούγκα, που καταγράφει με ακρίβεια την ελληνορθόδοξη διάδοση της παράδοσης, έναν αιώνα πίσω.
Χρειάζεται πολύ γλυκό για να απαλύνει τον πόνο…
«Γι’ αυτό κι η απογοήτευση που βίωσαν οι Θρακιώτες με την ανταλλαγή των πληθυσμών, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ήταν ανείπωτη. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμα και σήμερα, τα δισέγγονα και τρισέγγονα των προσφύγων της Ανατολικής Θράκης, διηγούνται καλύτερα και από έναν ιστορικό, τα βάσανα των προγόνων τους. Κι όπως τα ανασύρουν από τη βιωματική τους μνήμη αναλύονται σε λυγμούς. Κι εμείς, άλλωστε, συγκινούμαστε ακούγοντας αυτές τις αφηγήσεις κι ας ζούμε στην περιοχή μόλις 21 χρόνια, αλλά χρόνια αρκετά για να την πονάμε όσο τίποτε», μας λένε οι αφοί Κωστόπουλοι, που διατηρούν το ζαχαροπλαστείο «Μάκης».
Ζαχαροπλάστης από τα γεννοφάσκια του ο Μάκης, έπεισε τον χημικό αδερφό του Γιώργο να μάθει την τέχνη και να τον ακολουθήσει στην αλλαγή σελίδας του βιβλίου της ζωής τους. Όπερ και εγένετο! «Ήταν απόφαση ζωής και για μένα να έρθω με τον Μάκη στη Θεσσαλονίκη. Από το Κλειδί Ημαθίας, με ζωές και καριέρες στρωμένες, βουτήξαμε στα κρύα νερά του Θερμαϊκού, για να πετύχουμε το κάτι παραπάνω», λέει ο κ. Γιώργος, όπως βγάζει από το εργαστήριο φρέσκα φρέσκα τα γλυκά, από τιραμισού και εκμέκ κανταΐφι μέχρι lemon pie.
Οι μαρμάρινοι πρόσφυγες της Ραιδεστού
«Οι λεγόμενοι και μαρμάρινοι πρόσφυγες της Ραιδεστού έφτιαξαν το μέρος τούτο. Φόρτωσαν τα παιδιά, τους γέροντες και λίγα οικογενειακά κειμήλια και μπάρκαραν δια της Προποντίδας, από το λιμάνι της Ραιδεστού, για τον Θερμαϊκό», μας λέει ο κ. Μάκης, που πιάνει κουβέντα με τους πελάτες επί καθημερινής βάσεως. Μας υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι σχεδόν μια δεκαετία πριν, το 2016, το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης διοργάνωσε για πρώτη φορά περιοδική έκθεση με 37 αρχαιολογικά αντικείμενα της Ραιδεστού, που άδειασαν από τις βαλίτσες τους οι Ραιδεστιανοί παραδίδοντάς τα στον τότε Έφορο Αρχαιοτήτων της πόλης, Στρατή Πελεκίδη. «Η Έκθεση αυτή, που κράτησε για σχεδόν έναν χρόνο, έδωσε στη γειτονιά μας το φιλί της ζωής. Ήταν η περίοδος, που όλη η Ελλάδα, αλλά και ειδικότερα οι Σαράντα Εκκλησιές αντιμετώπισαν τις κατακλυσμιαίες συνέπειες της οικοδομικής ερήμωσης. Κι αυτό, διότι άνθρωποι με σταθερά βαλάντια είχαν επενδύσει αγοράζοντας σπίτια. Αλλά μετά το κόψιμο στους μισθούς και τις συντάξεις, έπεσαν έξω, βγήκαν από τον προϋπολογισμό τους. Ερήμωνε το ένα σπίτι μετά το άλλο. Τότε ακριβώς, την ύστατη στιγμή για την επιβίωση όλων μας, έγινε η Έκθεση, που διαφήμισε την πολιτιστική αξία της γειτονιάς μας».
Καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα περίπου χιλίων ετών, από την Αρχαϊκή Εποχή μέχρι και τη διαίρεση της Ρωμαϊκή Αυτοκρατορίας, ο κούρος και η κόρη, οι ταφικές στήλες, τα τραπεζοφόρα, τα ανάγλυφα και οι επιγραφές της “Συλλογής Ραιδεστού” εμφανίστηκαν χρονικά – και όχι συμπτωματικά – σε μια εποχή αθρόων εισροών προσφύγων από τη Συρία, κατά το δεύτερο κύμα προσφυγιάς τους.
Αναντίλεκτα, η συλλογιστική που συνδέει την προσφυγιά των Θρακιωτών με τον πρόσφυγα του σήμερα είναι εύλογη. Η Έκθεση, όμως, αυτή καθαυτή, φωτίζει το άφατο και διαχρονικά ταυτοτικό νήμα του Έλληνα: ακόμα κι όταν αναγκάζεται να αποχωριστεί τις πατρογονικές εστίες, σώζει ό,τι μπορεί απ’ τους βωμούς, φέρνοντας μια χούφτα γης, για να την μπολιάσει στην καινούρια.
Όνειρα για ένα καλύτερο μέλλον
«Ευτυχώς που από καιρού εις καιρόν σκέφτονται και πράττουν ελληνικά οι άνθρωποι, ο απλός κόσμος, διότι αν περιμένουμε από τους πολιτικούς, χαΐρι δεν θα δούμε. Δυστυχώς!», λέει το ζευγάρι Μιχάλης Σαββουλίδης και Γιώτα Ναυρόζογλου, που νοικιάζουν τα τελευταία 5 χρόνια στην περιοχή. Τους διακόπτουμε από το brunch που απολαμβάνουν στο μαγαζί «The Garden of Sin», Βιζυηνού και Ανακτορίου γωνία. Μέσω κοινής φίλης έγινε το κονέ και έκτοτε είναι αχώριστοι. Από Θεσσαλονίκη ο κ. Μιχάλης, με καταγωγή από Γιάννενα η κ. Γιώτα, μοιράζονται στη «Θ» τις αγωνίες που έχει κάθε νέος που ψηφίζει Ελλάδα, για να μείνει Ελλάδα! «Μας το κάνουν όλο και πιο δύσκολο, λέει η νεαρή καθηγήτρια φιλολογικών μαθημάτων, με πτυχιακές σπουδές στο Φιλοσοφικό – Παιδαγωγικό του ΑΠΘ. Κάποτε είχαμε έναν ΑΣΕΠ να περιμένουμε, ενώ τώρα πάει πέταξε κι αυτός».
Προβληματίζεται για το γεγονός ότι στην Ελλάδα καταντάει αντικίνητρο να έχεις πολλά πτυχία, γιατί θεωρείσαι – κρατηθείτε – overqualified, την ίδια ώρα που στο εξωτερικό χωρίς δεύτερη ξένη γλώσσα παρέχονται διπλάσιες απολαβές! Ο κ. Μιχάλης, που έχει δημιουργήσει τη δική τους επιχείρηση εισαγωγών, στέκεται ιδιαίτερα στην έλλειψη θεσμικού πλαισίου στη χώρα μας. «Αν ακούτε δελτία ειδήσεων, αυτό που αναμασάται είναι το κλίμα μεταβατικότητας, το κλίμα μεταρρυθμίσεων ή προσαρμογής, αν θέλετε, σε κανόνες, που οι ψηφίσαντες δεν υποστηρίζουν». Δηλώνει fan του κινεζικού τρόπου αντιμετώπισης του πολίτη, εξηγώντας ότι στη μεγάλη ασιατική χώρα δίνονται κίνητρα, με μηδενικούς φόρους, για έναν νέο που εκκινεί από το μηδέν την επιχείρησή του.
«Μόνο όταν φτάσει σε ανταγωνιστικό σημείο με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις, τότε θα εισφέρει στον κρατικό προϋπολογισμό ή θα επιβαρυνθεί με το ενοίκιο στην πόλη που επιχειρεί». Αποχαιρετούμε το ζεύγος, αλλά και τον μαγικό κήπο του μαγαζιού με ένα φιλί, μόνο και μόνο για να προλάβουμε να ανάψουμε ένα κεράκι στον παλιό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που κρύβεται στην απέναντι στροφή της λεωφόρου, σαν πλάτανος διακριτικός κι απέριττος, με λίγες σκάλες για ζωγραφιά!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
