Στο ιστορικό Μέγαρο της οδού Εθνικής Aμύνης, έργο του Σικελού αρχιτέκτονα Vitaliano Poselli, το κτίριο όπου συναντήθηκαν και συνεχίζουν να συναντώνται γενιές δασκάλων και μαθητών, εκεί όπου στεγάστηκαν επιστημονικές σχολές σκέψης, γράφτηκαν βιβλία, γεννήθηκαν ιδέες και καλλιεργήθηκε η ακαδημαϊκή ελευθερία, η Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης γιόρτασε σήμερα με μία επετειακή εκδήλωση τη λαμπρή πορεία ενός αιώνα.
Ήταν 22η Σεπτεμβρίου 1926, όταν εξεταστική επιτροπή, αποτελούμενη από τους καθηγητές Χαριτωνίδη, Παπαδόπουλο και Γρατσιάτο, έκανε δεκτούς τους πρώτους 16 από τους 18 υποψήφιους φοιτητές και φοιτήτριες, που μαζί με άλλους 48 την 11η Νοεμβρίου 1926 και έναν μεταγραφέντα από την Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών αποτέλεσαν τους πρώτους 65 φοιτητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
«Εκατό χρόνια ζωής για τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν αποτελούν απλώς ένα συμβολικό αριθμό. Είναι ένας αιώνας διδασκαλίας και έρευνας, ένας αιώνας ιδεών που γέννησαν ερωτήματα διαφωνιών και αμφισβητήσεων, που άνοιξαν δρόμους αναζητήσεων, που φώτισαν αλήθειες. Αγώνων που έγραψαν ιστορία και πάνω από όλα αγώνων ανθρώπων, καθηγητών, φοιτητών και φοιτητριών και διοικητικών υπαλλήλων που έδωσαν ζωή στο παρελθόν και ελπίδα στο μέλλον», είπε ο καθηγητής του Τμήματος Φιλοσοφίας, Βασίλης Φούκας, στην επετειακή εκδήλωση, εκφωνώντας μία από τις κεντρικές ομιλίες που μέσα από διασταυρώσεις της ατομικής με τη συλλογική μνήμη, φώτισαν μερικές από τις πιο σημαντικές στιγμές στη διαδρομή των 100 ετών της Σχολής.
Από τους… «πρακτικούς εγκέφαλους» στην πνευματική φυσιογνωμία
Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε ως πνευματική απάντηση στο κοινωνικά συγκρουσιακό, οικονομικά εύθραυστο, πολιτικά ασταθές και ιδεολογικά θολό τοπίο της περιόδου και υπό την επίδραση του ανήσυχου πνεύματος που συνεισέφερε το προσφυγικό στοιχείο. Στεγάστηκε από τις 15 Νοεμβρίου 1926 έως τον Οκτώβριο του 1927 στη γραφική αλλά ακατάλληλη για Πανεπιστήμιο έπαυλη Αλλατίνη και την επόμενη χρονιά μετακόμισε στο Μέγαρο της οδού Εθνικής Αμύνης, που επισκευάσθηκε και, αργότερα, επεκτάθηκε με την προσθήκη και τρίτου ορόφου. Σήμερα αποτελεί το ιστορικό κτίριο του Πανεπιστημίου και στεγάζει ένα μέρος μόνο της Φιλοσοφικής Σχολής.
«Παρά την αρχικά διατυπωμένη πρόθεση της κυβέρνησης να ιδρύσει άλλες σχολές με πρακτικότερο χαρακτήρα και παρά την έντονη κριτική μερίδας του Τύπου, η οποία επισήμαινε ότι δεν έχουμε ανάγκη φιλολόγων, αλλά πρακτικών εγκεφάλων και επιστημόνων ικανών να αυξήσουν την υλική ευημερία της χώρας, επικράτησε τελικά η άποψη το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης να έχει Φιλοσοφική Σχολή», είπε ο κ. Φούκας.
Η πρώτη γόνιμη περίοδος της διαμόρφωσης της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας της Σχολής οριοθετείται από το 1926 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1950 και η δεύτερη περίοδος, αυτή της ανάπτυξης, εκκινεί από τις αρχές της σκοτεινής δεκαετίας του 1950 και φτάνει έως το 1982. «Την περίοδο αυτή ολοκληρώνεται η διαμόρφωση των εκπαιδευτικών και ερευνητικών λειτουργιών της Σχολής και αποκρυσταλλώνεται η παρουσία της στα ελληνικά και διεθνή εκπαιδευτικά ιδρύματα. Κατά την πρώτη φάση, η ιδιαίτερη φυσιογνωμία της Φιλοσοφικής Σχολής αποτυπώνεται στις επιλογές της πρώτης γενιάς των καθηγητών, στο προφίλ των πρώτων φοιτητών και φοιτητριών που επιλέγουν την σχολή για τις σπουδές τους», ανέφερε ο καθηγητής.
«Ας φανταστούμε για μια στιγμή την πρώτη χρονιά λειτουργίας της… Λίγοι καθηγητές, λίγες δεκάδες φοιτητές, αίθουσες που μόλις είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούνται. Και όμως, μέσα σε αυτή τη μικρή κλίμακα, όπου φοιτητές, φοιτήτριες, διδάσκοντες γνωρίζονται μεταξύ τους, άρχισε να διαμορφώνεται μια πνευματική κοινότητα, μία πνευματική ζωή», σημείωσε. Οι πρώτοι καθηγητές της Σχολής -15 συνολικά, αποτέλεσαν μια ομάδα ισχυρών προσωπικοτήτων. Μεταξύ αυτών κάποιοι υπερασπίζονταν σθεναρά την επικράτηση της καθαρεύουσας και άλλοι υπήρξαν φωτισμένοι δημοτικιστές. «Η διελκυστίνδα ανάμεσα στις δύο αυτές κατευθύνσεις δεν είναι απλώς γλωσσική, είναι βαθύτερα πολιτισμική και ιδεολογική. Και η Φιλοσοφική Σχολή γίνεται ένα από τα πεδία όπου αυτές οι αντιθέσεις εκφράζονται, διαμορφώνοντας την ιδιαίτερη πνευματική της φυσιογνωμία, έναν σχεδόν χρόνο μετά την έναρξη της λειτουργίας της Σχολής», εξήγησε ο καθηγητής.
Από το χθες στο αύριο
«Η σημερινή μέρα δεν αποτελεί μόνο αφορμή για έναν απολογισμό. Είναι και μια ευκαιρία να κοιτάξουμε μπροστά, να αναλογιστούμε το ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία και να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο τη διεθνή παρουσία και την εξωστρέφεια της πόλης μας, χωρίς να χάσουμε τον ουσιαστικό δεσμό μας με την κοινωνία και κυρίως με τις φοιτήτριες και τους φοιτητές μας», τόνισε στο χαιρετισμό του ο αντιπρύτανης Διεθνών Σχέσεων, Εξωστρέφειας, Δια Βίου Μάθησης και Φοιτητικής Μέριμνας και καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας Αρχαιολογίας, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, ανακοινώνοντας ότι στη Φιλοσοφική Σχολή σύντομα θα δημιουργηθεί η Πινακοθήκη του ΑΠΘ.
«Αν όλα πάνε καλά, θα παραδώσουμε το προσεχές φθινόπωρο στη Φιλοσοφική Σχολή και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο την Πινακοθήκη του Ιδρύματος, έναν σύγχρονο χώρο που θα στεγάζει με αξιοπρέπεια και κυρίως θα προβάλλει διεθνώς τα δεκάδες καλλιτεχνικά έργα που έως σήμερα, δυστυχώς τα περισσότερα στοιβάζονταν ξεχασμένα, ατεκμηρίωτα και σε καθεστώς διαρκούς κινδύνου στο υπόγειο του νέου κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής. Η Πινακοθήκη θα πλαισιωθεί με χώρο διδασκαλίας, ώστε οι φοιτήτριες και οι φοιτητές μας που ασχολούνται με την ιστορία της τέχνης και όχι μόνο, να διδάσκονται επί τόπου, αλλά και να πραγματοποιούνται εκεί εκδηλώσεις, συνέδρια και ημερίδες», ανέφερε.
Στο χαραγμένο στο υπέρθυρο του κτιρίου της Παλαιάς Φιλοσοφικής επίγραμμα «Μούσαις Χάρισι Θύε», που προτρέπει σε θυσία στις μούσες και στις χάριτες, αναφέρθηκε -μεταξύ άλλων- στον χαιρετισμό του που διαβάστηκε (δεν παρέστη λόγω συζήτησης ν/σ στη Βουλή), ο αρμόδιος για την Ανώτατη Εκπαίδευσης υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Νίκος Παπαϊωάννου. «Οι Μούσες συμβολίζουν τις τέχνες, τα γράμματα και τις επιστήμες —την παιδεία, οι Χάριτες όμως συμβολίζουν την ομορφιά, την ευγένεια και το μέτρο —το ήθος. Η επιστημονική γνώση (Μούσες) πρέπει πάντα να συνοδεύεται από την καλλιέργεια του ήθους και την αισθητική (Χάριτες)», είπε. «Η Σχολή που σύμφωνα με την QS World University Rankings by Subject για το έτος 2024, συγκεκριμένα, στο πεδίο των Κλασικών Σπουδών και Αρχαίας Ιστορίας (Classics & Ancient History) κατατάχθηκε στην 31η θέση παγκοσμίως και πρώτο μεταξύ των ελληνικών πανεπιστημίων, όπως ακριβώς και στο πεδίο της Αρχαιολογίας, όπου βρίσκεται στις πρώτες 100 θέσεις παγκοσμίως, μας δίνει αισιοδοξία ότι προσωπικότητες, όπως του Μανόλη Ανδρόνικου, τον οποίο ο Βρετανός ιστορικός Hammond χαρακτήρισε εξαιρετικό ανασκαφέα, μελετητή και ιστορικό τέχνης της γενιάς του, που ανέτρεψε άρδην την αντίληψή μας για την αρχαία Μακεδονία σε τέτοιο βαθμό που ποτέ δεν θα υπάρξει όμοιός του, του Απόστολου Βακαλόπουλου, του Ιωάννη Κακριδή, του Λίνου Πολίτη και τόσων άλλων, θα συνεχίσουν να αναδύονται», πρόσθεσε.
Για τις πρώτες μεταπολεμικές γενιές της Φιλοσοφικής Σχολής μίλησε ο ομότιμος καθ. Νεότερης Ιστορίας Ιωάννης Χασιώτης, ενώ χαιρετισμούς απηύθυναν ο κοσμήτορας της Σχολής Κωνσταντίνος Τσιούμης και ο βουλευτής Δημήτρης Κούβελας. Στην εκδήλωση «100 Χρόνια Φιλοσοφική Σχολή», που φιλοξενείται στην Αίθουσα Τελετών «Αλέξανδρος Παπαναστασίου» του Παλαιού Κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής καθηγητές και καθηγήτριές της παρουσιάζουν την ιστορία των Τμημάτων την απαρτίζουν, ενώ για το μέλλον τη Σχολής συζητούν σε στρογγυλές καθηγητές και φοιτητές.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ (Σμαρώ Αβραμίδου)
