Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να προστατεύσει την πολιτιστική κληρονομιά χωρίς να παραμορφώσει την αυθεντικότητά της; Ποιος ελέγχει τα δεδομένα από την ψηφιακή καταγραφή μνημείων και ιστορικών τόπων και πού τελειώνει η τεχνολογική πρόοδος και αρχίζει η ηθική ευθύνη;
Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα επιχείρησε να δώσει ο καθηγητής του Τμήματος Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ, Ευστράτιος Στυλιανίδης, με την ομιλία του «Ηθικές διαστάσεις της τεκμηρίωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς στην εποχή της ΤΝ», στο πλαίσιο του «Aristotle Innovation Forum: From Thessaloniki to the World», που πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη.
Ο καθηγητής περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο η ψηφιακή τεκμηρίωση χρησιμοποιείται σήμερα για τη διάσωση μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, αξιοποιώντας από drones και laser scanners μέχρι δορυφορικές τεχνολογίες και αρχειακό υλικό.
«Αυτό που κάνουμε είναι ουσιαστικά να μοντελοποιούμε την πραγματικότητα. Οι τεχνολογίες, τα εργαλεία και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούμε είναι οι ίδιες είτε πρόκειται για μια εκκλησία είτε για το ανθρώπινο σώμα είτε για ένα ανθρώπινο όργανο», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως οι ίδιες τεχνολογικές πρακτικές εφαρμόζονται τόσο στην πολιτιστική κληρονομιά όσο και σε άλλους επιστημονικούς τομείς.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ανάγκη καταγραφής και διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς γίνεται ολοένα πιο επιτακτική εξαιτίας φυσικών καταστροφών, πολέμων και της κλιματικής αλλαγής. Αναφέρθηκε, μάλιστα, σε παραδείγματα από τη φωτιά στο Παρίσι, αλλά και από κατεστραμμένες περιοχές της Συρίας κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα ηθικά διλήμματα που συνοδεύουν τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών εργαλείων. «Υπάρχει το ζήτημα της ιδιοκτησίας. Ποιος ελέγχει τα δεδομένα; Ποιος τα κατέχει; Υπάρχει η ισορροπία ανάμεσα στην ανοιχτή πρόσβαση και την προστασία από πιθανή βλάβη», σημείωσε, προσθέτοντας πως κρίσιμα ζητήματα αποτελούν επίσης «η αυθεντικότητα, η αβεβαιότητα και η οπτική αλήθεια».
Όπως εξήγησε, η δημιουργία ψηφιακών μοντέλων ενέχει τον κίνδυνο αλλοίωσης της πραγματικότητας. «Όταν δημιουργώ ένα μοντέλο, μπορώ να “παίξω” με τα δεδομένα. Άρα, πόσο πραγματικό είναι το μοντέλο σε σχέση με την ίδια την πραγματικότητα; Ό,τι κάνουμε πρέπει να είναι διαφανές και ανοιχτό σε όλους», υπογράμμισε.
Ο Ευστράτιος Στυλιανίδης στάθηκε ακόμη στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών σε μουσεία και πολιτιστικούς οργανισμούς, μέσα από νέες μορφές αλληλεπίδρασης και αρχειοθέτησης. Παράλληλα, επεσήμανε ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί χωρίς ένα ισχυρό ηθικό υπόβαθρο.
«Δεν είναι μόνο η τεχνολογία και η επιστήμη. Αυτό που αποκαλούμε “ηθική αριστεία” είναι κρίσιμο για ερευνητές, επαγγελματίες, πολιτικούς και επιχειρηματίες», ανέφερε, συνδέοντας μάλιστα τη συζήτηση με την αριστοτελική φιλοσοφία και τα «Ηθικά Νικομάχεια».
Όπως είπε, όσο η ανθρωπότητα προχωρά βαθύτερα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο περισσότερο επιστρέφει στις κλασικές αξίες και στη φιλοσοφία. «Είμαι όλο και πιο βέβαιος ότι επιστρέφουμε στους κλασικούς και στις βασικές αρχές των κλασικών σπουδών, της θεολογίας και της φιλοσοφίας», τόνισε.
Κλείνοντας, ο καθηγητής υπογράμμισε πως η καινοτομία πρέπει να συμβαδίζει με την ηθική και τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. «Το μέλλον είναι συνεργατικό. Κανείς δεν μπορεί να πετύχει κάτι μόνος του. Πρέπει να συνεργάζεσαι με επιστήμονες και επαγγελματίες», ανέφερε, επισημαίνοντας παράλληλα την ανάγκη άμεσης δράσης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς απέναντι τόσο στις πολεμικές συγκρούσεις όσο και στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Πηγή: ΑΠΕ ΜΠΕ
