Του Νίκου Φωτόπουλου
Εικόνα παρακμής κι εγκατάλειψης παρουσιάζουν, χρόνια τώρα, τα σιντριβάνια και οι υδάτινες κατασκευές της Θεσσαλονίκης, της αποκαλούμενης – κατά τ άλλα – και «πόλης του νερού»! Καθώς το καλοκαίρι πλησιάζει σε ένα αστικό τοπίο με ελάχιστο πράσινο, που δοκιμάζεται συχνά από υψηλές θερμοκρασίες και έντονη κτηριακή πυκνότητα, τα σιντριβάνια θα μπορούσαν να αποτελούν μικρές οάσεις δροσιάς και αισθητικής. Δυστυχώς, η πραγματικότητα σκιαγραφεί μια διαφορετική εικόνα, άνυδρη και αφυδατωμένη!
Στα όρια του κεντρικού δήμου υπάρχουν 80 σιντριβάνια, κάποια από τα οποία αποτελούν και ιστορικά τοπόσημα, ενώ με την πάροδο των δεκαετιών έχουν προστεθεί και άλλα, σύγχρονες αισθητικές παρεμβάσεις για να σπάνε την αισθητική μονοτονία, να βελτιώνουν το μικροκλίμα και να αποτελούν ανάσες δροσιάς για κατοίκους και επισκέπτες. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά είτε δεν λειτουργούν καθόλου, είτε λειτουργούν μερικώς κι αποσπασματικά, συνθέτοντας μια εικόνα παρακμής που αντανακλά βαθύτερα προβλήματα συντήρησης και διαχείρισης των δημόσιων υποδομών.
Είναι χαρακτηριστικό πως τα καλοκαίρια και μάλιστα σε περιόδους καύσωνα που θα έπρεπε να αποτελούν οάσεις δροσιάς, καταγράφεται το παράδοξο φαινόμενο, αν όχι όλα, τα περισσότερα από αυτά να παραμένουν εντελώς ανενεργά, χωρίς νερό, γεμάτα βρωμιές και δίχως καμία αξιοποίηση.
Η εικόνα αυτή δεν είναι μεμονωμένη, αλλά συστηματική κι αγγίζει όλες τις διοικήσεις του δήμου, από την έναρξη της οικονομικής κρίσης και μετά. Η εικόνα εγκατάλειψης δεν κρύβεται, ούτε καν με τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε κάποια από τα μεγάλα και «διάσημα» σιντριβάνια του κέντρου που επιχειρούνται ανά περιόδους.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Νέας Παραλίας, ενός από τα πιο εμβληματικά έργα αστικής ανάπλασης της πόλης. Για χρόνια, τα σιντριβάνια κατά μήκος του παραλιακού μετώπου, ακόμη και σε κομβικά σημεία όπως η περιοχή με τις «Ομπρέλες», βρίσκονταν εκτός λειτουργίας.
Ανάλογη εικόνα καταγράφηκε και σε άλλα σημεία, όπως η πλατεία Χρηματιστηρίου, όπου τα σιντριβάνια «είτε λειτουργούσαν τα μισά, είτε δεν λειτουργεί κανένα», όπως περιγράφουν στη «Θ» καταστηματάρχες της περιοχής.
Ακόμη πιο χτυπητό παράδειγμα, το σιντριβάνι που βρίσκεται στη διασταύρωση της λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας και 25ης Μαρτίου, ακριβώς απέναντι από το ιστορικό κτήριο της Ε δημοτικής κοινότητας. Το συγκεκριμένο, εκτός από χρόνια άνυδρης παρουσίας, είναι γεμάτο φύλλα δέντρων και σκουπίδια, προκαλώντας εύλογη απορία στους περίοικους «γιατί τουλάχιστον δεν καθαρίζεται;».
Στο πιο διάσημο και ιστορικό σιντριβάνι της πόλης, στη συμβολή Εγνατίας με Εθνικής Αμύνης, κατασκευασμένο το 1889-1890, ίσα που τρέχει νερό από τις βρύσες του, ενώ τα μάρμαρα είναι φθαρμένα και βανδαλισμένα με σπρέι, χωρίς κανείς να έχει φροντίσει για την αποκατάσταση του.
Ο γυμνός πιτσιρίκος της πλατείας Ναυαρίνου, παραδομένος στις κουτσουλιές των πουλιών, με νερά βρώμικα και σπασμένα μηχανήματα είναι άλλη μια χαρακτηριστική περίπτωση.
Σε παρόμοια κατάσταση και το κλασικό σιντριβάνι στο πάρκο Ξαρχάκου, ενώ ακριβώς απέναντι στο άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι μισοί πίδακες νερού στο επιδαπέδιο σιντριβάνι είναι εκτός λειτουργίας.
Όσο για εκείνο που βρίσκεται στις ομπρέλες του Ζογγολόπουλου θα μπορούσαμε κάλλιστα να το αποκαλέσουμε… «Η Σαχάρα του Ζογγολόπουλου».
Απαραίτητη η τακτική συντήρηση
Γεγονός είναι η έλλειψη συστηματικής συντήρησης και φροντίδας από εξειδικευμένους τεχνικούς που γνωρίζουν το αντικείμενο φαίνεται να αποτελεί βασικό πρόβλημα. Τα σιντριβάνια απαιτούν συγκεκριμένες τακτικές παρεμβάσεις από εξειδικευμένους συντηρητές που γνωρίζουν το αντικείμενο, όπως καθαρισμό, αφαλάτωση, έλεγχο αντλιών, συντήρηση υποβρύχιων ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων κλπ.
«Όταν αυτές οι εργασίες δεν γίνονται σε σταθερή βάση, οι βλάβες συσσωρεύονται και οδηγούν σε πλήρη αχρηστία», εξηγεί στη «Θ» τεχνικός που γνωρίζει το αντικείμενο.
Πέρα από τις φθορές του χρόνου όμως, είναι και οι βανδαλισμοί που επιβαρύνουν την κατάσταση. Στη Νέα Παραλία, για παράδειγμα, κάποιες εργασίες αποκατάστασης που έγιναν στο παρελθόν εντάχθηκαν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αντιμετώπισης φθορών και καταστροφών.
Ένα άλλο πρόβλημα που «στεγνώνει» τα σιντριβάνια φαίνεται πως είναι η γραφειοκρατία, καθώς οι καθυστερήσεις σε εργολαβίες συντήρησης οδηγούν σε μεγάλα χρονικά διαστήματα αδράνειας. Η ανάγκη για κεντρικές εργολαβίες, όπως αυτή που αφορά τη συντήρηση δεκάδων σιντριβανιών της πόλης μας, δείχνει ότι το σύστημα δεν λειτουργεί προληπτικά, με τακτική συντήρηση, αλλά κυρίως εκ των υστέρων αφού επέλθουν βλάβες και συχνά ανεπανόρθωτες καταστροφές…
Σύμφωνα με ειδικούς, ακόμη και η επαναλειτουργία ενός σιντριβανιού μετά από ανακαίνιση, δεν εγγυάται τη μακροχρόνια λειτουργία του, καθώς το ζήτημα της τακτικής συντήρησης παραμένει.
Η κατάσταση αυτή δεν περνά απαρατήρητη από τους Θεσσαλονικείς. Σε δημόσιες συζητήσεις και διαδικτυακές κοινότητες, καταγράφεται συχνά ειρωνεία για τους αρμόδιους αλλά και απογοήτευση, καθώς τα σιντριβάνια αποτελούν χαρακτηριστικά στολίδια μιας πόλης που δεν περνούν απαρατήρητα.
«Για πόσες μέρες;», σχολιάζει χαρακτηριστικά χρήστης μέσου κοινωνικής δικτύωσης, αναφερόμενος σε πομπώδη ανακοίνωση επαναλειτουργίας κάποιων σιντριβανιών…
Το σχόλιο αυτό αποτυπώνει την έλλειψη εμπιστοσύνης στη σταθερότητα των παρεμβάσεων. Οι πολίτες δεν εντυπωσιάζονται πια από την προσωρινή λειτουργία, αλλά ζητούν συνέπεια και διάρκεια.
Τα οφέλη
Η εγκατάλειψη είτε η υπολειτουργία των σιντριβανιών δεν είναι απλώς ένα ζήτημα αισθητικής. Σε μια πόλη με περιορισμένο πράσινο και έντονο το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, τα στοιχεία νερού μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.
Ειδικότερα, τα σιντριβάνια:
- μειώνουν τοπικά τη θερμοκρασία
- βελτιώνουν την αίσθηση δροσιάς
- λειτουργούν ως σημεία συνάντησης και κοινωνικής ζωής.
Η μη αξιοποίησή τους συνιστά, επομένως, απώλεια μιας σημαντικής περιβαλλοντικής αλλά και κοινωνικής δυνατότητας.
Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι αν η Θεσσαλονίκη μπορεί να περάσει από τη λογική των «επισκευών εκτάκτου ανάγκης» σε ένα μοντέλο βιώσιμης λειτουργίας, κάτι που προϋποθέτει σταθερή χρηματοδότηση για συντήρηση, σύγχρονα συστήματα εξοικονόμησης νερού, προληπτικούς ελέγχου και καλύτερη προστασία από βανδαλισμούς.
Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, τα σιντριβάνια θα συνεχίσουν να «ζωντανεύουν» περιστασιακά και να αφυδατώνονται ξανά και ξανά, αναπαράγοντας τον κύκλο της εγκατάλειψης. Αν και αποτελούν έναν καθρέφτη της διαχείρισης του δημόσιου χώρου, όσο η αντιμετώπιση τους παραμένει αποσπασματική, θα παραμένει κι η αποτελεσματικότητα των υπευθύνων αντιφατική.
Ανάμεσα σε «αναβλύσεις» και ξηρές δεξαμενές, η πόλη καλείται να απαντήσει σε ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα. Θα μετατρέψει τα σιντριβάνια της σε σταθερές πηγές ζωής και εμβληματικά στολίδια του αστικού τοπίου ή θα συνεχίσουν να αποτελούν σύμβολα παθογένειας και χρόνιας αστικής αφυδάτωσης;
Πρ. Νικηφορίδης: Στα τελευταία 15 χρόνια είναι η πρώτη φορά που λειτουργούν τόσο καλά
Όπως ήταν φυσικό η «Θ» έθεσε το θέμα των σιντριβανιών στον καθ’ ύλην αρμόδιο αντιδήμαρχο, Πρόδρομο Νικηφορίδη (φωτ.), πρόσωπο καθόλου τυχαίο, δεδομένου ότι είναι πολυβραβευμένος αρχιτέκτονας και πρώην πρόεδρος του συλλόγου «Φίλοι Νέας Παραλίας». Τι λέει όμως για την εικόνα που παρουσιάζουν τα σιντριβάνια της πόλης, κάποια εκ των οποίων μάλιστα, βρίσκονται στη Νέα Παραλία;
«Η πόλη έχει περίπου 50 σιντριβάνια κι αν κάποια δεν είναι σε καλή κατάσταση αυτό μια εικόνα που προέρχεται απ’ο το παρελθόν. Είναι η πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια που υπάρχει ένα πλαίσιο συνεχούς συντήρησης των σιντριβανιών της πόλης. Ένα παράδειγμα να σας πω, τις προάλλες πήραμε μήνυμα από δημότη για πρόβλημα στο σιντριβάνι της πλατείας Μοριχόβου και μέσα στην αμέσως επόμενη ώρα πήγε το τεχνικό συνεργείο να δει τι συμβαίνει. Ο δήμος δεν έχει εξειδικευμένους τεχνικούς, τα σιντριβάνια τα έχει αναλάβει ιδιώτης με εργολαβία. Η ανταπόκριση ήταν πολύ γρήγορη. Τώρα, για τα σιντριβάνια της Νέας Παραλίας, για παράδειγμα στον Μέγα Αλέξανδρο, αυτά δε λειτουργούσαν σχεδόν ποτέ στο παρελθόν. Τώρα λειτουργούν, το ίδιο και στις ομπρέλες. Δε σας λέω ότι δεν υπάρχουν προβλήματα. Υπάρχουν! Αλλά κι εμείς προσπαθούμε. Με το που έχουμε μια ειδοποίηση ότι κάτι δε λειτουργεί φροντίζουμε να αποκαθίσταται όσο πιο γρήγορα γίνεται. Κάποιες φορές μπορεί να έχει καεί μια αντλία, άλλες φορές να έχει βουλώσει ένα στόμιο… Το νερό της Θεσσαλονίκης δημιουργεί προβλήματα. Αυτό που θέλω να σας τονίσω είναι ότι στα τελευταία 15 χρόνια είναι η πρώτη φορά που τα σιντριβάνια λειτουργούν τόσο καλά. Ο δήμαρχος έχει προσωπική ευαισθησία με αυτό, θα έλεγα ότι έχει… σιντριβανοποιηθεί».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
